คลินิกสิ่งแวดล้อม: 20 พฤศจิกายน 2569

คลินิกสิ่งแวดล้อม
หลักความได้สัดส่วนกับระเบียบคำสั่งทางปกครอง
เมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายน 2569 เว็บไซต์ราชกิจจานุเบกษา ได้เผยแพร่คำสั่งสำนักนายกรัฐมนตรีและกระทรวงมหาดไทยที่ 2860/2569 เรื่อง ห้ามออกใบอนุญาตบางประเภทเกี่ยวกับอาวุธปืน เครื่องกระสุนปืน และสิ่งเทียมอาวุธปืนและการส่งมอบอาวุธปืน และเครื่องกระสุนปืนที่ยังมิได้ขอรับใบอนุญาตให้มี และใช้อาวุธปืน (แบบ ป.4)
โดยในคำสั่งดังกล่าวระบุห้ามนายทะเบียนท้องที่ออกใบอนุญาตหลายประเภทได้แก่
1. ใบอนุญาตให้สั่ง หรือนำเข้า ซึ่งอาวุธปืน เครื่องกระสุนปืน (แบบ ป.2)
2. ใบอนุญาตให้ซื้ออาวุธปืน หรือเครื่องกระสุนปืนส่วนบุคคล (แบบ ป.3)
3.ใบอนุญาตให้มีอาวุธปืน หรือเครื่องกระสุนปืนสำหรับการค้า (แบบ ป.3) สำหรับผู้ขอรายใหม่ ซึ่งมิใช่การต่ออายุใบอนุญาตเดิม
4. ใบอนุญาตให้มี และใช้อาวุธปืน ให้มีอาวุธปืนไว้เพื่อเก็บ ให้มีและใช้อาวุธปืนและเครื่องกระสุนปืนชั่วคราว (แบบ ป.4)
5. ใบอนุญาตให้ทำ ประกอบ ซ่อมแซม เปลี่ยนลักษณะ หรือจำหน่ายอาวุธปืนหรือเครื่องกระสุนปืนสำหรับการค้า (แบบ ป.5) สำหรับผู้ขอรายใหม่
โดยในคำสั่งดังกล่าวได้ระบุต่อไปว่า การออกใบอนุญาต กระทำได้ต่อเมื่อรับอนุมัติจากรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยเฉพาะกรณี มีเหตุจำเป็นเพื่อป้องกันประเทศหรือรักษาความสงบเรียบร้อยของประชาชนหรือรักษาทรัพย์สินอันสำคัญของรัฐรวมทั้ง
กรณีเพื่อการฝึกซ้อมหรือเพื่อการแข่งขันกีฬา ซึ่งเมื่อพิจารณาจากคำสั่งดังกล่าวจะไม่ข้อความรวมถึงกรณีใช้เพื่อป้องกันทรัพย์สินแต่อย่างใด
หลังจากคำสั่งดังกล่าวได้เผยแพร่ในสื่อออนไลน์เป็นที่วิพากษ์วิจารณ์ของประชาชนจำนวนมาก ซึ่งประชาชนส่วนหนึ่งที่มีความประสงค์ในการ ขอใบอนุญาตให้ซื้ออาวุธปืน หรือเครื่องกระสุนปืนส่วนบุคคล (แบบ ป.3) รวมถึงใบอนุญาตให้มี และใช้อาวุธปืน ให้มีอาวุธปืนไว้เพื่อเก็บ ให้มีและใช้อาวุธปืนและเครื่องกระสุนปืนชั่วคราว (แบบ ป.4) ส่วนหนึ่งจะมีความประสงค์ในการใช้เพื่อ ป้องกันทรัพย์สินซึ่งสิทธิ์ดังกล่าวได้หายไปจากคำสั่งดังกล่าว
เมื่อพิจารณาจากคำสั่งดังกล่าวซึ่งได้ประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้ว จึงถือว่าเป็นคำสั่งทางปกครองประเภทหนึ่งซึ่งยังอาจจะขัดกับหลักการทางกฎหมายปกครอง(กฎหมายมหาชน)ที่สำคัญหลายประการ เช่น
หลักความได้สัดส่วน (Principle of Proportionality หรือ "หลักความพอสมควรแก่เหตุ") เป็นหลักกฎหมายมหาชนและหลักนิติธรรมที่ใช้เป็น กรอบจำกัดการใช้อำนาจของรัฐ เพื่อไม่ให้ใช้อำนาจหรือออกมาตรการใดๆ ที่กระทบต่อสิทธิและเสรีภาพของประชาชนเกินความจำเป็น ซึ่งในระบบกฎหมายไทยและสากล หลักนี้ประกอบด้วย 3 องค์ประกอบหลักดังนี้
หลักความเหมาะสม (Suitability ความเหมาะสมต่อการบรรลุเป้าหมาย) มาตรการหรือการใช้อำนาจของรัฐนั้น ต้องมีความเหมาะสมและสามารถบรรลุวัตถุประสงค์ที่ชอบด้วยกฎหมายที่รัฐตั้งใจไว้ได้จริงซึ่งไม่ใช่มาตรการที่ทำแล้วแก้ปัญหาไม่ได้
หลักความจำเป็น (Necessity ความจำเป็นต้องเลือกมาตรการที่กระทบน้อยที่สุด) หากมีหลายมาตรการที่สามารถบรรลุเป้าหมายเดียวกันได้ รัฐต้องเลือกมาตรการที่กระทบต่อสิทธิและเสรีภาพของประชาชนน้อยที่สุด หากมีทางเลือกอื่นที่เบากว่าแต่ได้ผลเหมือนกัน จะเลือกใช้มาตรการที่รุนแรงไม่ได้
หลักความได้สัดส่วนในความหมายอย่างแคบ (Proportionality stricto sensu ความสมดุลระหว่างประโยชน์และความเสียหาย) เป็นการชั่งน้ำหนัก (Balancing) ระหว่าง ประโยชน์สาธารณะที่รัฐจะได้รับ กับ ความเสียหายหรือการละเมิดสิทธิที่เกิดขึ้นกับประชาชน ว่าได้สัดส่วนกันหรือไม่ ประโยชน์ที่ได้ต้องคุ้มค่ามากกว่าความเสียหายที่ประชาชนต้องสูญเสียไป
นอกจากนี้ในคำสั่งดังกล่าว มีแนวโน้มที่จะขัดกับหลักความเสมอภาค (Principle of Equality) อีกด้วย ซึ่งสิ่งที่ผู้บริหารยังไม่สามารถตอบผู้ได้รับผลกระทบจากคำสั่งได้อย่างรับฟังได้คือกรณีการควบคุมอาวุธปืนที่ถูกกฎหมายนั้น จะสามารถป้องกันอาชญากรรมได้อย่างไร เนื่องจากสถิติในคดีอาชญากรรมนั้น อาวุธปืนที่ผู้ก่อเหตุใช้ในการประทุษร้าย มักจะเป็นอาวุธปืนที่ผิดกฎหมายหรือไม่มีทะเบียน
ส่วนกรณีที่ปืนผิดมือนั้นมีโทษทางอาญากำหนดไว้ตามพระราชบัญญัติอาวุธปืน เครื่องกระสุนปืน วัตถุระเบิด ดอกไม้เพลิง และสิ่งเทียมอาวุธปืน แล้ว จึงไม่มีความจำเป็นต้องออกระเบียบหรือคำสั่งซึ่งเป็นกฎหมายระดับรองจาก กฎหมายระดับพระราชบัญญัติ และมีแนวโน้มที่จะขัดกับกฎหมายระดับพระราชบัญญัติที่ลำดับศักดิ์ทางกฎหมายสูงกว่าทฤษฎี หลักการ ทางกฎหมายปกครองหรือกฎหมายมหาชนข้างต้นเป็นหลักสากล อันเป็นส่วนหนึ่งในหลักที่ศาลปกครองไทยนำมาวินิจฉัยโดยตลอด หากในอนาคตประชาชนที่ได้รับผลกระทบหรือบุคคลที่ไม่เห็นด้วยกับคำสั่งดังกล่าว และยื่นฟ้องเพื่อเพิกถอนคำสั่งดังกล่าวคงต้องรอศึกษากันต่อว่าศาลปกครองไทยมีความเห็นในกรณีดังกล่าวอย่างไร
