1 ร่างกาย สร้างหมอได้กี่คน? ถอดบทเรียนคุณค่า 'อาจารย์ใหญ่' ที่มากกว่าห้องเรียน ในยุค AI

วันที่ 15 กันยายน 2569 เพจเฟซบุ๊ก คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ เผยแพร่ข้อมูล ในหัวข้อ "1 ร่างกาย สร้างหมอได้กี่คน?คุณค่าของ “อาจารย์ใหญ่” ที่มากกว่าห้องเรียน ในยุค AI ทำไมหมอยังต้องเรียนจากร่างกายมนุษย์จริง?" โดยศาสตราจารย์ (เชี่ยวชาญพิเศษ) พญ.ผาสุก มหรรฆานุเคราะห์ อาจารย์ประจำและที่ปรึกษาภาควิชากายวิภาคศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

โดยเนื้อหาระบุว่า ในยุคที่เทคโนโลยี AI, Virtual Reality (VR) และระบบจำลองกายวิภาคศาสตร์ สามารถสร้างภาพร่างกายมนุษย์แบบ 3 มิติได้อย่างละเอียด คำถามสำคัญคือ “เมื่อเทคโนโลยีก้าวหน้า แล้วเหตุใดนักศึกษาแพทย์ยังจำเป็นต้องเรียนจากร่างอาจารย์ใหญ่?”

คำตอบอาจไม่ได้อยู่เพียงเรื่องของการมองเห็นอวัยวะ แต่คือการได้เรียนรู้จาก “ร่างกายมนุษย์จริง” ซึ่งมีรายละเอียด ความแตกต่าง และความซับซ้อนที่ไม่สามารถสร้างขึ้นให้เหมือนกันได้ทั้งหมด

1 ร่างอาจารย์ใหญ่ ต่อนักศึกษาแพทย์ 6 คน

การเรียนกายวิภาคศาสตร์ของนักศึกษาแพทย์ ให้ความสำคัญกับการเรียนรู้จากร่างอาจารย์ใหญ่ โดยมีสัดส่วนประมาณ อาจารย์ใหญ่ 1 ร่าง ต่อนักศึกษาแพทย์ 6 คน และร่างหนึ่งจะใช้สำหรับการเรียนการสอนของนักศึกษา 1 รุ่น

นอกจากนักศึกษาแพทย์แล้ว ร่างอาจารย์ใหญ่ยังเป็นแหล่งเรียนรู้สำคัญของนักศึกษาสาขาวิทยาศาสตร์สุขภาพอื่น ๆ โดยรูปแบบการเรียนรู้แตกต่างกันตามวิชาชีพ

สำหรับ นักศึกษาแพทย์ จะผ่าชำแหละศึกษาทั้งร่างกาย ขณะที่ นักศึกษาทันตแพทยศาสตร์ จะเน้นการศึกษาบริเวณศีรษะและลำคอ หรือ Head and Neck ส่วนกลุ่มที่เกี่ยวข้องกับกายภาพบำบัดและกิจกรรมบำบัด จะศึกษาการผ่าชำแหละร่างกาย โดยเน้นระบบกล้ามเนื้อและกระดูกเป็นสำคัญ

ขณะที่ นักศึกษาพยาบาลและเภสัชศาสตร์ จะเรียนรู้จากอวัยวะจริงที่นำมาจัดเตรียมไว้เพื่อสาธิต เช่น ปอดหรือลำไส้ โดยไม่ได้ลงมือผ่าชำแหละด้วยตนเอง

ทำไม AI และหุ่นจำลองจึงยังแทน “อาจารย์ใหญ่” ไม่ได้?

แม้เทคโนโลยีจะช่วยให้การเรียนกายวิภาคศาสตร์มีความทันสมัยและเข้าใจง่ายขึ้น แต่สิ่งหนึ่งที่ยังไม่สามารถทดแทนได้ คือ ประสบการณ์ที่ได้สัมผัสและศึกษาจากร่างกายมนุษย์จริง

หุ่นจำลองส่วนใหญ่ผลิตจากพลาสติกหรือเรซิน จึงมีพื้นผิวและความแข็งแตกต่างจากเนื้อเยื่อจริง ขณะที่การเรียนจากร่างอาจารย์ใหญ่เปิดโอกาสให้นักศึกษาได้เห็นและสัมผัสลักษณะของเนื้อเยื่อที่มีความเป็นธรรมชาติ

ที่สำคัญกว่านั้นคือ “ร่างกายมนุษย์ทุกคนมีความแตกต่างทางโครงสร้างร่างกายเป็นธรรมชาติ”

โมเดลจำลองหัวใจจำนวนมากอาจมีรูปร่างและโครงสร้างเหมือนกัน เพราะผลิตจากแบบมาตรฐานเดียวกัน แต่ร่างกายมนุษย์จริงอาจมีความแตกต่างเฉพาะบุคคล เช่น จำนวนหรือแนวทางการทอดตัวของเส้นประสาท ตำแหน่งของอวัยวะ รวมถึงตำแหน่งของหัวใจที่โดยทั่วไปจะอยู่ค่อนไปทางด้านซ้าย แต่ในบางคนอาจพบหัวใจอยู่ทางด้านขวา

ความแตกต่างเหล่านี้มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการทำงานทางการแพทย์ เพราะในชีวิตจริง แพทย์ไม่ได้รักษา “ร่างกายตามตำรา” แต่ต้องรักษา ผู้ป่วยแต่ละคนที่มีความแตกต่างกัน

AI ไม่ได้มาแทนที่อาจารย์ใหญ่ แต่เป็น “ผู้ช่วยเสริม” ในการเรียนรู้ เทคโนโลยี AI, VR และ Simulation จึงยังมีบทบาทสำคัญในฐานะ สื่อเสริมการเรียนรู้

นักศึกษาสามารถใช้เทคโนโลยีเพื่อทำความเข้าใจโครงสร้างและแนวคิดเบื้องต้นก่อนเข้าสู่การเรียนจากร่างจริง ช่วยให้เกิดความคุ้นเคยและเพิ่มความมั่นใจก่อนลงมือปฏิบัติจริง

ในบางสถาบันที่มีข้อจำกัดด้านจำนวนร่างอาจารย์ใหญ่ เทคโนโลยีจำลองก็อาจเข้ามาช่วยเติมเต็มการเรียนรู้ได้ แต่สำหรับการสร้างทักษะและประสบการณ์ที่จำเป็นต่อการทำงานกับผู้ป่วยจริง การเรียนจากร่างมนุษย์ยังคงมีความสำคัญ

แม้แต่การฝึกทักษะการผ่าตัด ซึ่งปัจจุบันมีเทคโนโลยีที่ก้าวหน้าอย่างมาก เช่น การผ่าตัดผ่านกล้อง ก็ยังจำเป็นต้องอาศัยการฝึกฝนกับร่างอาจารย์ใหญ่ เพื่อให้ผู้ฝึกเกิดความเข้าใจในโครงสร้างจริงและมีความชำนาญเพียงพอก่อนนำทักษะไปใช้กับผู้ป่วยจริง

สิ่งที่นักศึกษาเรียนรู้ อาจมากกว่ากายวิภาคศาสตร์

คุณค่าของอาจารย์ใหญ่ไม่ได้อยู่เพียงบนตียงผ่าร่าง แต่ยังอยู่ในบทเรียนสำคัญเรื่อง “ความจริงของร่างกายมนุษย์”

เมื่อผู้เรียนได้เห็นร่างของตนเองและร่างของเพื่อนที่อยู่โต๊ะข้าง ๆ แล้วพบว่าโครงสร้างบางอย่างอาจแตกต่างกัน นักศึกษาจะค่อย ๆ ตระหนักว่า ผู้ป่วยที่กำลังจะพบในอนาคตอาจไม่ได้มีโครงสร้างเหมือนกับภาพในตำราเสมอไป

ประสบการณ์นี้จึงเป็นส่วนหนึ่งของการหล่อหลอมให้ผู้เรียนมีความพร้อมทั้งด้าน ความรู้ ทักษะ และความมั่นใจในการดูแลผู้ป่วยในชีวิตจริง

ก่อนเรียน–ระหว่างเรียน–หลังเรียน “อาจารย์ใหญ่” คือผู้มีพระคุณ

เหนือไปกว่าความรู้ทางวิทยาศาสตร์ การเรียนจากร่างอาจารย์ใหญ่ยังมีมิติของ จริยธรรม จิตวิญญาณ และความกตัญญู แทรกอยู่ในทุกขั้นตอน

ก่อนเริ่มเรียน นักศึกษาจะมีพิธีขอขมาอาจารย์ใหญ่ และทำความเคารพก่อนเริ่มการเรียน เพื่อแสดงถึงความเคารพต่อร่างอาจารย์ใหญ่

ระหว่างการเรียน ร่างอาจารย์ใหญ่จะได้รับการดูแลอย่างเหมาะสมโดยการให้อาจารย์ใหญ่ชุ่มชื่นและป้องกันเชื้อรา เพื่อความปลอดภัยและเป็นประโยชน์สูงสุดในการเรียน โดยผู้เรียนได้รับการปลูกฝังให้ดูแลร่างอาจารย์ใหญ่ด้วยความเคารพ เสมือนการดูแลผู้มีพระคุณ

และเมื่อสิ้นสุดการเรียนการสอน จะมี พิธีพระราชทานเพลิงศพอาจารย์ใหญ่ เพื่อส่งผู้ให้กลับคืนสู่ครอบครัวและสังคมอย่างสมเกียรติ

จาก “ผู้ให้” สู่ “ผู้สร้างชีวิต”

ผู้บริจาคร่างกายได้มอบสิ่งที่มีคุณค่าและเป็นส่วนหนึ่งของความเป็นมนุษย์มากที่สุด นั่นคือ ร่างกายของตนเอง เพื่อให้นักศึกษาได้เรียนรู้ และนำความรู้เหล่านั้นไปช่วยเหลือมวลมนุษยชาติต่อไป

ดังนั้น อาจารย์ใหญ่จึงไม่ใช่เพียง “สื่อการสอน” หรือร่างที่ใช้ศึกษาโครงสร้างทางกายวิภาคศาสตร์เท่านั้น แต่คือ ผู้ให้ที่มีคุณูปการต่อการสร้างบุคลากรทางการแพทย์

หนึ่งร่างอาจถูกศึกษาโดยนักศึกษาเพียงหนึ่งรุ่น แต่ความรู้และประสบการณ์ที่ส่งต่อจากร่างนั้น อาจติดตัวผู้เรียนไปตลอดชีวิต และวันหนึ่งอาจถูกนำไปใช้เพื่อ วินิจฉัย รักษา หรือช่วยชีวิตผู้ป่วยอีกนับไม่ถ้วน

ในวันที่ AI สามารถสร้างร่างกายมนุษย์เสมือนจริงได้อย่างน่าทึ่ง บทเรียนจากอาจารย์ใหญ่จึงยังคงย้ำเตือนว่า “เทคโนโลยีอาจช่วยให้เรา “เข้าใจ” ร่างกายมนุษย์ได้ดีขึ้น แต่การเรียนจากร่างมนุษย์จริง ช่วยให้เรา “เห็น” ความแตกต่างของมนุษย์ และเรียนรู้ความหมายของการเป็นผู้ดูแลชีวิตผู้อื่น และนี่อาจเป็นคุณค่าที่ไม่มีเทคโนโลยีใดสามารถทดแทนได้อย่างสมบูรณ์”

ขอบคุณ : https://www.med.cmu.ac.th/web/news-event/news/hilight-news/30016/