หวั่น“ปลาเอเลี่ยนสปีชีส์”มากับน้ำท่วมทำลายระบบนิเวศ

ปลาหลากชนิด และสัตว์น้ำต่างถิ่นโผล่ เช่น ปลาดุกรัสเซียมาในช่วงน้ำท่วม ชาวบ้านกังวลเป็นการทำลายความสมดุลระบบนิเวศ

วันที่ 2 ต.ค.69 ผู้สื่อข่าวรายงานว่า ภาพปลาดุกตัวเขื่อง ขนาดใหญ่จนแทบเท่าต้นขา ดิ้นขลุกขลักมากับมวลน้ำท่วม กลายเป็นคลิปที่ถูกแชร์ต่อบนโลกโซเชียลอย่างรวดเร็ว หลายคนอาจมองว่าเป็นเพียงภาพแปลกตาที่มากับน้ำหลาก แต่ถ้ามองให้ลึกกว่านั้น ภาพปลาตัวนี้กำลังสะท้อนคำถามสำคัญของสังคมไทยว่า ในแหล่งน้ำของเรา มีสัตว์น้ำต่างถิ่นอีกมากแค่ไหน ที่กำลังใช้ชีวิตอยู่โดยที่เราไม่เคยเห็น

น้ำท่วมไม่ได้สร้างปลาเหล่านี้ขึ้นมา  แต่มวลน้ำกำลังทำหน้าที่เหมือนเปิดประตู พัดพาสิ่งที่ซ่อนอยู่ในคลอง หนอง บึง บ่อเลี้ยง และพื้นที่ต่าง ๆ ออกมาให้เห็นกันชัด ๆ โดยเฉพาะปลาดุกลูกผสมที่คนไทยรู้จักกันในชื่อ “ปลาดุกรัสเซีย” ซึ่งในประเทศไทยเลี้ยงกันมานาน 

ปลาดุกรัสเซีย เป็นปลาที่หากินอยู่หน้าดิน เราจึงไม่ค่อยจะเห็นตัว  มันปรับตัวเก่ง และสามารถดำรงชีวิตในสภาพแวดล้อมที่มีออกซิเจนต่ำ กินทุกอย่างที่ขวางหน้า  เมื่อเข้าไปอยู่ในระบบนิเวศไทย ก็แย่งพื้นที่สัตว์น้ำพื้นถิ่น กินไข่และลูกปลาตัวอ่อน  หรือส่งผลกระทบร้ายแรงต่อความสมดุลของระบบนิเวศในพื้นที่นั้นทันที 

และนี่คือสิ่งที่สังคมต้องคิดให้ไกลกว่า “คลิปปลาตัวใหญ่” เพราะประเทศไทยไม่ได้มีเพียงปลาชนิดเดียวที่หลุดหรือถูกนำไปปล่อยในธรรมชาติ เรายังเห็นทั้ง ปลาซักเกอร์ ปลาหมอบัตเตอร์ ปลาหมอมายัน ปลาหมอคางดำ รวมถึงสัตว์น้ำต่างถิ่นอีกหลายชนิด แต่ละชนิดมีที่มาและผลกระทบแตกต่างกัน

แต่สิ่งที่เหมือนกันคือ มนุษย์ล้วนมีส่วนเกี่ยวข้องกับการนำสัตว์เหล่านี้เข้ามา เพาะเลี้ยง เคลื่อนย้าย ซื้อขาย บางตัวอาจเกิดจากการเลี้ยงเพื่อการค้า บางตัวมาจากธุรกิจปลาสวยงาม ก่อนถูกปล่อยลงแหล่งน้ำ ทั้งที่ตั้งใจและไม่ตั้งใจ 

ปัญหาจึงไม่ได้อยู่ที่ว่า “ปลาอะไรตัวร้ายที่สุด” แต่คำถามที่ใหญ่กว่านั้นคือ เรายังจะปล่อยให้ระบบเดิม เดินต่อไปอีกนานแค่ไหน? นำเข้าอย่างไร เลี้ยงอย่างไร ควบคุมอย่างไร เมื่อหลุดออกไปแล้ว ใครต้องรับผิดชอบ 

น้ำท่วมครั้งนี้จึงอาจไม่ได้พัดมาแค่ปลา แต่มันกำลังพัดเอาคำถามเรื่องความรับผิดชอบของมนุษย์ ขึ้นมาให้สังคมเห็น อย่ารอให้ปลาต่างถิ่นตัวใหญ่โผล่มาตามถนน จึงค่อยตื่นเต้น แต่ควรตกใจเสียมากกว่า เพราะสิ่งที่เราเห็นในคลิป อาจเป็นเพียงส่วนน้อยที่โผล่ขึ้นมาเหนือผิวน้ำ ขณะที่ใต้ผิวน้ำอาจยังมีปลาเอเลี่ยนสปีชีส์อีกมากที่เรายังมองไม่เห็น

ถึงเวลาหยุดคิดว่า “ปล่อยแล้วจบ” เพราะสำหรับธรรมชาติ...สิ่งที่มนุษย์ปล่อยลงไป อาจไม่ได้จบลงในวันที่เราปล่อยมือ แต่มันอาจกลายเป็นปัญหาที่ธรรมชาติและคนรุ่นต่อไปต้องรับมือไปอีกนาน