คลินิกสิ่งแวดล้อม:ทำความรู้จัก พระราชบัญญัติวัตถุอันตราย พ.ศ. 2535

คลินิกสิ่งแวดล้อม

 ทำความรู้จัก พระราชบัญญัติวัตถุอันตราย พ.ศ. 2535 

ปัจจุบันปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมเกี่ยวกับ การลักลอบทิ้ง จากสารเคมีขยะอิเล็กทรอนิกส์หรือวัตถุอันตรายเป็นปัญหาที่ขยายควบคู่กับการขยายตัวทางเศรษฐกิจ

นอกจากความรับผิดในทางแพ่ง ในเรื่องละเมิดแล้วปัจจุบันในประเทศไทยได้มีกฎหมายซึ่งบังคับใช้ตั้งแต่พ.ศ 2535 คือ พระราชบัญญัติวัตถุอันตราย พ.ศ. 2535 โดยกฎหมายดังกล่าวได้นิยามครอบคลุมสารหรือวัตถุ 10 ลักษณะ ได้แก่ วัตถุระเบิดได้ วัตถุไวไฟ วัตถุออกซิไดซ์และเปอร์ออกไซด์ วัตถุมีพิษ วัตถุที่ทำให้เกิดโรค วัตถุกัมมันตรังสี วัตถุที่ก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางพันธุกรรม วัตถุกัดกร่อน วัตถุที่ก่อให้เกิดการระคายเคือง และเคมีภัณฑ์หรือสิ่งอื่นใดที่อาจทำให้เกิดอันตราย โดยในส่วนของขยะอิเล็กทรอนิกส์ (E-Waste)นั้น จัดเป็นวัตถุอันตรายตามกฎหมาย โดยได้รับการบรรจุอยู่ใน บัญชีรายชื่อวัตถุอันตราย ของ ประกาศกระทรวงอุตสาหกรรมบัญชี 5.2 ของเสียเคมีวัตถุ ลำดับที่ 2.18 และถูกจัดให้อยู่ในกลุ่ม วัตถุอันตรายชนิดที่ 3 ซึ่งเป็นประเภทที่ควบคุมเข้มงวด

ซึ่งกฎหมายดังกล่าวเป็นกฎหมายที่มีโทษทางอาญาสูงสุดถึง จำคุกไม่เกิน 10 ปี ปรับไม่เกินหนึ่งล้านบาท(ตามมาตรา 74 ผลิต นำเข้า ครอบครองวัตถุอันตรายชนิดที่ 4)

นอกจากนี้กฎหมายดังกล่าวยังมีลักษณะพิเศษคือกำหนดให้ ผู้แทนนิติบุคคลร่วมรับผิดในการกระทำความผิดตามพระราชบัญญัติดังกล่าว

ในกฎหมายดังกล่าวได้นิยามเกี่ยวกับ วัตถุอันตรายไว้ 4 ชนิด โดยจัดกลุ่มตามความจำเป็นและระดับความเข้มงวดในการควบคุมวัตถุอันตรายชนิดที่ 1 มีอันตรายน้อย การดำเนินกิจกรรมต้อง "ปฏิบัติตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่กำหนด" ไม่ต้องแจ้งหรือขออนุญาตล่วงหน้า แต่ต้องปฏิบัติตามมาตรฐาน

วัตถุอันตรายชนิดที่ 2 มีอันตรายสูงขึ้นมา การดำเนินกิจกรรมต้อง แจ้งให้พนักงานเจ้าหน้าที่ทราบก่อน และต้องขึ้นทะเบียนในบางกรณีวัตถุอันตรายชนิดที่ 3  มีอันตรายสูง การดำเนินกิจกรรมต้อง ได้รับใบอนุญาต และต้องขึ้นทะเบียนวัตถุอันตรายก่อนจึงจะประกอบกิจการได้วัตถุอันตรายชนิดที่ 4 มีอันตรายร้ายแรงมาก ห้ามมิให้ผู้ใดผลิต นำเข้า ส่งออก หรือมีไว้ในครอบครอง โดยเด็ดขาด และมีหน่วยงานที่รับผิดชอบร่วมกัน 6 หน่วยงาน จาก 4 กระทรวง ได้แก่

1. กรมโรงงานอุตสาหกรรม กระทรวงอุตสาหกรรม ดูแลเคมีภัณฑ์ที่ใช้ในภาคอุตสาหกรรม

2. สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา หรือ อย. กระทรวงสาธารณสุข ดูแลวัตถุอันตรายที่ใช้ในบ้านเรือน หรือทางสาธารณสุข เช่น น้ำยาล้างจาน น้ำยาฆ่าเชื้อ ยาจุดกันยุง

3. กรมวิชาการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ดูแลสารเคมีทางการเกษตร เช่น ยาฆ่าแมลง ปุ๋ยบางประเภท

4. กรมปศุสัตว์ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ดูแลวัตถุอันตรายที่ใช้ในงานปศุสัตว์กรมประมง 

5. กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ดูแลวัตถุอันตรายที่ใช้ในการประมงและการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ

6. กรมธุรกิจพลังงาน กระทรวงพลังงาน ดูแลวัตถุอันตรายที่เป็นก๊าซปิโตรเลียม 

เมื่อพิจารณาจากบทบัญญัติ อัตราโทษ รวมถึงหน่วยงานที่บังคับใช้กฎหมายแล้ว จะเห็นได้ว่าเกี่ยวกับวัตถุอันตรายเช่น ขยะอิเล็กทรอนิกส์มีหน่วยงานบังคับใช้กฎหมายรวมถึงมีกฎหมายที่ มีบทบัญญัติที่ ครอบคลุมเพียงพอที่จะบังคับใช้และป้องกันและปราบปรามการ จัดการวัตถุอันตรายเป็นอย่างดี เพียงแต่ปัจจุบันปัญหาการทุจริตคอรัปชั่น รวมถึงการบังคับใช้กฎหมาย law enforcement ยังคงเป็นปัญหาสำคัญ ที่ทำให้ผู้กระทำความผิด หรือผู้สนับสนุนในการกระทำความผิด ยังคงละเลย กระทำการฝ่าฝืนกฎหมายเป็นจำนวนมาก และจากปัญหา law enforcement อาจจะทำให้ประเทศไทยกำลังเป็นศูนย์ใหญ่ในการทิ้งขยะอิเล็กทรอนิกส์