คลินิกสิ่งแวดล้อม : 2 ตุลาคม 2569

คลินิกสิ่งแวดล้อม

       อำนาจและหน้าที่ของหน่วยงานรัฐกรณีเกิดภัยพิบัติ

กรณีมหาอุทกภัยในกรุงเทพฯและ ปริมณฑลในช่วงเดือนปลายกันยายน 2569 มีเสียงสะท้อนของประชาชนเป็นจำนวนมากว่า หน่วยงานรัฐ ทำการแจ้งเตือนล่าช้า บทความในวันนี้จึงขอพามารู้จักโครงสร้างของหน่วยงานรัฐที่เกี่ยวข้อง ที่มีอำนาจหน้าที่จัดการเกี่ยวกับภัยพิบัติในประเทศไทย

หน่วยงานแรกที่มีอำนาจหน้าที่โดยตรงได้แก่ศูนย์เตือนภัยพิบัติแห่งชาติ (ศภช.) สังกัดกรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย(ปภ.) กระทรวงมหาดไทย เป็นหน่วยงานหลักที่มีหน้าที่โดยตรงในการแจ้งเตือนภัยพิบัติทุกประเภท โดยทำหน้าที่เป็นศูนย์ข้อมูลกลาง เฝ้าระวัง และกระจายสัญญาณแจ้งเตือนภัยล่วงหน้าตลอด 24 ชั่วโมง 

โดยระบบเตือนภัยของประเทศไทยทำงานร่วมกันเป็นเครือข่าย โดยแบ่งบทบาทหน้าที่ดังนี้

1. หน่วยงานเฝ้าระวังและสนับสนุนข้อมูลเชิงลึก ด่านแรก ได้แก่ ภัยทางสภาพอากาศ กรมอุตุนิยมวิทยา ภัยด้านน้ำ น้ำท่วม  สถานการณ์น้ำล่วงหน้า สำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ (สทนช.) และ กรมชลประทานภัยดินโคลนถล่มและแผ่นดินไหว กรมทรัพยากรธรณี เป็นต้น โดนหน่วยงานเหล่านี้จะคอยตรวจวัด วิเคราะห์ข้อมูลตามภารกิจของตน แล้วส่งต่อข้อมูลให้กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย และศูนย์เตือนภัยพิบัติแห่งชาติเพื่อประเมินสถานการณ์

2. หน่วยงานหลักในการกระจายสัญญาณและประกาศเตือนภัย เมื่อศูนย์เตือนภัยพิบัติแห่งชาติ (ศภช.) กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย ได้รับข้อมูลมาวิเคราะห์พื้นที่เสี่ยงภัย จากนั้นจะส่งสัญญาณเตือนภัยผ่านช่องทางต่าง ๆ เช่น หอเตือนภัยทั่วประเทศ ระบบ Cell Broadcast (CBS) ที่ส่งข้อความเตือนภัยเข้าหน้าจอโทรศัพท์มือถือของประชาชนในพื้นที่เสี่ยงโดยตรงเป็นต้น

3. หน่วยงานบัญชาการและประกาศอพยพในระดับพื้นที่ ผู้ว่าราชการจังหวัด ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร นายกเมืองพัทยา องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น องค์การบริหารส่วนตำบล  เทศบาล เป็นต้น เมื่อหน่วยงานดังกล่าวได้รับข้อมูลเตือนภัยจากส่วนกลาง หน่วยงานส่วนท้องถิ่นเหล่านี้จะเป็นผู้รับผิดชอบหลักในพื้นที่ ในการออกประกาศเตือนภัยเพื่ออพยพ ส่งเจ้าหน้าที่ลงพื้นที่ และใช้กลไกท้องถิ่น เช่น เสียงตามสาย หอกระจายข่าว หรือรถกระจายเสียง เพื่อให้เข้าถึงประชาชนในชุมชนได้รวดเร็วที่สุด

เมื่อขั้นตอนดังกล่าวได้ถูกดำเนินการโดยบกพร่องหรือละเลยแล้วเกิดความเสียหายหรือได้รับความเสียหายจากการปฏิบัติหน้าที่ของหน่วยงานรัฐ เช่น การแจ้งเตือนภัยพิบัติล่าช้า การบริหารจัดการน้ำผิดพลาด หรือการละเลยต่อหน้าที่จนทำให้ทรัพย์สินเสียหาย ผู้เสียหายสามารถฟ้องร้องเพื่อเรียกค่าเสียหายจากหน่วยงานรัฐได้ โดยกฎหมายกำหนดให้ฟ้องเอาผิดกับ "หน่วยงานต้นสังกัด" โดยตรง มิใช่การฟ้องตัวเจ้าหน้าที่เป็นส่วนตัว โดยมีลักษณะเป็นคดีพิพาทเกี่ยวกับการกระทำละเมิดของหน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐอันเกิดจากการละเลยต่อหน้าที่หรือปฏิบัติหน้าที่ล่าช้าเกินสมควร ซึ่งเป็นคดีข้อพิพาทที่จะต้องยื่นฟ้องต่อศาลปกครอง ศาลปกครองชั้นต้นในพื้นที่เกิดเหตุ หรือศาลปกครองกลาง และคดีอายุความที่ต้องยื่นฟ้องภายใน 1 ปี นับแต่วันที่รู้หรือควรรู้ถึงเหตุแห่งการฟ้องคดี แต่ต้องไม่เกิน 10 ปี นับแต่วันที่มีการทำละเมิด