'อ.ศศิน' ร่อนจดหมายถึง GISTDA หลังพบแผนที่ข้อมูลไม่ตรงกับพื้นที่จริง

จากวันที่ 25 กันยายน 2569 ที่ผ่านมา เกิดฝนตกหนักอย่างต่อเนื่องในประเทศไทย จนหลายพื้นที่เกิดน้ำท่วมขังหลายจุด และถนนหลายแห่งจมน้ำ ทำให้การจราจรเกิดติดขัดหรืออัมพาตไม่สามารถสัญจรผ่านไปมาได้ โดยเฉพาะในกรุงเทพฯ

ล่าสุดวันนี้ 28 กันยายน 2569 อาจารย์ศศิน เฉลิมลาภ นักวิชาการด้านธรณีวิทยา และนักเคลื่อนไหวด้านอนุรักษ์ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม โพสต์ผ่านเฟซบุ๊กว่าได้ส่งจดหมายไปยัง GISTDA ให้ตรวจสอบแผนที่พื้นที่น้ำท่วมใหม่ จากการแสดงผลไม่ตรง ด้วยข้อความทั้งหมดว่า "วันนี้ผมจะส่งจดหมายฉบับนี้ถึง GISTDA อย่างเป็นทางการครับ เรื่องนี้ไม่ใช่เรื่องว่าบ้านผมมีสีฟ้าอยู่บนแผนที่หรือไม่ แต่เป็นเรื่องว่า ประเทศไทยกำลังใช้ข้อมูลอะไรในการมองเห็น “น้ำท่วมจริง”

วันที่ 28 กันยายน ผมเปิดแผนที่พื้นที่น้ำท่วมของ GISTDA แล้วพบเรื่องแปลกมาก บ้านผมที่ อ.บางปะหัน น้ำท่วมจริง ผมยืนอยู่ในน้ำ ถ่ายรูปไว้ มีตำแหน่งชัดเจน แต่ในแผนที่กลับ ไม่แสดงว่าเป็นพื้นที่น้ำท่วม ไม่ใช่เฉพาะบ้านผม พื้นที่ชุมชนนอกคันกั้นน้ำใน อ.บางบาล และชุมชนหัวเวียง อ.เสนา ซึ่งน้ำจากแม่น้ำเข้าท่วมจริง และหลายพื้นที่ท่วมซ้ำเป็นประจำ กลับมีพื้นที่ตกหล่นจากแผนที่เช่นเดียวกัน

แต่ในเวลาเดียวกัน พื้นที่ทุ่งนาจำนวนมหาศาลกลับถูกระบายเป็นพื้นที่น้ำท่วม ทั้งที่บางส่วนมี น้ำทำนา น้ำค้างทุ่ง หรือน้ำตามสภาพพื้นที่อยู่แล้ว นี่จึงไม่ใช่แค่เรื่อง “แผนที่คลาดเคลื่อน” เพราะถ้าเราเอา น้ำที่มีอยู่แล้ว ไปนับเป็นน้ำท่วม แต่กลับเอา ชุมชนที่น้ำท่วมจริง ออกจากแผนที่ เรากำลังมองเห็นทั้ง ขนาดของปัญหาและตำแหน่งของปัญหาผิดไปพร้อมกันและตรงนี้สำคัญมาก

ข้อมูลผิด ไม่ได้จบอยู่ที่ข้อมูล ข้อมูลคลาดเคลื่อน
→ ภาพสถานการณ์คลาดเคลื่อน
→ การวิเคราะห์ปัญหาคลาดเคลื่อน
→ การตัดสินใจและการจัดสรรทรัพยากรก็มีความเสี่ยงที่จะคลาดเคลื่อนตามไปด้วย

GISTDA เป็นหน่วยงานวิชาการระดับประเทศ ข้อมูลชุดนี้ไม่ได้มีไว้ดูเล่น ๆ ผู้บริหาร หน่วยงานรัฐ นักวิชาการ สื่อ และประชาชนสามารถนำไปใช้ทำความเข้าใจสถานการณ์ต่อได้ ซึ่งเป็นเหตุผลเดียวกับที่ผมเขียนไว้ในหนังสือฉบับนี้ จดหมายถึงจีสด้า

ผมไม่ได้ปฏิเสธ Remote Sensing นะครับ ตรงกันข้าม ผมเรียนและเคยใช้การแปลภาพถ่ายทางอากาศและข้อมูลดาวเทียมในการทำงานวิชาการมาก่อน จึงรู้ว่าเครื่องมือทุกชนิดมีข้อจำกัด
แต่ข้อจำกัดของเครื่องมืออธิบายได้ว่าทำไมแผนที่จึงผิด ไม่ได้ทำให้แผนที่ที่ผิด กลายเป็นถูก หลักพื้นฐานจึงต้องกลับมาที่ Ground Truth ถ้าพื้นที่จริงท่วม แต่ Classification บอกว่าไม่ท่วมเราต้องกลับไปตรวจ Classification และถ้าพื้นที่จริงไม่ได้เป็นน้ำท่วมจากเหตุการณ์นี้ แต่ Classification บอกว่าท่วม เราก็ต้องกลับไปตรวจ Classification เช่นกัน
ผมจึงทำหนังสือถึง ผู้อำนวยการ GISTDA ขอให้ตรวจสอบอย่างเป็นทางการ ทั้งวิธี Classification, Change Detection, Ground Truth Validation, Accuracy Assessment, Commission Error, Omission Error รวมถึงถามตรง ๆ ว่า ตัวเลขที่ประกาศว่า “พื้นที่น้ำท่วม” นั้น จริง ๆ แล้วหมายถึงอะไรกันแน่ หนังสือของผมตั้งคำถามเหล่านี้ไว้โดยละเอียด จดหมายถึงจีสด้า

วันนี้ผมจะส่งหนังสือฉบับนี้ทางไปรษณีย์ให้ GISTDA และขอคำชี้แจง เป็นลายลักษณ์อักษร ไม่ได้ทำเพื่อจะเอาชนะใครครับ ถ้าผมเข้าใจผิด ก็ขอให้ GISTDA อธิบาย ถ้าข้อมูลถูก ก็ขอให้แสดงวิธีตรวจสอบความถูกต้องแต่ถ้าพบว่ามันผิดจริง ก็ช่วยกันแก้เสียเพราะเรื่องนี้ใหญ่กว่าบ้านผมครับ แผนที่น้ำท่วมของประเทศ ควรบอกให้เราเห็นพื้นที่ที่ประชาชนกำลังถูกน้ำท่วมจริงไม่ใช่เห็นน้ำเต็มทุ่งแต่กลับมองไม่เห็นคนที่กำลังยืนอยู่ในน้ำ ฝากผู้ที่ทำงานด้าน Remote Sensing, GIS, ภัยพิบัติ, น้ำ และผู้ที่อยู่ในพื้นที่น้ำท่วม ช่วยกันดู ช่วยกันตรวจสอบ และหากเห็นว่าเรื่องนี้ควรได้รับคำตอบ ฝากแชร์ต่อด้วยครับ ผมอยากให้เรื่องนี้จบด้วย ข้อมูลที่ดีขึ้น ไม่ใช่ด้วยการเถียงกันว่าใครถูกใครผิด #GISTDA #น้ำท่วม #RemoteSensing #FloodMapping #GroundTruth #บางปะหัน #บางบาล #เสนา #พระนครศรีอยุธยา"

หลังจากที่โพสต์ของ อาจารย์ศศิน เฉลิมลาภ เผยแพร่ลงมาในกรณีดังกล่าว ทำเอาชาวเน็ตต่างก็เข้าไปคอมเมนต์แสดงความคิดเห็นกันเป็าจำนวนมาก เช่น

"จากที่เคยดูข้อมูลพวกนี้ของ คลองอู่ตะเภา หาดใหญ่ หน่วยงานรัฐชอบตัดรอบ 7 โมงเช้า แล้วเอามานำเสนอเป็นฝนสะสมรายวันย้อนหลัง ยังไงรอติดตามคำตอบร่วมกับอาจารย์ด้วยคนครับ"

"ขอบคุณค่ะอาจารย์ที่ช่วยทักท้วงนี้ ถ้าไม่ใช่นักวิชาการด้านนี้จะไม่รู้เลยทฝ ถือเป็น constructive feedback ค่ะ"

"เห็นชอบเลยครับ !เรื่องนี้จะส่งผลให้การบูรณาการเทคโนโลยี่และความรู้ลงพื้นที่อีกหลายหลากและไปเจออะไรที่น่าตื่นเต้นและน่าจะwow มากฯ"

"เยี่ยม แต่เอิ่มม... ข้อมูลอยู่ที่ สทนช."

"เห็นด้วยกับอาจารย์ครับ เพราะดูแล้วก็เป็นเรื่องใหญ่อยู่นะครับ"

"เหมือนคุ้น ๆ ว่าเคยมีผิดเพี้ยนแบบนี้มาแล้ว (น้ำทุ่งนาเป็นน้ำท่วม) แต่จำไม่ได้ว่าเมื่อไหร่ และจากเพจไหน"

"สื่อเอาไปลงทำให้เข้าใจผิด สีที่เห็นอาจเป็นแค่น้ำขังในทุ่งใช่ไหมครับอาจารย์"

"ลุยเลย..ครับอาจารย์"

"ใช่ครับ..น้ำท่วมหลายพื้นที่..แต่ในจิสด้า..ไม่ระบุ"

"แล้วจะแก้ปัญหายังไงอ่ะ"

"เข้าใจที่อาจารย์บอกในโพสต์ก่อนแล้วค่ะ (อ่านอันนี้เคลียร์ จากใจคนไม่รู้เรื่องเหล่านี้มาก่อนเลย) ขอบคุณค่ะ อาจารย์ทำจดหมายเปิดผนึกส่งให้สื่อด้วยไหมคะ จะได้มีการขับเคลื่อนที่เร็วขึ้น"

"จริงๆ ตรงจุดที่ต้นไม้คลุมเยอะน่าจะไม่เห็น/หมครับ คนทำงานต้องดูข้อมูลอื่นๆ ประกอบ หลายๆแผนที่"

ขอขอบคุณข้อมูลและภาพจาก เฟซบุ๊ก ศศิน เฉลิมลาภ