'ติ๊ก ชีโร่-ค่ายเพลง”ร่วมถกคณะทำงานศึกษาแนวทางการพัฒนากฎหมายลิขสิทธิ์ฯ จี้รื้อสัญญาโอนขาด-ชงคืนสิทธิศิลปินใน 7 ปี

คณะทำงานศึกษาแนวทางการพัฒนากฎหมายลิขสิทธิ์ฯ เดินหน้าถกบอร์ดบริหารจัดการลิขสิทธิ์เพลงไทย ดึงศิลปินดัง “ติ๊ก ชีโร่” พร้อมตัวแทนค่ายเพลงและองค์กรจัดเก็บร่วมถกแผลใหญ่ระบบลิขสิทธิ์ ชี้สัญญา “ซื้อขาด” ทำคนแต่งเพลงเสียเปรียบชั่วชีวิต ผลิตผลงานดังติดหูแต่กลับไม่ได้ส่วนแบ่งแม้แต่บาทเดียว แย้มข้อเสนอเด็ดเตรียมชงแก้กฎหมายล็อกกรอบค่ายเพลงถือสิทธิแค่ 5 ถึง 7 ปี ก่อนเซ็ตซีโร่คืนสิทธิให้ผู้สร้างสรรค์ผลงาน

ที่ห้องประชุม 202 ชั้น 2 อาคารรัฐสภา เมื่อเวลา 13.00 น.วันที่ 9 พ.ย.69 ที่ผ่านมา คณะทำงานศึกษาแนวทางการพัฒนากฎหมายลิขสิทธิ์และระบบบริหารจัดการลิขสิทธิ์ เพื่อคุ้มครองสิทธิของศิลปิน ผู้สร้างสรรค์ และผู้ประพันธ์เพลง โดยมีนายพิสุทธิ์ ทรัพย์วิจิตร สมาชิกวุฒิสภา (สว.) และอดีตศิลปินชื่อดัง ในฐานะประธานคณะทำงานศึกษาแนวทางการพัฒนากฎหมายลิขสิทธิ์ฯ เป็นประธานการประชุมครั้งที่ 7/2569 โดยมีวาระสำคัญในการรับฟังข้อมูล ข้อเสนอแนะ ตลอดจนปัญหาและอุปสรรคเชิงลึกเกี่ยวกับการบริหารจัดการลิขสิทธิ์เพลงไทย เพื่อนำเสนอประเด็นสำคัญต่อที่ประชุมคณะกรรมาธิการเพื่อทราบและพิจารณาต่อไป

การประชุมนัดสำคัญนี้ได้เชิญผู้เกี่ยวข้องและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในอุตสาหกรรมเพลงเข้าร่วมสะท้อนปัญหาอย่างรอบด้าน ประกอบด้วย นายมนัสวิน นันทเสน หรือ "ติ๊ก ชีโร่" ศิลปินนักร้องและนักแต่งเพลงชื่อดัง, นางสาวชญาภัช แสงทับทิม กรรมการผู้จัดการ บริษัท โฟโนไรทส์ (ไทยแลนด์) จำกัด และนายศิลาแลง อาจสาลี ผู้บริหารค่ายเพลงเจ้าพระยาเรคคอร์ด

ที่ประชุมได้ผ่าโครงสร้างปัญหาสัญญาการใช้สิทธิในผลงานเพลง ซึ่งถูกระบุว่าเป็นปมใหญ่ที่บั่นทอนคนทำงานสร้างสรรค์มานาน โดยเฉพาะเงื่อนไข "สัญญาโอนสิทธิแบบซื้อขายขาด" ที่ทำขึ้นระหว่างผู้สร้างสรรค์กับบริษัทเพลง ซึ่งมีเงื่อนไขแตกต่างกันตามประสบการณ์การทำงาน แต่โดยส่วนใหญ่ผู้สร้างสรรค์จะได้รับค่าตอบแทนเป็นเงินก้อนเพียงครั้งเดียวในขั้นตอนเริ่มต้น และเมื่อผลงานดังกล่าวประสบความสำเร็จและได้รับความนิยมอย่างสูงในภายหลัง ผู้แต่งเพลงกลับไม่เคยได้รับผลตอบแทนเพิ่มเติมแม้แต่บาทเดียว

ยิ่งไปกว่านั้น ยังพบข้อจำกัดทางกฎหมายและสัญญาที่ซ้ำซ้อน จนทำให้ศิลปินเจ้าของผลงานไม่สามารถนำเพลงที่ตนเองแต่งขึ้นมาไปเผยแพร่หรือใช้ประโยชน์ในช่องทางส่วนตัว เช่น ยูทูบ (YouTube) ได้เลย หากจะนำไปใช้กลับต้องถูกเรียกเก็บค่าใช้จ่ายตามเงื่อนไขที่บริษัทค่ายเพลงกำหนด

นอกจากนี้ ที่ประชุมยังรับทราบข้อมูลเกี่ยวกับรูปแบบการจัดเก็บและการจัดสรรผลประโยชน์จากค่าลิขสิทธิ์เพลงของ 2 องค์กรหลัก โดยบริษัท โฟโนไรทส์ (ไทยแลนด์) จำกัด ดำเนินการจัดเก็บค่าลิขสิทธิ์ในส่วนของสิ่งบันทึกเสียงทั้งในประเทศและต่างประเทศ จากการนำสิ่งบันทึกเสียงไปเผยแพร่หรือใช้ในสถานประกอบการและสถานที่สาธารณะ เช่น สถานีวิทยุ สถานีโทรทัศน์ ร้านอาหาร และห้างสรรพสินค้า โดยนำระบบ SoundSys มาใช้ในการรวบรวมข้อมูลการใช้สิทธิและรายได้จากการจัดเก็บ เพื่อนำมาประมวลผลและจัดสรรผลประโยชน์ให้แก่ค่ายเพลงและเจ้าของสิทธิ

ส่วนบริษัท ลิขสิทธิ์ดนตรี (ประเทศไทย) จำกัด หรือ MCT ดำเนินการจัดเก็บค่าลิขสิทธิ์ในส่วนของงานดนตรีกรรม คือเนื้อร้องและทำนองเพลง โดยใช้ข้อมูลการใช้งานเพลงในระบบดิจิทัล เช่น ยอดการรับชม มาเป็นเกณฑ์ประกอบการคำนวณและจัดสรรผลประโยชน์ให้แก่ผู้ประพันธ์เพลง สำหรับการใช้เพลงในช่องทางที่ไม่มีข้อมูลการใช้งานในระบบดิจิทัล เช่น สถานประกอบการและสายการบิน จะใช้วิธีสุ่มเก็บข้อมูลเพื่อประมาณการสัดส่วนการใช้งานเพลงและนำมาประกอบการวิเคราะห์เพื่อจัดสรรผลประโยชน์ ซึ่งปัจจุบันทั้งสองบริษัทได้มีความร่วมมือในการจัดเก็บค่าลิขสิทธิ์ในรูปแบบจุดเดียวเบ็ดเสร็จ หรือ One Stop เพื่ออำนวยความสะดวกแก่ผู้ใช้เพลงและผู้ประกอบการ โดยครอบคลุมทั้งสิทธิในสิ่งบันทึกเสียงและงานดนตรีกรรม สำหรับการใช้ประโยชน์ในงานสร้างสรรค์ของสมาชิกทั้งสององค์กร

สำหรับทางออกเชิงโครงสร้าง ที่ประชุมได้เสนอแนวทางสำคัญเพื่อนำเสนอต่อคณะกรรมาธิการ โดยให้มีการกำหนดระยะเวลาการถือครองลิขสิทธิ์ของค่ายเพลงให้มีความเหมาะสม อาทิ กำหนดระยะเวลาไว้ที่ประมาณ 5 ถึง 7 ปี เมื่อครบกำหนดตามสัญญาแล้ว ควรกำหนดให้มีการคืนสิทธิในผลงานให้แก่ผู้สร้างสรรค์หรือเจ้าของผลงานโดยตรง เพื่อให้สามารถกลับมาใช้ประโยชน์จากผลงานและได้รับผลตอบแทนอย่างต่อเนื่อง ทั้งนี้ ควรกำหนดหลักเกณฑ์การคืนสิทธิให้มีความชัดเจนทั้งในสัญญาและกฎหมาย เพื่อให้เกิดความสมดุลระหว่างสิทธิของค่ายเพลงกับผู้สร้างสรรค์ผลงานอย่างเป็นธรรมและยั่งยืน