สตง.ภาค 1 แท็กทีมถอดบทเรียน ‘Living Laboratory’ ประยุกต์กรอบลดเสี่ยงภัยพิบัติ-มรดกวัฒนธรรม

สตง.ภาค 1 ผนึก UNDRR ถอดบทเรียนอยุธยา ‘Living Laboratory’ ประยุกต์กรอบลดเสี่ยงภัยพิบัติ-มรดกวัฒนธรรม พัฒนางานตรวจเงินแผ่นดินระดับสากล

ที่สำนักงานการตรวจเงินแผ่นดินภูมิภาคที่ 1 จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ให้การต้อนรับ Mr. Marco Toscano-Rivalta (Chief of the UNDRR Regional Office for Asia and the Pacific) พร้อมด้วย คุณสุนิสา โฮ เจ้าหน้าที่โครงการ Making Cities Resilient 2030 (MCR2030) ของ UNDRR ในโอกาสเดินทางมาเยือนและร่วมแลกเปลี่ยนมุมมอง ตลอดจนแบ่งปันองค์ความรู้เกี่ยวกับการลดความเสี่ยงจากภัยพิบัติ การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และการคุ้มครองมรดกทางวัฒนธรรม เพื่อเชื่อมโยงองค์ความรู้ดังกล่าวสู่การพัฒนางานตรวจสอบภาครัฐในอนาคต

ในโอกาสนี้ ดร.สุทธิ สุนทรานุรักษ์ ผู้ตรวจเงินแผ่นดิน สำนักงานการตรวจเงินแผ่นดินภูมิภาคที่ 1 และเลขาธิการ INTOSAI Working Group on Environmental Auditing (INTOSAI WGEA) ให้การต้อนรับคณะผู้แทนจาก UNDRR และกล่าว Welcome Remarks โดยเน้นย้ำความเชื่อมโยงระหว่าง Climate Change, Disaster Risk และ Cultural Heritage ซึ่งไม่ควรถูกพิจารณาแยกออกจากกัน เนื่องจากภัยพิบัติในปัจจุบันมีความเกี่ยวข้องโดยตรงกับการบริหารนโยบายสาธารณะ การลงทุนภาครัฐ ธรรมาภิบาล และความสามารถของภาครัฐในการเตรียมพร้อมและลดความเสี่ยงก่อนเกิดความสูญเสีย

ดร.สุทธิ กล่าวด้วยว่า พระนครศรีอยุธยาเป็นพื้นที่ที่สะท้อนความเชื่อมโยงดังกล่าวได้อย่างชัดเจน เนื่องจากเป็นเมืองมรดกโลกที่ต้องเผชิญกับความเสี่ยงจากอุทกภัยและการเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศอย่างต่อเนื่อง จึงไม่ควรมองอยุธยาเพียงในฐานะสถานที่สำหรับการอนุรักษ์อดีต แต่สามารถเป็น “Living Laboratory for Building Resilience for the Future” หรือพื้นที่เรียนรู้สำหรับการสร้างความยืดหยุ่นเพื่ออนาคตได้เช่นกัน

การแลกเปลี่ยนครั้งนี้สะท้อนถึงความร่วมมือที่ใกล้ชิดยิ่งขึ้นระหว่าง สำนักงานการตรวจเงินแผ่นดินของไทย กับ United Nations Office for Disaster Risk Reduction (UNDRR) ซึ่งนับเป็นพันธมิตรสำคัญในการสนับสนุนองค์ความรู้ แนวคิด และเครื่องมือด้านการบริหารความเสี่ยงจากภัยพิบัติ โดยเฉพาะในช่วงที่ สตง.ไทย โดยมี นายมณเฑียร เจริญผล ผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดิน ทำหน้าที่ประธานคณะทำงานด้านการตรวจสอบสิ่งแวดล้อมขององค์การสถาบันการตรวจสอบสูงสุด หรือ INTOSAI WGEA ซึ่งประธานฯ ได้แสดงวิสัยทัศน์ที่มุ่งเน้นบทบาทของการตรวจสอบสิ่งแวดล้อมให้เชื่อมโยงกับความเสี่ยงใหม่และความท้าทายระดับโลกมากยิ่งขึ้น

ในการบรรยายและแลกเปลี่ยนความคิดเห็น Mr. Marco Toscano-Rivalta ได้นำเสนอแนวคิดเรื่อง Disaster Risk Reduction, Cultural Heritage, and Audits โดยชี้ให้เห็นว่า การคุ้มครองมรดกทางวัฒนธรรมมิได้หมายถึงการอนุรักษ์อาคารหรือโบราณสถานเพียงเท่านั้น แต่ยังรวมถึงอัตลักษณ์ ภูมิปัญญา วิถีชีวิต ความสัมพันธ์ของชุมชน ตลอดจนมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ ซึ่งความสูญเสียบางประเภทอาจไม่สามารถเรียกคืนกลับมาได้

ประเด็นสำคัญอีกประการหนึ่ง คือ การปรับมุมมองจาก การตอบสนองภายหลังเกิดภัยพิบัติ (Reactive Response) ไปสู่ การลดความเสี่ยงเชิงรุก (Proactive Risk Reduction) โดยตั้งคำถามว่าภาครัฐเข้าใจความเสี่ยงเพียงใด มีระบบธรรมาภิบาลและความรับผิดชอบที่ชัดเจนหรือไม่ ลงทุนเพื่อการป้องกันและสร้างความยืดหยุ่นเพียงพอหรือไม่ และมีการเตรียมพร้อมก่อนเกิดความสูญเสียอย่างเป็นระบบหรือไม่ ซึ่งเป็นแนวคิดสำคัญตาม Sendai Framework for Disaster Risk Reduction และสามารถประยุกต์เป็นกรอบสำหรับงานตรวจสอบภาครัฐได้

ขณะเดียวกัน คุณสุนิสา โฮ ได้นำเสนอ Cultural Heritage Scorecard ภายใต้โครงการ MCR2030 ซึ่งเป็นเครื่องมือช่วยให้เมืองและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นประเมินความพร้อมด้านการคุ้มครองมรดกทางวัฒนธรรมจากความเสี่ยงภัยพิบัติ ตั้งแต่ธรรมาภิบาล การทำความเข้าใจความเสี่ยง การลงทุน การวางผังเมือง การมีส่วนร่วมของชุมชน การเตรียมพร้อม ไปจนถึงการฟื้นฟูและการสร้างกลับให้ดีกว่าเดิม หรือ Build Back Better

สาระสำคัญของ Cultural Heritage Scorecard มิได้อยู่ที่ “คะแนน” เพียงอย่างเดียว แต่เป็นการสร้างกระบวนการหารือร่วมกันระหว่างหน่วยงานและผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย เพื่อให้เห็นจุดแข็ง ช่องว่าง และความเสี่ยงร่วมกัน ก่อนนำไปสู่การวางแผน การจัดลำดับความสำคัญ และการลงทุนเพื่อเพิ่มความยืดหยุ่นของเมืองในระยะยาว

การมาเยือนสำนักงานการตรวจเงินแผ่นดินภูมิภาคที่ 1 ในครั้งนี้ จึงมิใช่เพียงการบรรยายหรือถ่ายทอดองค์ความรู้ แต่นับเป็นจุดเริ่มต้นของการร่วมคิด ร่วมเรียนรู้ และร่วมพัฒนาแนวคิดและเครื่องมือสำหรับงานตรวจสอบในอนาคต โดยเฉพาะการนำ Sendai Framework แนวคิดด้าน Disaster Risk Reduction และ Cultural Heritage Resilience มาประยุกต์สู่การตรวจสอบผลสัมฤทธิ์และประสิทธิภาพการดำเนินงานอย่างเป็นรูปธรรม

ในระยะต่อไป สำนักงานการตรวจเงินแผ่นดินในฐานะประธาน INTOSAI WGEA มีเป้าหมายที่จะต่อยอดความร่วมมือกับ UNDRR ทั้งในด้านองค์ความรู้ วิธีการ และเครื่องมือการตรวจสอบ รวมถึงการแลกเปลี่ยนกรณีศึกษาและแนวปฏิบัติที่ดีระหว่างองค์กรตรวจเงินแผ่นดิน เพื่อพัฒนาแนวคิด Climate–Disaster–Cultural Heritage Nexus ให้สามารถนำไปใช้ประโยชน์ในงานตรวจสอบ และต่อยอดสู่ความร่วมมือในระดับภูมิภาคและระดับสากลต่อไป