เปลี่ยนวิถีทำนา ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวสุพรรณบุรี พลิกโฉม ‘ข้าวคาร์บอนต่ำ’ ลดต้นทุน เป็นมิตรต่อโลก

กรมการข้าว โดยศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวสุพรรณบุรี เดินหน้าขับเคลื่อนแนวทางการผลิตข้าวคาร์บอนต่ำ มุ่งสร้างความรู้ ความเข้าใจ และส่งเสริมให้เกษตรกรปรับเปลี่ยนวิธีการทำนาให้สอดคล้องกับสถานการณ์ด้านสิ่งแวดล้อมและการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ผ่าน 3 แนวทางสำคัญ ได้แก่ การสร้างแปลงต้นแบบเพื่อการเรียนรู้ การสร้างการรับรู้และประชาสัมพันธ์เชิงรุก และการวางแนวทางพัฒนางานในอนาคต เพื่อยกระดับการผลิตข้าวให้มีประสิทธิภาพ ลดต้นทุน และสร้างความยั่งยืนให้กับอาชีพชาวนาไทย

ท่ามกลางความท้าทายของภาคการเกษตร ทั้งต้นทุนการผลิตที่เพิ่มสูงขึ้น ความแปรปรวนของสภาพภูมิอากาศ และความจำเป็นในการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก การปรับเปลี่ยนวิถีการทำนาจึงเป็นอีกหนึ่งแนวทางสำคัญในการพัฒนาภาคการผลิตข้าวไทยให้สามารถเติบโตควบคู่ไปกับการรักษาสิ่งแวดล้อม

นายเอกพนธ์ พิพัฒรังสรรค์ นักวิชาการส่งเสริมการเกษตรชำนาญการ เปิดเผยว่า ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวสุพรรณบุรี ให้ความสำคัญกับการขับเคลื่อนแนวคิดการผลิตข้าวคาร์บอนต่ำ โดยมุ่งเน้นให้เกษตรกรเกิดความเข้าใจถึงความสำคัญของการปรับเปลี่ยนกระบวนการผลิต จากวิธีการทำนาแบบเดิม สู่การบริหารจัดการแปลงนาอย่างเหมาะสม ใช้ทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพ และลดกิจกรรมที่ก่อให้เกิดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก โดยมีเจ้าหน้าที่เป็นพี่เลี้ยงในการถ่ายทอดองค์ความรู้ ให้คำแนะนำ และสนับสนุนการเรียนรู้อย่างต่อเนื่อง

โดยการสร้างแปลงต้นแบบ เปลี่ยนองค์ความรู้สู่การปฏิบัติจริง เป็นหนึ่งในแนวทางสำคัญของการขับเคลื่อนข้าวคาร์บอนต่ำ คือ การส่งเสริมการจัดทำแปลงต้นแบบเพื่อเป็นพื้นที่เรียนรู้และถ่ายทอดเทคโนโลยีการผลิตข้าวคาร์บอนต่ำ ให้เกษตรกรได้เห็นกระบวนการผลิตและผลลัพธ์จากการปฏิบัติจริง ซึ่งมุ่งเน้นการนำองค์ความรู้และเทคโนโลยีที่เหมาะสมมาประยุกต์ใช้ในแปลงนา อาทิ การจัดการน้ำแบบเปียกสลับแห้ง การใช้ปุ๋ยอย่างเหมาะสมตามความต้องการของพืชและสภาพดิน การจัดการฟางและตอซังข้าวเพื่อลดการเผา รวมถึงการบริหารจัดการปัจจัยการผลิตให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด

แปลงต้นแบบจึงไม่ได้เป็นเพียงพื้นที่สาธิตเทคโนโลยี แต่ยังเป็นพื้นที่แลกเปลี่ยนประสบการณ์ระหว่างเจ้าหน้าที่และเกษตรกร เพื่อร่วมกันเรียนรู้ถึงข้อดี ข้อจำกัด และแนวทางการปรับใช้ให้เหมาะสมกับสภาพพื้นที่ ตลอดจนเป็นจุดเริ่มต้นของการขยายองค์ความรู้ไปสู่เกษตรกรรายอื่นในชุมชน

นอกจากการส่งเสริมการเรียนรู้ผ่านแปลงต้นแบบแล้ว อีกหนึ่งภารกิจสำคัญ คือ การสร้างการรับรู้และประชาสัมพันธ์เชิงรุก เพื่อให้เกษตรกรเข้าใจแนวคิดและประโยชน์ของการผลิตข้าวคาร์บอนต่ำอย่างถูกต้อง โดยให้ความสำคัญกับการสื่อสารที่เข้าถึงเกษตรกรในพื้นที่ ผ่านการลงพื้นที่พบปะ การจัดกิจกรรมถ่ายทอดองค์ความรู้ การแลกเปลี่ยนประสบการณ์ และการเผยแพร่ข้อมูลผ่านช่องทางประชาสัมพันธ์ต่าง ๆ เพื่อให้เกษตรกรสามารถเข้าถึงข้อมูลและนำไปประยุกต์ใช้ได้อย่างเหมาะสม

หัวใจของการประชาสัมพันธ์เชิงรุก ไม่ใช่เพียงการเผยแพร่ข้อมูลข่าวสาร แต่เป็นการสร้างความเข้าใจและปรับมุมมองของเกษตรกร ให้ตระหนักว่าการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากการทำนาเป็นเรื่องใกล้ตัว และสามารถเริ่มต้นได้จากการปรับเปลี่ยนวิธีปฏิบัติในแปลงนาของตนเอง

ขณะเดียวกัน การนำเสนอประสบการณ์ของเกษตรกรต้นแบบ และผลจากการปฏิบัติจริง ยังเป็นอีกหนึ่งกลไกสำคัญที่จะช่วยสร้างแรงจูงใจ กระตุ้นให้เกิดการเรียนรู้ และส่งเสริมการขยายผลจากเกษตรกรรายบุคคลสู่กลุ่มเกษตรกรและชุมชน เพราะการเปลี่ยนผ่านสู่การผลิตข้าวคาร์บอนต่ำอย่างยั่งยืน จำเป็นต้องเริ่มจากการสร้างความเข้าใจ ก่อนนำไปสู่การยอมรับและลงมือปฏิบัติอย่างต่อเนื่อง

นายเอกพนธ์ พิพัฒรังสรรค์ นักวิชาการส่งเสริมการเกษตรชำนาญการ กล่าวเพิ่มเติมว่า สำหรับแนวคิดการพัฒนางานในอนาคต ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวสุพรรณบุรี มุ่งให้ความสำคัญกับการต่อยอดองค์ความรู้และพัฒนากระบวนการส่งเสริมการผลิตข้าวคาร์บอนต่ำให้เกิดความต่อเนื่อง โดยมีแนวทางสำคัญในการขยายเครือข่ายเกษตรกรต้นแบบ ส่งเสริมการนำเทคโนโลยีที่เหมาะสมมาใช้ และพัฒนาระบบติดตามผลการดำเนินงานในระดับพื้นที่ รวมถึงการส่งเสริมให้เกษตรกรสามารถจัดเก็บข้อมูลการผลิต ทั้งด้านการใช้น้ำ การใช้ปุ๋ย ต้นทุน และผลผลิต เพื่อเป็นข้อมูลประกอบการประเมินประสิทธิภาพการผลิต และพัฒนาแนวทางลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกให้มีความชัดเจนยิ่งขึ้น

ทั้งนี้ การพัฒนาข้าวคาร์บอนต่ำในระยะยาว ไม่ได้มุ่งเน้นเพียงการลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมเท่านั้น แต่ยังให้ความสำคัญกับการสร้างความมั่นคงทางอาชีพ เพิ่มขีดความสามารถในการปรับตัว และวางรากฐานการผลิตข้าวไทยให้สามารถแข่งขันได้อย่างยั่งยืน

เพราะอนาคตของข้าวไทย ไม่ได้ขึ้นอยู่กับการเพิ่มผลผลิตเพียงอย่างเดียว แต่ยังขึ้นอยู่กับการใช้ทรัพยากรอย่างรู้คุณค่า การรักษาสิ่งแวดล้อม และการสร้างความมั่นคงให้กับชาวนาไทย