“วันวิชิต” ชี้โครงสร้างราคาน้ำมันไทยเริ่มตึงตัว หวั่นลดมากกว่านี้เสี่ยงกระทบประชาชน

“วันวิชิต” ชี้โครงสร้างราคาน้ำมันไทยเริ่มตึงตัว ลดมากกว่านี้เสี่ยงกระทบประชาชน เตือนเลิกอิงราคาสิงคโปร์-ภาษี–กองทุนน้ำมัน ต้องหาเงินชดเชย เว้นแต่ขึ้น VAT 10%

“ผศ.ดร.วันวิชิต” วิเคราะห์รัฐบาลใช้มาตรการลดต้นทุนน้ำมันหลายด้านแล้ว ชี้การลดราคาเพิ่มเติมมีข้อจำกัดด้านการคลัง เตือนยกเลิกภาษีสรรพสามิตหรือเงินกองทุนน้ำมัน อาจกระทบความสามารถรับมือวิกฤตพลังงาน ยกกรณีขึ้น VAT จาก 7% เป็น 10% ชดเชยรายได้รัฐ แต่สุดท้ายประชาชนอาจต้องแบกรับค่าครองชีพที่สูงขึ้น

วันที่ 9 พฤศจิกายน 2569 ผศ.ดร.วันวิชิต บุญโปร่ง อาจารย์ประจำคณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยรังสิต วิเคราะห์สถานการณ์ราคาน้ำมันของประเทศไทยว่า โครงสร้างราคาน้ำมันในปัจจุบันมีข้อจำกัดมากขึ้น หลังรัฐบาลดำเนินมาตรการลดต้นทุนและบรรเทาภาระประชาชนหลายด้าน ทั้งการปรับสูตรราคาหน้าโรงกลั่น การลดภาษีสรรพสามิตน้ำมันบางประเภท และการใช้กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงช่วยรักษาเสถียรภาพราคา

ผศ.ดร.วันวิชิต มองว่า การเรียกร้องให้รัฐบาลลดราคาน้ำมันเพิ่มเติมเป็นเรื่องที่เข้าใจได้ เพราะประชาชนกำลังเผชิญแรงกดดันด้านค่าครองชีพ แต่การลดราคาน้ำมันไม่ได้ขึ้นอยู่กับการตัดสินใจทางการเมืองเพียงอย่างเดียว เนื่องจากประเทศไทยยังต้องพึ่งพาการนำเข้าน้ำมันดิบเป็นส่วนใหญ่ และราคาพลังงานมีความเชื่อมโยงกับตลาดโลก

ขณะเดียวกัน ราคาน้ำมันขายปลีกยังประกอบด้วยต้นทุนเนื้อน้ำมัน ภาษีสรรพสามิต ภาษีท้องถิ่น ภาษีมูลค่าเพิ่ม เงินกองทุนน้ำมัน และค่าการตลาด ซึ่งแต่ละส่วนมีบทบาทแตกต่างกัน

ผศ.ดร.วันวิชิต วิเคราะห์เพิ่มเติมว่า อีกหนึ่งข้อเสนอที่ถูกหยิบยกขึ้นมาบ่อยครั้ง คือการยกเลิกการอ้างอิงราคาน้ำมันสำเร็จรูปตลาดสิงคโปร์ในการกำหนดราคาหน้าโรงกลั่นของไทย ซึ่งแม้จะสามารถพิจารณาปรับเปลี่ยนได้ในทางนโยบาย แต่ไม่ใช่เรื่องง่าย และไม่ได้หมายความว่าราคาน้ำมันจะลดลงทันทีตามที่หลายฝ่ายคาดหวัง

เนื่องจากราคาน้ำมันสำเร็จรูปตลาดสิงคโปร์เป็นราคามาตรฐานอ้างอิงสำคัญของการซื้อขายน้ำมันในภูมิภาคเอเชีย ขณะที่ประเทศไทยยังต้องนำเข้าน้ำมันดิบจากต่างประเทศเป็นส่วนใหญ่ แม้จะมีโรงกลั่นภายในประเทศ แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าจะสามารถกำหนดราคาน้ำมันได้โดยไม่คำนึงถึงต้นทุนและภาวะตลาดโลก

การยกเลิกสูตรอ้างอิงเดิมจึงต้องมีคำตอบว่า จะใช้หลักเกณฑ์ใดในการกำหนดราคาใหม่ จะสะท้อนต้นทุนการนำเข้า การกลั่น การขนส่ง และความเสี่ยงจากความผันผวนของตลาดอย่างไร รวมถึงจะรักษาความสามารถในการแข่งขันและความมั่นคงในการจัดหาน้ำมันของประเทศได้อย่างไร

หากรัฐบาลกำหนดราคาหน้าโรงกลั่นให้ต่ำกว่าระดับตลาดอย่างมีนัยสำคัญ โดยไม่มีมาตรการรองรับที่เหมาะสม ก็อาจกระทบแรงจูงใจในการผลิตและจำหน่ายน้ำมันภายในประเทศ รวมถึงการลงทุนระยะยาวในอุตสาหกรรมพลังงาน

การตัดสินใจเรื่องใหญ่จำเป็นต้องประเมินผลกระทบต่อผู้บริโภค โรงกลั่น ผู้ค้าน้ำมัน และความมั่นคงด้านพลังงานต้องไม่สร้างต้นทุนแฝงหรือภาระทางการคลังเพิ่มเติม

การเปลี่ยนสูตรอ้างอิงราคาอาจทำได้ แต่ไม่สามารถเปลี่ยนข้อเท็จจริงที่ว่าประเทศไทยยังต้องซื้อน้ำมันดิบจากตลาดโลก การแก้ปัญหาจึงต้องอาศัยกลไกราคาที่โปร่งใส เป็นธรรม และสะท้อนต้นทุนจริง มากกว่าการคาดหวังว่าเพียงยกเลิกสูตรสิงคโปร์แล้วน้ำมันจะถูกลงทันที

สำหรับมาตรการที่รัฐบาลดำเนินการไปแล้ว กระทรวงพลังงานได้ปรับโครงสร้างราคาน้ำมัน โดยถอดค่าใช้จ่ายสมมุติบางรายการออกจากสูตรคำนวณราคาหน้าโรงกลั่นที่ใช้มาตั้งแต่ปี 2547 ส่งผลให้ต้นทุนหน้าโรงกลั่นลดลงประมาณ 8.75–35.48 สตางค์ต่อลิตร คิดเป็นมูลค่าประมาณ 10,839 ล้านบาทต่อปี

นอกจากนี้ รัฐบาลยังลดภาษีสรรพสามิตน้ำมันดีเซล B20 จาก 5.953 บาท เหลือ 0.431 บาทต่อลิตร และน้ำมันแก๊สโซฮอล์ E20 จาก 6 บาท เหลือ 0.358 บาทต่อลิตร เป็นระยะเวลา 3 เดือน ตั้งแต่วันที่ 28 ตุลาคม 2569 ถึงวันที่ 27 มกราคม 2570

เมื่อปรับกลไกเงินชดเชยกองทุนน้ำมันประกอบด้วย ส่งผลให้ราคาขายปลีก B20 และ E20 ลดลงเหลือ 33.50 บาทต่อลิตร ณ วันที่มาตรการมีผล ขณะที่น้ำมันประเภทอื่นไม่ได้รับการลดภาษีในมาตรการเดียวกัน

ผศ.ดร.วันวิชิต วิเคราะห์ว่า กรณีมีข้อเสนอให้ลดหรือยกเลิกภาษีสรรพสามิต ย่อมทำให้รัฐสูญเสียรายได้จำนวนมาก ซึ่งจะส่งผลต่อความสามารถในการจัดสรรงบประมาณด้านสาธารณสุข การศึกษา สวัสดิการ และการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน

ส่วนข้อเสนอให้ยกเลิกการจัดเก็บเงินเข้ากองทุนน้ำมัน แม้อาจช่วยลดราคาน้ำมันบางประเภทในระยะสั้น แต่จะทำให้กองทุนมีรายได้ลดลง และจำกัดความสามารถในการชดเชยราคาเมื่อเกิดวิกฤตพลังงานในอนาคต โดยเฉพาะในช่วงที่กองทุนยังมีภาระหนี้สะสม

ประเด็นที่ต้องพิจารณาคือ หากรัฐบาลลดภาษีน้ำมันจนรายได้หายไปจำนวนมาก ก็จำเป็นต้องหาแหล่งรายได้อื่นมาทดแทน หนึ่งในทางเลือกเชิงสมมติคือการปรับเพิ่มภาษีมูลค่าเพิ่ม หรือ VAT จาก 7% เป็น 10%

อย่างไรก็ตาม แนวทางดังกล่าวย่อมมีผลกระทบต่อประชาชนในวงกว้าง เพราะ VAT เป็นภาษีที่เกี่ยวข้องกับการซื้อสินค้าและบริการจำนวนมาก หากปรับขึ้น 3 จุดเปอร์เซ็นต์ ก็อาจเพิ่มภาระค่าครองชีพให้กับครัวเรือน โดยเฉพาะกลุ่มผู้มีรายได้น้อยที่ต้องใช้รายได้ส่วนใหญ่ไปกับการบริโภค

อีกทั้งรายได้ที่เพิ่มขึ้นจาก VAT ไม่ได้หมายความว่าจะชดเชยรายได้ภาษีน้ำมันที่หายไปได้ทั้งหมดโดยอัตโนมัติ จำเป็นต้องคำนวณจากฐานภาษี ปริมาณการบริโภค และผลกระทบทางเศรษฐกิจอย่างรอบด้าน

ผศ.ดร.วันวิชิต มองว่า ประเด็นสำคัญของการบริหารราคาพลังงานจึงอยู่ที่การรักษาสมดุลระหว่างการช่วยเหลือประชาชนในระยะสั้นกับความมั่นคงทางการคลังในระยะยาว เพราะหากลดราคาน้ำมันโดยไม่คำนึงถึงต้นทุนที่เกิดขึ้นจริง ภาระดังกล่าวอาจย้อนกลับมาสู่ประชาชนผ่านภาษีประเภทอื่นหรือข้อจำกัดด้านงบประมาณของรัฐ

ดังนั้น การเสนอให้ลดราคาน้ำมันเพิ่มเติมจึงควรมีรายละเอียดชัดเจนว่าจะลดจากองค์ประกอบใด ใช้เงินชดเชยเท่าไร ดำเนินการนานเพียงใด และจะบริหารผลกระทบต่อรายได้ของประเทศอย่างไร

พร้อมเสนอให้สังคมพิจารณานโยบายพลังงานอย่างรอบด้าน ไม่ใช่ดูเฉพาะราคาขายปลีกหน้าสถานีบริการ แต่ต้องคำนึงถึงความมั่นคงด้านพลังงาน รายได้ของรัฐ และภาระค่าครองชีพโดยรวมด้วย

การลดราคาน้ำมันอาจช่วยประชาชนได้ในวันนี้ แต่หากต้องแลกกับการขึ้นภาษีสินค้าและบริการในวันข้างหน้า ก็จำเป็นต้องพิจารณาว่าประชาชนจะได้รับประโยชน์สุทธิมากน้อยเพียงใด และภาระสุดท้ายจะตกอยู่กับใคร