กวนน้ำให้ใส : ความรู้ ข้อมูล ความจริง ต้องมาก่อนความมั่นใจและอคติ

สังคมไทยไม่ควรขับเคลื่อนด้วยอารมณ์เกี้ยวกราด ความมั่นใจ ความอยากได้ ความต้องการ อคติ โดยไม่มีพื้นฐานความรู้ที่ถูกต้อง และข้อมูลที่เป็นจริง

1. กรณีราคาน้ำมัน คงไม่มีใคร ไม่ต้องการให้ราคาถูก

มันก็เหมือนกับอยากให้ทุกคนมีเงินเดือนประจำเป็นรายได้ขั้นต่ำหรือไม่ ทุกคนก็อยากได้อยากมี

แต่สำคัญอยู่ตรงที่ว่า จะทำเช่นนั้นได้ จะต้องแลกมาด้วยอะไร ต้นทุนคืออะไร ราคาที่ต้องจ่ายคืออะไร ทำแล้วมีผลกระทบอย่างไร

2. ตอนนี้ ความคิดเพ้อเจ้อบางส่วน มั่วป่นปี้ไปถึงขนาดว่า จะให้ซื้อน้ำมันมาเลย์มาขายในไทย หรือจะขอเปิดปั๊มเพื่อซื้อน้ำมันจากมาเลย์มาขาย เพียงเพราะเห็นว่าในมาเลย์ขายน้ำมันราคาถูกกว่าในไทย (กำนันมะโน ก็เคยโพสต์ความเป็นเช่นนี้)

3. ความจริง สาเหตุที่น้ำมันในมาเลเซียราคาถูกกว่าไทย เป็นเพราะรัฐบาลมาเลเซียใช้เงินงบประมาณมหาศาลในการอุดหนุนราคา (Subsidy) เพื่อช่วยค่าครองชีพของประชาชนชาวมาเลเซียเอง

ทางการมาเลย์ไม่อนุญาตให้ต่างชาติซื้อน้ำมันที่เขาจัดเป็นเหมือนสวัสดิการไว้ขายให้ประชาชนมาเลย์

ทางการมาเลเซียเองก็มีกฎหมายปราบปรามการลักลอบส่งออกน้ำมันอย่างเข้มงวดด้วย (เช่น ห้ามรถทะเบียนต่างชาติเติมน้ำมันเบนซิน RON95 ที่ได้รับเงินอุดหนุน)

ล่าสุด ทางการมาเลย์ยังต้องลดการอุดหนุนแล้ว เพราะแบกต่อไม่ไหว

นอกจากนี้ การซื้อน้ำมันเชื้อเพลิงจากประเทศมาเลเซียเข้ามาจำหน่ายในประเทศไทยโดยไม่ได้รับอนุญาต ก็เป็นการกระทำที่ผิดกฎหมายหลายฉบับ เนื่องจากน้ำมันเชื้อเพลิงเป็นสินค้าควบคุมที่มีโครงสร้างภาษีและมาตรการอุดหนุนราคาที่แตกต่างกันอย่างมากระหว่างสองประเทศ

ในไทย น้ำมันเป็นสินค้าที่ถูกเก็บภาษีสรรพสามิต การครอบครองหรือจำหน่ายน้ำมันที่มิได้เสียภาษีสรรพสามิตอย่างถูกต้อง ถือเป็นความผิดร้ายแรง มีโทษปรับสูงถึง 2–15 เท่าของค่าภาษี และจำคุก

นอกจากนี้ ผู้ที่จะนำเข้าน้ำมันเพื่อการค้าในประเทศไทยได้ ต้องจดทะเบียนเป็นผู้ค้าน้ำมันตามมาตรา 7 ซึ่งมีเงื่อนไขด้านเงินทุน ปริมาณสำรอง และมาตรฐานความปลอดภัยที่เข้มงวด บุคคลทั่วไปไม่สามารถซื้อมาขายต่อเองได้ หากปล่อยให้มีการลักลอบขนส่งและกักเก็บในภาชนะหรือสถานที่ที่ไม่ได้มาตรฐานความปลอดภัยตามกฎหมาย ย่อมเสี่ยงต่อการเกิดเพลิงไหม้และระเบิดซึ่งเป็นอันตรายต่อชุมชน รวมถึงปัญหาการปนเปื้อนหรือไม่ได้ผ่านการตรวจสอบคุณภาพ ซึ่งอาจทำให้เครื่องยนต์ของผู้บริโภคเสียหายได้

3. ราคาขายน้ำมันในไทย มีการบวกภาษีสรรพสามิต ภาษีเทศบาล เงินส่งเข้ากองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง และกองทุนอนุรักษ์พลังงาน

หากรัฐบาลหรือหน่วยงานด้านพลังงานต้องการลดราคาขายปลีกน้ำมันดีเซลหน้าปั๊มลงในทันที (ซึ่งล่าสุด ณ วันที่ 11 พฤศจิกายน 2569 ราคาดีเซลB7 มาตรฐานอยู่ที่ประมาณ 40.79 บาท/ลิตร) ส่วนประกอบในโครงสร้างราคาที่สามารถตัดลดหรือปรับเปลี่ยนได้จริง มี 4 ส่วนหลัก

โดยแต่ละส่วนจะส่งผลกระทบที่ตามมาแตกต่างกัน ดังนี้

(1) ภาษีสรรพสามิตน้ำมันดีเซล (จัดเก็บอยู่ที่ 6.92 บาท/ลิตร)

ภาษีสรรพสามิตเป็นก้อนเงินที่รัฐบาลสามารถออกมติคณะรัฐมนตรีเพื่อปรับลดได้โดยตรงและเห็นผลทันทีเหมือนที่เคยทำในอดีต

แต่ผลที่ตามมา รัฐบาลก็จะสูญเสียรายได้เข้ารัฐทันทีประมาณ 1,500 – 2,000 ล้านบาทต่อเดือน ต่อการลดภาษีทุกๆ 1 บาทต่อลิตร

ทำให้เม็ดเงินงบประมาณสำหรับนำไปพัฒนาประเทศหรือจัดสวัสดิการอื่นๆ ลดน้อยลง และอาจกระทบต่อวินัยการคลังหากลดต่อเนื่องเป็นเวลานาน

(2) เงินชดเชยจากกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง (ปัจจุบันชดเชยอยู่ 2.18 บาท/ลิตร)

ถ้าใช้กลไกนี้ ก็คือการสั่งให้กองทุนน้ำมันฯ ควักเงินอุดหนุนเพิ่มมากขึ้น เพื่อกดราคาขายปลีกให้ต่ำกว่าต้นทุนจริง

ผลที่ตามมา สถานะของกองทุนน้ำมันฯ ที่ปัจจุบันติดลบหนักสะสมสูงถึง 108,082 ล้านบาท (แบ่งเป็นบัญชีน้ำมันติดลบ 65,696 ล้านบาท และก๊าซ LPG ติดลบ 42,386 ล้านบาท) ก็จะยิ่งมีหนี้สินพอกพูนมากขึ้น กองทุนอาจขาดสภาพคล่องจนไม่สามารถกู้ยืมเงินเพิ่มได้ และในอนาคตผู้ใช้น้ำมันก็ต้องกลับมาจ่ายเงินเข้ากองทุนในอัตราที่สูงกว่าปกติเพื่อใช้หนี้ก้อนนี้คืน

(3) ค่าการตลาดของผู้ค้าน้ำมัน (ปัจจุบันอยู่ที่ประมาณ 1.99 บาท/ลิตร)

ภาครัฐสามารถขอความร่วมมือ หรือใช้มาตรการทางกฎหมายบีบให้ผู้ค้าน้ำมันและสถานีบริการลดส่วนต่างกำไรขั้นต้นก้อนนี้ลง

ผลที่ตามมา หากกดค่าการตลาดต่ำกว่าจุดคุ้มทุน ผู้ประกอบการปั๊มน้ำมันรายย่อย (ดีลเลอร์) ที่ไม่ได้มีธุรกิจเสริมขนาดใหญ่จะขาดทุนจากการแบกรับต้นทุนค่าไฟฟ้าและค่าจ้างพนักงาน ผู้ค้าน้ำมันอาจชะลอการสั่งซื้อน้ำมันสำรองจนเสี่ยงต่อภาวะน้ำมันขาดแคลนในบางพื้นที่ รวมถึงอาจเกิดการลดโปรโมชันหรือลดคุณภาพการบริการหน้าปั๊ม

(4) ราคาหน้าโรงกลั่น (ปัจจุบันอยู่ที่ประมาณ 32.64 บาท/ลิตร)

ส่วนนี้ คือต้นทุนเนื้อน้ำมันที่อ้างอิงราคาตลาดโลก (ตลาดสิงคโปร์) แต่รัฐสามารถเจรจาขอแบ่งกำไรค่าการกลั่นส่วนเกินจากโรงกลั่นในประเทศมาช่วยอุดหนุนราคาได้ (เช่นที่เคยขอความร่วมมือลดราคาหน้าโรงกลั่นมาแล้ว มูลค่ากว่า 3หมื่นล้านบาท ในช่วงที่ผ่านมา)

เพราะฉะนั้น โรงกลั่นไม่ได้มีกำไรส่วนเกินจากค่าการกลั่นสูงในช่วงวิกฤตตามกลไกตลาดโลก เพราะรัฐบาลชุดปัจจุบันได้เข้าไปแทรกแซงมาแล้วนั่นเอง (ถ้าไม่แทรกแซงราคาน้ำมันจะแพงกว่าที่ผ่านมา)

ผลที่ตามมา การแทรกแซงราคาหน้าโรงกลั่นโดยตรงกระทบต่อผลกำไรของบริษัทโรงกลั่น ซึ่งส่วนใหญ่จดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ ทำให้นักลงทุนต่างชาติขาดความเชื่อมั่นในเสถียรภาพด้านกฎระเบียบและกลไกตลาดเสรีของไทย ส่งผลเสียต่อบรรยากาศการลงทุนในระยะยาว

ทั้งหมด มีต้นทุน ผลกระทบ และราคาที่ต้องจ่ายตามมาทั้งสิ้น

ข้อดีระยะสั้น ช่วยลดต้นทุนภาคขนส่ง โลจิสติกส์ และการผลิตสินค้าเกษตรและอุตสาหกรรม ทำให้ค่าครองชีพและอัตราเงินเฟ้อชะลอตัวลง ประชาชนมีกำลังซื้อเหลือไปใช้จ่ายในส่วนอื่นมากขึ้น

แต่ความเสี่ยงและต้นทุนผลกระทบก็ตามมา เพราะการ “ก่อหนี้กองทุน” หรือ “ตัดรายได้ภาษี” โดยที่ราคาน้ำมันดิบโลกยังไม่ลดลงจริง ภาระทางการคลังจะสะสมเป็นระเบิดเวลาและทำให้โครงสร้างราคาพลังงานของประเทศบิดเบือน จนประชาชนไม่เกิดการประหยัดพลังงานอย่างแท้จริง

4. ธุรกิจปั๊มน้ำมัน ได้กำไรมหาศาลจากการขายน้ำมัน จริงหรือไม่?

ข้อมูลความจริง คือ กำไรสุทธิส่วนใหญ่ของปั๊มน้ำมันยุคใหม่ มาจากธุรกิจค้าปลีกและบริการที่ไม่ใช่น้ำมัน (Non-Oil) มากกว่ากำไรจากการขายน้ำมันเพียงอย่างเดียว

แม้ว่ายอดขายน้ำมันจะเป็นสัดส่วนรายได้หลัก (Top-line Revenue) ที่สูงถึง 80–90% ของทั้งหมด แต่ธุรกิจน้ำมันมีอัตรากำไรขั้นต้นต่ำมาก

ส่วนธุรกิจ Non-Oil ให้มาร์จิ้นสูงกว่าหลายเท่าตัว และเป็นตัวชี้วัดความอยู่รอดของปั๊มในปัจจุบัน

โครงสร้างรายได้และแหล่งทำกำไรที่แท้จริงของปั๊มน้ำมัน แบ่งออกเป็น 2 ส่วนหลัก ดังนี้

(1) ธุรกิจน้ำมัน (Oil Business)

มาจากค่าการตลาด (Marketing Margin) แต่ปัจจุบัน กำไรจากการขายน้ำมันหน้าปั๊มถูกจำกัดด้วยกลไกราคาและนโยบายภาครัฐ โดยเฉลี่ยแล้วผู้ประกอบการสถานีบริการ (ดีลเลอร์) จะได้ส่วนแบ่งค่าการตลาดสุทธิเพียงประมาณ 0.80 – 1.50 บาทต่อลิตร (ก่อนหักค่าดำเนินการ) ซึ่งยังไม่รวมค่าจ้างพนักงาน ค่าไฟฟ้า และค่าเสื่อมราคาของหัวจ่าย

หน้าที่หลักของปั๊มน้ำมัน จึงกลายเป็นแม่เหล็กดึงดูดให้ผู้ขับขี่แวะเข้ามาในพื้นที่ หากปั๊มไหนพึ่งพารายได้จากการขายน้ำมันเพียงอย่างเดียว มักจะประสบปัญหาขาดทุนหรือมีกำไรน้อย

(2) ธุรกิจที่ไม่ใช่น้ำมัน (Non-Oil Business)

ธุรกิจส่วนนี้ มีอัตรากำไรขั้นต้น (Gross Margin) สูงถึง 30%–60% ซึ่งสูงกว่าการขายน้ำมันหลายเท่า

มาจาก 3 ช่องทางสำคัญ ได้แก่

ร้านกาแฟและเครื่องดื่ม เช่น Café Amazon, พันธุ์ไทย, หรืออินทนิล ถือเป็น “เครื่องจักรทำเงิน” อันดับต้นๆ ของปั๊ม เพราะต้นทุนวัตถุดิบต่อแก้วต่ำ แต่มีอัตราการซื้อซ้ำสูงและขายได้ตลอดทั้งวัน

ร้านสะดวกซื้อ เช่น 7-Eleven, Lawson 108, หรือ CJ More ซึ่งสร้างกระแสเงินสดหมุนเวียนที่สม่ำเสมอ ทั้งในรูปแบบที่เจ้าของปั๊มลงทุนบริหารเองหรือแบ่งส่วนแบ่งยอดขาย

ค่าเช่าพื้นที่และบริการเสริม จากการเปิดพื้นที่ให้ร้านอาหาร แบรนด์ฟาสต์ฟู้ด ร้านขายของฝาก ศูนย์บริการรถยนต์ (เช่น B-Quik, FIT Auto) ร้านล้างรถ รวมถึงจุดชาร์จรถยนต์ไฟฟ้า (EV Charger) เข้ามาเช่าพื้นที่ ทำให้เจ้าของปั๊มมีรายได้แน่นอน โดยไม่ต้องแบกรับความเสี่ยงจากการสต๊อกสินค้าเอง

5. ไทยมีน้ำมันจริง แล้วทำไมคนไทยยังต้องจ่ายแพง?

เพจ น้องปอสาม ได้สรุปข้อมูลความรู้ที่น่าสนใจ ระบุว่า

“...ไทยมีน้ำมันจริง ข้อมูลสรุปของกรมเชื้อเพลิงธรรมชาติ ณ กันยายน 2569 ระบุการผลิตน้ำมันดิบประมาณ 93,944 บาร์เรลต่อวัน แต่การมีน้ำมัน ไม่ได้หมายความว่ามีเพียงพอต่อความต้องการทั้งหมด และการกลั่นได้เองก็ไม่ได้หมายความว่าจะกำหนดราคาซื้อ-ขาย โดยไม่เกี่ยวข้องกับตลาดภายนอก

ประเด็นนี้ต้องแยกให้ชัดระหว่าง “แหล่งน้ำมัน” “โรงกลั่น” และ “ราคาซื้อขาย” เพราะเป็นคนละส่วนของระบบเดียวกัน

มีน้ำมันจริง แต่โรงกลั่นไม่ได้ใช้น้ำมันจากไทยทั้งหมด

ไทยผลิตน้ำมันดิบได้เอง แต่ยังต้องนำเข้ามาใช้ร่วมกับน้ำมันดิบในประเทศ การมีทรัพยากรจึงช่วยลดการพึ่งพาต่างประเทศได้บางส่วน ไม่ได้ทำให้เราเป็นประเทศที่ไม่ต้องซื้อน้ำมันจากตลาดโลก

ตัวอย่างจากรายงานผลประกอบการไทยออยล์ ไตรมาส 2 ปี 2569 ระบุว่า บริษัทจัดหาน้ำมันดิบจากในประเทศ 7% จากตะวันออกกลาง 59% จากแอฟริกาและอเมริการวม 32% และจากตะวันออกไกล 2% ตัวเลขนี้เป็นของไทยออยล์ ไม่ใช่สัดส่วนของทั้งประเทศ แต่ช่วยให้เห็นชัดว่า โรงกลั่นตั้งอยู่ในไทย ไม่ได้แปลว่าวัตถุดิบทั้งหมดผลิตในไทย

ดังนั้น เมื่อน้ำมันดิบที่ใช้ยังมีส่วนที่ต้องซื้อจากต่างประเทศ ต้นทุนของระบบก็ยังเชื่อมโยงกับราคาน้ำมันโลก

อีกตัวเลขที่ต้องอ่านให้ถูก คือ ปริมาณผลิตปิโตรเลียมรวม ซึ่งกรมเชื้อเพลิงธรรมชาติรายงานไว้ประมาณ 553,323 บาร์เรลเทียบเท่าน้ำมันดิบต่อวัน ณ กันยายน 2569 ตัวเลขนี้รวมพลังงานจากก๊าซธรรมชาติและคอนเดนเสทด้วย ไม่ใช่ไทยผลิตน้ำมันดิบได้วันละกว่าครึ่งล้านบาร์เรล

คำว่า “เทียบเท่าน้ำมันดิบ” เป็นหน่วยเปรียบเทียบพลังงาน ไม่ได้แปลว่าทุกอย่างในยอดรวมนั้นเป็นน้ำมันดิบที่จะนำไปกลั่นเป็นเบนซินหรือดีเซลได้เหมือนกัน

กลั่นเองได้ คือมีความสามารถแปรรูป ไม่ใช่มีวัตถุดิบฟรี

น้ำมันดิบที่ได้จากแหล่งผลิตยังไม่ใช่น้ำมันที่เติมรถ ต้องผ่านการกลั่นและปรับคุณภาพให้เป็นผลิตภัณฑ์ เช่น เบนซิน ดีเซล และน้ำมันเครื่องบินก่อน

การมีโรงกลั่นในประเทศจึงมีประโยชน์ เพราะช่วยผลิตเชื้อเพลิงรองรับการใช้และทดแทนการนำเข้าน้ำมันสำเร็จรูป แต่ไม่ได้ทำให้ต้นทุนซื้อน้ำมันดิบหายไป

พูดง่ายๆ คือ เราทำขั้นตอนการผลิตเองได้ แต่ยังต้องซื้อวัตถุดิบ และวัตถุดิบนั้นซื้อ-ขายอยู่ในตลาดระหว่างประเทศ

การมีโรงกลั่นจึงไม่ใช่หลักฐานว่า น้ำมันที่ผลิตออกมาต้องมีราคาต่ำกว่าตลาดได้มากเท่าที่ต้องการ

...ไทยมีน้ำมันจริง และมีโรงกลั่นจริง แต่การจะทำให้คนไทยจ่ายอย่างเป็นธรรม มีนโยบายหลายอย่างส่งผลต่อราคา ไม่ใช่แค่เมืองไทยต่างชาติก็ด้วยเช่นกัน ไม่ใช่ตัดสินจากคำว่า “ไทยมีน้ำมัน” เพียงประโยคเดียว แล้วจะบอกว่าน้ำมันไทยควรถูกอาจไม่ใช่ข้อสรุปที่แท้จริง”

สารส้ม