เวทีอิสระ : ทบทวนและตั้งหลักความสัมพันธ์ไทย-จีนกันใหม่

เมื่อปี พ.ศ. 2568 ราชอาณาจักรไทย และสาธารณรัฐประชาชนจีนได้ร่วมกันเฉลิมฉลองความสัมพันธ์ทางการทูตครบรอบ 50 ปี ซึ่งในการนี้พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และพระราชินี ทรงได้รับการกราบทูลเชิญจากจีนให้เสด็จฯไปเยือนจีนอย่างเป็นทางการบ่งบอกซึ่งความสัมพันธ์อันแน่นแฟ้น ราบรื่น และอำนวยประโยชน์ให้กับทั้ง 2 ฝ่าย สะท้อนซึ่งมิตรไมตรีและความปรารถนาดีต่อกันและกัน

ที่ผ่านมา ความสัมพันธ์ทั้งสองประเทศได้ขยายตัวยิ่งขึ้นเป็นลำดับ ครอบคลุมทั้งทางด้านการเมืองความมั่นคง เศรษฐกิจการค้า การลงทุน การท่องเที่ยว การศึกษาและการค้นคว้าวิจัย วัฒนธรรมและความสัมพันธ์ในระดับประชาชนต่อประชาชน ความสัมพันธ์ที่ราบรื่นมิได้กระชับอยู่ที่เรื่องทั้งสองฝ่ายหรือทวิภาคี แต่อยู่ในกรอบพหุภาคีอีกด้วย เช่น กรอบลุ่มแม่น้ำโขง กรอบมิตรคู่คิดคู่ค้าอาเซียน และกรอบเอเปก เป็นต้น

ความสัมพันธ์โดยทั่วไปของ จีน-ไทย ก็จัดได้ว่า ไม่มีการกระทบกระทั่ง ไม่มีเรื่องที่จะให้ติดแหนงแคลงใจ เนื่องจากไม่มีเรื่องทางประวัติศาสตร์ ที่จะนำมาเป็นเชื้อแห่งลัทธิคลั่งชาติ หรือชาตินิยม ความสัมพันธ์ดำเนินไปด้วยความเคารพซึ่งกันและกันและการไม่แทรกแซงในกิจการภายในของกันและกันก็จัดได้ว่าความสัมพันธ์ที่ราบรื่นนี้เป็นเรื่องที่น่าทึ่งน่าชื่นชมยินดี ยิ่งเมื่อได้พิจารณาว่าช่วงเวลาก่อนหน้า ตั้งแต่สิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่ 2 และชัยชนะของฝ่ายพรรคคอมมิวนิสต์จีน เหนือพรรคก๊กมินตั๋งเมื่อปี พ.ศ. 2492 ราชอาณาจักรไทยและสาธารณรัฐประชาชนจีน ต่างเป็นปฏิปักษ์ต่อกันในเรื่องอุดมการณ์ทางการเมือง และเป็นศัตรูกันทางความสัมพันธ์ จนกระทั่งเริ่มเจรจาปรับความสัมพันธ์ และการสถาปนาความสัมพันธ์ทาง
การทูต ทั้งสองฝ่ายได้รักษาคำมั่นสัญญาที่ให้ไว้ต่อกันและกัน เช่น จีน ยุติการสนับสนุนพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย เป็นการไม่แทรกแซงในกิจการการเมืองภายในของไทย และในขณะเดียวกันฝ่ายไทยก็ได้รับรองหลักการว่าด้วยจีนเดียว ที่จีนคอมมิวนิสต์แผ่นดินใหญ่เป็นตัวแทนของจีนทั้งหมดและได้ปรับลดความสัมพันธ์แห่งสาธารณรัฐจีนแห่งเกาะไต้หวัน

ในสภาพการณ์นี้ทั้งสองประเทศอยู่ในวิสัยที่จะกระชับความสัมพันธ์ให้เจริญก้าวหน้ายิ่งขึ้น และร่วมกันใช้ประโยชน์ให้มากขึ้นจากการร่วมมือในกรอบลุ่มแม่น้ำโขง ในกรอบอาเซียนกับประเทศคู่เจรจา เป็นต้น

อย่างไรก็ตามในปัจจุบัน ก็ยังมีความเคลื่อนไหวของจีนที่น่าวิตกในสายตาประชาคมโลก และเป็นเรื่องที่ทั้งสองประเทศควรจะได้หารือกันอย่างเป็นเรื่องเป็นราว เช่น การที่จีนสนับสนุนคณะรัฐบาลของนายพลอาวุโส มิน อ่อง หล่าย แห่งพม่า ที่มีปัญหาเรื่องความชอบธรรมและผู้ก่อสงครามกลางเมืองในพม่า ด้วยการขายอาวุธ การทำมาค้าขาย รวมทั้งการลงทุนในกิจการเหมืองแร่ แร่หายากที่ส่งผลกระทบโดยตรงในเรื่องมลภาวะเป็นพิษต่อประเทศไทย

การที่จีนได้สร้างฐานทัพเรือที่ท่าเรือเรียมของกัมพูชา และการสร้างฐานทัพอากาศที่สถานที่ใกล้กับกรุงเวียงจันทน์ในลาว ซึ่งมีนัยของการคุกคามประเทศไทยโดยตรง และบ่อนทำลายความเป็นปึกแผ่นของประชาคมอาเซียน

การที่จีนปล่อยปละละเลยให้อาชญากรชาวจีนออกนอกประเทศมาทำธุรกิจสีเทาทั่วภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ทั้งๆ ที่ประเทศจีนเป็นประเทศเผด็จการที่มีอำนาจในการควบคุมประชาชนพลเมืองได้อย่างอยู่มือ แต่ไฉนถึงปล่อยปละละเลยให้มีชาวจีนจำนวนหนึ่งออกไปบ่อนทำลายความมั่นคง และความสงบสุขของมิตรประเทศทั้งหลายทางตอนใต้ของจีนได้?

การขยายแสนยานุภาพทางทหารในทะเลจีนตอนใต้ด้วยเหตุผลข้อพิพาททางทะเลกับประเทศสมาชิกประชาคมอาเซียนบางประเทศ เช่น ฟิลิปปินส์ เวียดนาม มาเลเซีย และบรูไน ซึ่งจีนในฐานะประเทศสมาชิกถาวรคณะมนตรีความมั่นคงสหประชาชาติไม่ควรจะกระทำเช่นนั้น เพราะมีหน้าที่ที่จะช่วยกันจรรโลงสันติภาพและความมั่นคงของโลก อีกทั้งจีนเป็นประเทศคู่เจรจาอาเซียน (ASEAN Dialogue Partner) ที่เป็นเวทีที่จะอำนวยให้มีการพูดจาหารือแก้ปัญหาโดยสันติวิธีได้หรือไม่ก็ใช้ประโยชน์จากอนุสัญญาว่าด้วยกฎหมายทางทะเลขององค์การสหประชาชาติเพื่อการนี้ หรือไม่ก็ให้ความเคารพต่อมติของศาลอนุญาโตตุลาการโลก ที่เห็นว่าการอ้างว่าจีนมีสิทธิ์เหนือทะเลจีนตอนใต้นั้นไม่มีความถูกต้องและชอบธรรมแต่อย่างใดซึ่งจีนในฐานะประเทศผู้หลักผู้ใหญ่ของโลกก็เลือกจะตอบสนองคำตัดสินด้วยการทำนิ่งเฉย ซึ่งประเทศไทยแม้ว่าจะไม่เป็นประเทศมีข้อพิพาท แต่ก็ยังมีผลประโยชน์ร่วม เพราะทะเลจีนตอนใต้เป็นพื้นที่เพื่อการเดินเรือที่สำคัญแห่งหนึ่งของโลก และประเทศไทยต้องใช้เส้นทางเดินเรือนี้เพื่อการทำมาค้าขายเป็นสำคัญ

ในการแข่งขันและขัดแย้งกันระหว่างจีนกับสหรัฐอเมริกานั้น ประเทศไทยมิได้เลือกข้าง และยังสามารถรักษาความสัมพันธ์กับทั้งสองประเทศไปได้ด้วยดี ไม่ได้สร้างความวิตกกังวลใจให้กับฝ่ายใด

ความไม่โปร่งใสของการใช้น้ำจากแม่น้ำโขงตอนบนโดยจีน ฉะนั้น ควรจะได้มีการเจรจาจัดทำความตกลงว่าด้วยการบริหารจัดการแม่น้ำโขงร่วมกันทั้ง 6 ประเทศ เพื่อใช้แม่น้ำโขง คือ ไทย ลาว กัมพูชา เวียดนาม พม่า และจีน

ในสภาพการณ์ดังกล่าวนี้ก็คงจะเป็นเวลาที่เหมาะสมที่ฝ่ายรัฐบาลไทย และฝ่ายรัฐบาลจีนจะได้มีการประชุมหารือกันอย่างตรงไปตรงมาเพื่อทบทวนความสัมพันธ์ที่ผ่านมา สถานะความสัมพันธ์ในปัจจุบันกำหนดการร่วมมือกันที่จะแก้ปัญหาต่างๆ และเสริมสร้างการเคารพและการไว้เนื้อเชื่อใจซึ่งกันและกันโดยทั้งไทยและจีน อยู่ในวิสัยที่จะร่วมมือกันเสริมสร้างความมั่นคงปลอดภัยและความเจริญก้าวหน้าในภูมิภาคเอเชีย-แปซิฟิกร่วมกันได้