คอลัมน์ : สั้นสั้น วันอังคาร

โลกสูงวัย

เมื่อไม่นานมานี้ สำนักสำมะโนประชากรแห่งสหรัฐอเมริกา (US Cencus Bureau) เผยแพร่รายงานฉบับใหม่ ชื่อว่า An Aging World: 2025 ในรายงานระบุว่าในปี 2025 ประชากรที่มีอายุ 65 ปีขึ้นไป คิดเป็น 10.5% ของประชากรโลก แซงหน้ากลุ่มเด็กอายุ 5 ปี หรือต่ำกว่า เป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์มนุษยชาติ

พูดง่ายๆ ว่า จำนวนคนสูงวัยมีมากขึ้น แต่จำนวนคนอ่อนวัยลดน้อยลง

การพลิกผันและแนวโน้มต่อไปที่จะเดินไปในทางเดียวกันนี้ถูกขับเคลื่อนด้วยอายุขัยที่ยืนยาวขึ้นของมนุษย์ และอัตราการเกิดที่ลดลง เหมือนที่ผมเขียนในบทความ“วันสิ้นโลก” ในคอลัมน์นี้เมื่อ 2 สัปดาห์ก่อนว่า “หลายสิบปีมานี้ คนก็ไม่ค่อยอยากมีลูกกันเสียด้วย อัตราเพิ่มของประชากรโลกก็เลยกลายเป็นลดลง รัฐบาลบางประเทศถึงขนาดมีแคมเปญจูงใจให้ประชาชนช่วยกันทำลูกหน่อย”

สำนักสำมะโนประชากรแห่งสหรัฐฯ ชี้ว่า อัตราเจริญพันธุ์ของมนุษย์เราต่ำกว่าระดับทดแทนอย่างต่อเนื่อง เนื่องจากจำนวนผู้ที่จะมาเป็นพ่อแม่ในอนาคตลดลงเรื่อยๆ ข้อมูลจากสหประชาชาติ ระบุว่า ปัจจุบันมีทารกเกิดใหม่ทั่วโลกราว 132 ล้านคนต่อปี ลดลงจากจุดสูงสุดที่ประมาณ 142 ล้านคนในช่วงต้นทศวรรษ 2010 และในปี 2024 ทวีปแอฟริกามียอดเกิดใหม่ราว 47 ล้านคน สะท้อนถึงแนวโน้มโลกที่ไม่สมดุลอย่างยิ่ง

โดยเฉพาะยุโรป ซึ่งเป็นสังคมสูงวัยที่สุดในโลก อยู่แถวหน้าของแนวโน้มนี้ การลดลงนี้เห็นได้ชัดเจนมากในยุโรป ซึ่งในปี 2024 มีทารกเกิดใหม่ในสหภาพยุโรปเพียง 3.55 ล้านคน ลดลงเกือบครึ่งหนึ่งจาก 6.8 ล้านคนในปี 1964 และอัตราเจริญพันธุ์ของกลุ่มสหภาพยุโรปได้ลดลงสู่ระดับต่ำสุดเป็นประวัติการณ์

การเปลี่ยนแปลงจำนวนประชากรนี้กำลังจะเร่งตัวขึ้น สำนักสำมะโนประชากรแห่งสหรัฐฯ คาดการณ์ว่า ประชากรโลกจะเติบโตขึ้นกว่า 2 พันล้านคนภายในปี 2060 หรืออีก 30 กว่าปีข้างหน้า แต่จำนวนผู้มีอายุ 65 ปีขึ้นไปจะเพิ่มขึ้นด้วยเมื่อถึงเวลานั้น คาดว่าผู้สูงอายุจะมีสัดส่วนถึง 19.6% ของมนุษยชาติ เพิ่มขึ้นจาก 10.5% ในปัจจุบัน

ในยุโรป สัดส่วนนี้จะเพิ่มขึ้นจาก 21% เป็นเกือบ 31% การเปลี่ยนแปลงนี้จะสร้างความตึงเครียดต่องบประมาณของรัฐบาลมากขึ้น เนื่องจากมีจำนวนแรงงานและผู้เสียภาษีน้อยลง แต่รัฐต้องใช้เงินในการดูแลผู้เกษียณอายุที่เพิ่มขึ้น

รายงานชิ้นนี้ยังประมาณการว่า ในกลุ่มประเทศ OECD ค่าใช้จ่ายด้านสาธารณสุขของรัฐบาลที่เพิ่มขึ้นในทศวรรษหน้าจะคิดเป็น 2.6% ของ GDP ซึ่งสูงเป็น 2 เท่าของรายได้รัฐที่คาดว่าจะเติบโตเพียง 1.3%

(กลุ่มประเทศ OECD คือ กลุ่มองค์การระหว่างประเทศที่ร่วมมือกันพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม
Organisation for Economic Co-operation and Development มีทั้งหมด 38 ประเทศทั่วโลก ส่วนใหญ่เป็นกลุ่มประเทศพัฒนาแล้วหรือมีเศรษฐกิจขนาดใหญ่ ไทยเราก็กำลังอยู่ในกระบวนการเตรียมตัวและขับเคลื่อนเพื่อสมัครเข้าเป็นสมาชิกอย่างเป็นทางการ)

แต่ในทางกลับกัน รัฐบาลของประเทศในยุโรปก็พากันเพิ่มงบประมาณทางทหาร เพราะเกิดอาการปอดชำรุด กลัวว่ารัสเซียจะคุกคาม โดยคาดว่าค่าใช้จ่ายด้านกลาโหมของสหภาพยุโรปจะสูงถึง 4.54 แสนล้านยูโรในปี 2026 นี้ ซึ่งเพิ่มขึ้นราว 75% ตั้งแต่ปี 2021

เมื่อเดือนมิถุนายน OECD เตือนว่า งบประมาณทหารที่สูงขึ้นจะบีบให้รัฐบาลของประเทศในสหภาพยุโรปต้องลำบากในการจัดลำดับความสำคัญของรายจ่ายโดยเฉพาะในประเทศที่มีหนี้สินสูง เช่น เบลเยียม, ฝรั่งเศส, อิตาลี และอังกฤษ งบกลาโหมที่ใหญ่โตมากขึ้นจะซ้ำเติมแรงกดดันเดิมจากค่าใช้จ่ายด้านบำนาญและสาธารณสุขที่เพิ่มขึ้นอยู่แล้ว

ความต้องการที่ขัดแย้งกันนี้เริ่มส่งผลต่อการเมืองยุโรปแล้ว เบลเยียมได้คุมเข้มกฎเกณฑ์ด้านบำนาญและสวัสดิการ เยอรมนีกำลังกู้เงินเพิ่มเพื่อสร้างกองทัพส่วนฝรั่งเศสกำลังจำกัดรายจ่ายที่ไม่เกี่ยวข้องกับกลาโหม และพรรคอนุรักษ์นิยมในอังกฤษเสนอให้ลดงบสวัสดิการลงเพื่อนำเงินไปอุดหนุนงบประมาณทหารเพิ่มเติมอีก 1 หมื่นล้านปอนด์ ซึ่งรวมถึงการลดเงินช่วยเหลือด้านที่อยู่อาศัย และการนำเกณฑ์จำกัดการให้เงินอุดหนุนบุตรกลับมาใช้ใหม่

นับเป็นความอ่อนสติปัญญาอย่างยิ่งของประเทศที่เจริญแล้ว แทนที่จะหาทางเจรจาเพื่ออยู่กันโดยสันติ กลับไปเพิ่มงบทหาร ทำให้งบประมาณทางสังคมถูกลดทอนลงไปอย่างมหาศาล

โลกที่ไม่สมดุลกันเพราะคนแก่ไม่ค่อยตาย เด็กไม่ค่อยเกิด จะกลายเป็นปัญหาใหญ่ของมนุษยชาติ คนแก่ไม่ค่อยตายเนื่องจากความก้าวหน้าของวิทยาการทางการแพทย์ ยังมีประโยชน์จากสติปัญญาและประสบการณ์ แต่เด็กไม่ค่อยเกิดเพราะทัศนคติของคนรุ่นใหม่ที่ไม่ต้องการมีภาระ กลัวสภาพสังคมที่ไม่ปลอดภัยสำหรับลูกหลานที่จะเกิดมาในอนาคต จะทำให้โลกขาดพลังและแรงงานทดแทนความโรยราของผู้สูงวัย จนเป็นอุปสรรคในการเคลื่อนตัวไปข้างหน้าของโลกอย่างที่ควรจะเป็น

เอาจริงๆ ถ้าแต่ละประเทศทำมาค้าขายกันอย่างมีมิตรไมตรี ประเทศใหญ่ไม่เอารัดเอาเปรียบประเทศเล็กเรื่องอธิปไตยก็ของใครของมัน ไม่ก้าวก่ายกัน เมื่อสังคมทำให้มนุษย์รู้สึกปลอดภัย คนเราก็อยากจะมีการสืบทอดเผ่าพันธุ์วงศ์ตระกูลกันทั้งนั้น-สนุกจะตาย

ทิวา สาระจูฑะ