คอลัมน์ : สั้นสั้น วันอังคาร

ไม่กี่วันที่ผ่านมา เข้าไปอ่านบทความ 2 ชิ้นในเว็บไซต์ของสำนักข่าว อาร์ที ทำให้ผมนึกถึงกฎ 3 ข้อของหุ่นยนต์ ที่ตั้งขึ้นโดย ไอแซค อสิมอฟ หนึ่งในนิยายวิทยาศาสตร์ระดับตำนาน

ไอแซค อสิมอฟ สร้างกฎนี้ขึ้นมาเพื่อใช้กับหุ่นยนต์ในนิยายวิทยาศาสตร์ของตนเอง กฎเหล่านี้ไม่ได้เกี่ยวข้องโดยตรงกับหุ่นยนต์ในชีวิตจริง แต่ดูเหมือนว่าเขาจะรู้สึกอะไรบางอย่างในอนาคต จึงสร้างกฎเกณฑ์นี้ขึ้นมาเพื่อเตือนสติมนุษย์ให้หาทางป้องกันไว้ก่อน

กฎ 3 ข้อของหุ่นยนต์ ได้แก่

1.หุ่นยนต์จะต้องไม่ทำอันตรายต่อมนุษย์ หรือนิ่งเฉยเมื่อมนุษย์ตกอยู่ในอันตราย

2.หุ่นยนต์ต้องเชื่อฟังคำสั่งที่ได้รับจากมนุษย์เท่านั้นเว้นแต่ว่าคำสั่งนั้นๆ ขัดแย้งกับกฎข้อแรก

3.หุ่นยนต์ต้องปกป้องสถานะความมีตัวตนของตนไว้ ตราบเท่าที่การกระทำนั้นไม่ขัดแย้งต่อกฎข้อ 1 หรือกฎข้อ 2

ตอนหลัง ไอแซคอสิมอฟ เพิ่มกฎอีกข้อลงไป แต่เรียกว่ากฎข้อ 0 คือ หุ่นยนต์มิอาจกระทำการอันตรายต่อมนุษยชาติ หรือนิ่งเฉยปล่อยให้มนุษยชาติตกอยู่ในอันตรายได้

กฎข้อนี้ไม่ใช่แค่ ‘มนุษย์’ แต่เป็น ‘มนุษยชาติ’ โดยรวม

มาดูบทความที่ผมเก็บความคร่าวๆ (แปลละเอียดไม่ไหว ความสามารถไม่ถึง) ว่าทำไมผมจึงนึกถึงกฎ 3 ข้อของหุ่นยนต์ของ ไอแซ็ค อสิมอฟ

บทความแรกบอกว่า นักวิทยาศาสตร์อเมริกันประสบความสำเร็จในการใช้ปัญญาประดิษฐ์ (AI) สร้างไวรัสที่ไม่เคยมีอยู่ตามธรรมชาติให้ทำงานได้จริงเป็นครั้งแรก อ้างอิงจากผลการศึกษาในวารสาร Science ว่า นักวิจัยจากมหาวิทยาลัยสแตนฟอร์ด และสถาบันวิจัยชีวการแพทย์แห่งเอ็มไอทีและฮาร์วาร์ด ได้ใช้เอไอในการออกแบบจีโนม (genome - ข้อมูลพันธุกรรม) ของไวรัสที่สมบูรณ์เป็นจำนวนหลายพันแบบ

นักวิทยาศาสตร์ที่ใช้เอไอสร้างไวรัสอ้างว่า ไวรัสเหล่านี้ไม่ได้มีอันตรายใดๆ ต่อมนุษย์ ความสำเร็จครั้งนี้แสดงให้เห็นถึงศักยภาพที่อาจจะช่วยขับเคลื่อนความก้าวหน้าทางการแพทย์

แต่ในฐานะที่มนุษยชาติต้องพบวิบัติภัยจากโควิด-19 มาแล้ว ใครจะไม่กลัวความเสี่ยงร้ายแรงบ้าง เพราะตอนนี้ก็เริ่มชัดแล้วว่า การแพร่ระบาดของโควิดก็เริ่มต้นจากอุบัติเหตุในห้องแล็บที่สถาบันไวรัสวิทยาอู่ฮั่น ซึ่งได้รับเงินทุนสนับสนุนจากสหรัฐฯ ส่วนจะมีทฤษฎีสมคบคิดกับธุรกิจยาระดับยักษ์ของโลกหรือไม่ คงไม่มีใครออกมายอมรับ

จากบทความชิ้นแรกก็มาเชื่อมโยงกับบทความชิ้นที่ 2 คือ การคาดการณ์ของนักวิจัยจากบริษัทผู้ผลิตเอไอเองที่บอกว่า เมื่อความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีทำให้มีโอกาสมากกว่า 10% ที่ปัญญาประดิษฐ์จะสามารถทำลายล้างมนุษยชาติได้ภายในอีก 10 ปีข้างหน้า!

ขนาดนักวิจัยผู้สร้างและพัฒนาเอไอคนหนึ่งของบริษัท แอนโทรปิก ผู้สร้างเอไอ ชื่อ Claude ยังประกาศลาออก เพราะเขาเห็นว่า ‘บริษัทกำลังเพิกเฉยต่อเดิมพันที่มีอารยธรรมเป็นสิ่งค้ำประกัน’ และกำลังแข่งกันเพื่อเร่งปรับปรุงสมองกลไปสู่ระดับซูเปอร์ที่สามารถพัฒนาตัวเองได้ ซึ่งเสี่ยงต่อชีวิตของมนุษยชาติ เพราะระบบที่ฉลาดมากขึ้นเรื่อยๆ เหล่านี้ กำลังจะหลุดพ้นจากการควบคุมของมนุษย์

ความเชื่อมโยงก็คือ เมื่อนักวิจัยได้สาธิตให้เห็นว่า เอไอ สามารถออกแบบรหัสพันธุกรรมของไวรัสที่ทำงานได้จริง ระบบที่มีศักยภาพมากขึ้นเรื่อยๆ อาจถูกนำไปใช้ในทางที่ผิด แต่ที่หนักกว่านั้นคือ ระบบเอไอดันสามารถพัฒนาตัวเองแบบอัตโนมัติ และทำงานนอกเหนือคำสั่งที่มนุษย์กำหนดได้

ไอแซค อสิมอฟ เขียนกฎ 3 ข้อของหุ่นยนต์ ไว้ในเรื่องสั้น “Runaround” เมื่อปี 1942 หรือเมื่อปี 84 ปีที่แล้ว แต่ตอนนี้หุ่นยนต์หรือเอไอยากจะควบคุมเพราะกลไกของระบบทุนนิยม เมื่อบริษัทผลิตเอไอที่คิดว่าตัวเองมีโครงสร้างความปลอดภัยที่เข้มงวด แต่ก็ยังยึดติดอยู่กับการแข่งขัน เพราะกลัวว่าคู่แข่งจะแซงหน้าไป หากตนเองชะลอตัวลง

และถ้ายังไม่เสียชีวิต ไอแซคอสิมอฟ อาจจะนั่งหัวเราะขื่นๆ และบอกว่า “กูเตือนมึงแล้ว”

ทิวา สาระจูฑะ