คอลัมน์ : กฎ กติกา ธุรกิจ

เมื่อวันที่ 28 กันยายน 2569 ศาลรัฐธรรมนูญได้มีคำวินิจฉัยในคดีที่ ผู้ตรวจการแผ่นดินยื่นคำร้องขอให้วินิจฉัยกรณีการจัดการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (ทั้งแบบบัญชีรายชื่อและแบบแบ่งเขต)
ของคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) กรณีการใช้ รหัสคิวอาร์ (QR Code) และ รหัสแท่ง (Bar Code) บนบัตรเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (สส.) ในการเลือกตั้งทั่วไปเมื่อวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569

ศาลรัฐธรรมนูญได้มีคำวินิจฉัยว่า การจัดการเลือกตั้ง สส. ที่ผ่านมา เมื่อวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 ไม่ขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ และไม่เป็นการละเมิดสิทธิเสรีภาพของผู้มีสิทธิเลือกตั้ง ผลการเลือกตั้งจึงยังคงมีผลสมบูรณ์ ไม่เป็นโมฆะ

ศาลรัฐธรรมนูญได้วินิจฉัยโดยแยกออกเป็น 2 กรณีคือ

ในกรณีแรก บัตรเลือกตั้ง สส.แบบแบ่งเขต เป็นบัตรสีเขียว มี QR Code ศาลรัฐธรรมนูญได้รับฟังว่า มี QR Code เพื่อประโยชน์ในการบริหารจัดการ สามารถตรวจสอบถึงตัวผู้ลงคะแนนเลือกตั้ง มติเอกฉันท์ 9 ต่อ 0

ในกรณีที่สอง บัตรเลือกตั้ง สส. แบบบัญชีรายชื่อ เป็นบัตรสีชมพู มี Bar Code ศาลรัฐธรรมนูญรับฟังว่า สามารถตรวจสอบ Bar Code ย้อนหลังได้ถึงหมายเลขบัตรสำหรับบัญชีผู้มีสิทธิเลือกตั้งไปจนถึงเครื่องหมายลงคะแนนพรรคการเมืองที่เลือก มติ 8 ต่อ 1 เพราะถือว่า การตรวจสอบย้อนหลัง แทบเป็นไปไม่ได้เลย และความเสียหายยังไม่ได้เกิด

แม้ศาลรัฐธรรมนูญได้วินิจฉัยว่า บัตรเลือกตั้ง สส. แบบบัญชีรายชื่อ ที่มี Bar Code และมีปัญหา ศาลได้แนะนำว่า ในการเลือกตั้ง สส.ครั้งต่อไป คณะกรรมการการเลือกตั้งควรใช้วิธีการอื่น เพื่อไม่ให้กระทบต่อความเชื่อมั่นของประชาชน

ด้วยความเคารพในคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญ ซึ่งเปรียบเสมือนการยกมือไหว้หนึ่งครั้ง ก่อนที่จะวิพากษ์วิจารณ์หรือแสดงความคิดเห็นทางวิชาการ

แม้ศาลรัฐธรรมนูญได้รับฟังว่าบัตรเลือกตั้ง สส. แบบแบ่งเขต ที่มี QR Code ไม่มีปัญหาในทางปฏิบัติ เพราะไม่สามารถสืบค้นย้อนหลังได้ แต่นักวิชาการและผู้สันทัดกรณีหลายราย ยังมีความเห็นว่า บัตรเลือกตั้งที่มี QR Code สามารถสืบหาข้อมูลย้อนหลังได้อยู่ดี และบัตรแต่ละใบนั้น ถือว่ามีลักษณะเอกลักษณ์เฉพาะใบที่แตกต่างจากบัตรทั่วไป

เมื่อเปรียบเทียบกับคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญ เกี่ยวกับการเลือกตั้ง สส. เมื่อวันที่ 2 เมษายน 2549 ศาลรัฐธรรมนูญได้มีคำวินิจฉัยว่า การหันคูหาเลือกตั้งออกด้านนอก ซึ่งหมายความว่า ผู้ใช้สิทธิลงคะแนนเสียงหันหลังให้แก่ด้านนอกซึ่งเป็นประตูของหน่วยเลือกตั้ง ไม่เป็นความลับ เพราะบุคคลภายนอกอาจเห็น หรือสังเกตเห็นได้ว่า ผู้ที่ใช้สิทธิเลือกตั้ง ได้ทำเครื่องหมายกาเครื่องหมายเลือกตั้งให้แก่ผู้ใดเป็น สส. ซึ่งตามข้อเท็จจริงในขณะนั้น ไม่มีผู้ใช้สิทธิเลือกตั้งใดร้องเรียนว่า มีบุคคลอื่นแอบมองอยู่เห็นการทำเครื่องหมายเลือกตั้งในการเลือก สส.

หากถือตามมาตรฐานของคำวินิจฉัยขอศาลรัฐธรรมนูญเมื่อปีพ.ศ. 2549 ดังกล่าว น่าจะถือได้ว่า บัตรเลือกตั้ง สส. ในปีพ.ศ. 2569 หรือ 20 ปีต่อมา เป็นโมฆะเช่นกันแม้จะเป็นคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญเดียวกัน แต่ ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญเป็นคนละท่านกัน

เมื่อพิจารณาถึงชื่อของศาลรัฐธรรมนูญ และบริบทของคำว่ารัฐธรรมนูญแล้ว จะเห็นว่า เป็นศาลที่เกี่ยวข้องกับ การเมือง การปกครอง โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การเมืองเป็นสิ่งที่ไม่สามารถแยกออกได้จากกัน ดังนั้น คงต้องทำความเข้าใจด้วยว่า ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ท่านคงลำบากใจเหมือนกัน และต้องชั่งน้ำหนักโดยให้ความเป็นธรรมและพิจารณาถึงเรื่องการเมืองด้วย หากมีคำวินิจฉัยโดย ให้จัดเลือก เลือกตั้ง สส. ใหม่ทั้งหมด จะต้องใช้เงินเพื่อการเลือกตั้งใหม่ไม่ต่ำกว่า 7,824 ล้าน บาท

นอกจากนี้ ทุกอย่างจะต้องเริ่มนับหนึ่งใหม่หมด ไม่ว่าจะเป็นการหาเสียงเลือกตั้ง การจัดตั้งรัฐบาล การกำหนดนโยบายเพื่อบริหารจัดการประเทศ และสิ่งที่รัฐบาลปัจจุบันกำลังดำเนินการอยู่ แม้จะเข้ารูปเข้ารอยบ้าง ไม่เข้ารูปเข้ารอยบ้าง จะต้องเริ่มต้นใหม่นับใหม่ทั้งหมด ประชาชนอาจจะได้รับผลเสียมากกว่า

คำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญ แม้ไม่ถูกใจทุกคน แต่ต้องถือว่า ได้ชี้ขาด และให้ความเป็นธรรมพอสมควรแก่สังคมแล้ว