อดีตผู้พิพากษา ถอดรหัสคำสั่งศาล รธน. บทเรียนทางกฎหมาย-ความสุ่มเสี่ยงจากคำร้อง ล้มล้างการปกครอง

วันที่ 19 พฤศจิกายน 2569 นายวัส ติงสมิตร นักวิชาการอิสระ อดีตผู้พิพากษาอาวุโสในศาลฎีกา ได้โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊ก "วัส ติงสมิตร กฎหมายและบ้านเมือง" ในหัวข้อ "ถอดรหัสคำสั่งศาลรัฐธรรมนูญ: บทเรียนทางกฎหมายและความสุ่มเสี่ยงจากคำร้อง "ล้มล้างการปกครอง"
การอำนวยความยุติธรรมและการตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐตามบทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญ ถือเป็นกลไกสำคัญในระบอบประชาธิปไตย อย่างไรก็ดี การใช้สิทธิร้องเรียนผ่านช่องทางศาลรัฐธรรมนูญจำเป็นต้องอยู่บนฐานของข้อเท็จจริงและข้อกฎหมายที่รัดกุม
เมื่อวันที่ 18 พฤศจิกายน 2569 มีข่าวสำนักงานศาลรัฐธรรมนูญเรื่องหนึ่ง ระบุผลการประชุมปรึกษาคดีของตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ว่าศาลมีคำสั่ง ไม่รับคำร้อง ของ นายพลภาขุน เศรษฐญาบดี ไว้พิจารณาวินิจฉัย นับเป็นอีกหนึ่งกรณีศึกษาที่น่าสนใจ ทั้งในมิติกระบวนการพิจารณาคำร้องตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 49 และความสุ่มเสี่ยงทางกฎหมายของผู้ร้องเรียน
1. สรุปข้อเท็จจริงและคำสั่งศาลรัฐธรรมนูญ (เรื่องพิจารณาที่ 28/2569)
ในคดีนี้ นายพลภาขุน เศรษฐญาบดี ได้ยื่นคำร้องขอให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 49 ว่าการกระทำของผู้ถูกร้องรวม 10 ราย—ซึ่งครอบคลุมทั้งฝ่ายบริหาร องค์กรอิสระ ฝ่ายนิติบัญญัติ และฝ่ายตุลาการ—เป็นการใช้สิทธิหรือเสรีภาพเพื่อล้มล้างการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุขหรือไม่
พฤติการณ์ตามข้อกล่าวหาของผู้ร้อง
• ผู้ถูกร้องที่ 1–3 (นายเนวิน ชิดชอบ, นายอนุทิน ชาญวีรกูล, นายโสภณ ซารัมย์): ถูกกล่าวหาว่าร่วมกันใช้อำนาจบริหารโยกย้ายข้าราชการฝ่ายปกครองระดับสูง และแทรกแซงการเลือกสมาชิกวุฒิสภา (สว.)
• ผู้ถูกร้องที่ 4 (คณะกรรมการการเลือกตั้ง - กกต.): ถูกกล่าวหาว่ารับรองผลการเลือก สว. และละเว้นการตรวจสอบการทุจริต
• ผู้ถูกร้องที่ 5 (คณะกรรมการ ป.ป.ช.): ถูกกล่าวหาว่ายื้อเวลาตรวจสอบการทุจริตงบประมาณ และละเว้นการตรวจสอบคุณสมบัติผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง
• ผู้ถูกร้องที่ 6 (ประธานรัฐสภา): ถูกกล่าวหาว่าจงใจงดเว้นการปฏิบัติหน้าที่และตัดบทการอภิปรายในสภา
• ผู้ถูกร้องที่ 7–8 (ประธานศาลฎีกา และ ประธานศาลปกครองสูงสุด): ถูกกล่าวหาว่าบิดเบือนข้อเท็จจริงและวินิจฉัยนอกคำฟ้อง
• ผู้ถูกร้องที่ 9 (พล.อ.อ.สถิตพงษ์ สุขวิมล): ถูกกล่าวหาว่าใช้อำนาจกลั่นกรองและปิดกั้นการยื่นเรื่องราวร้องทุกข์ทูลเกล้าฯ ถวายฎีกา
• ผู้ถูกร้องที่ 10 (ประธานผู้ตรวจการแผ่นดิน): ถูกกล่าวหาว่าปิดกั้นกระบวนการยุติธรรม ไม่รับคำร้องของประชาชน
ก่อนหน้านี้ ผู้ร้องได้ยื่นเรื่องต่ออัยการสูงสุดแล้ว แต่อัยการสูงสุดเห็นว่าพฤติการณ์ยังไม่อาจฟังได้ว่าเป็นการใช้สิทธิหรือเสรีภาพเพื่อล้มล้างการปกครองฯ ตามมาตรา 49 วรรคหนึ่ง จึงมีคำสั่งไม่รับดำเนินการ ผู้ร้องจึงนำเรื่องมายื่นตรงต่อศาลรัฐธรรมนูญ
คำวินิจฉัยและเหตุผลทางกฎหมายของศาลรัฐธรรมนูญ
1)ประเด็นคัดค้านตุลาการ: ศาลได้พิจารณาคำร้องคัดค้าน นายสราวุธ ทรงศิวิไล และ พล.ต.ท.จักรพงศ์ วิวัฒน์วานิช ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ แล้วเห็นว่า กรณีไม่อาศัยเหตุคัดค้านตาม พ.ร.ป.ว่าด้วยวิธีพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2561 มาตรา 33 ศาลจึงมีคำสั่ง ยกคำร้องคัดค้าน
2) ประเด็นหลักตามมาตรา 49: ศาลรัฐธรรมนูญได้อภิปรายเนื้อหาคดีแล้วเห็นว่า ข้อเท็จจริงตามคำร้อง คำร้องเพิ่มเติม และเอกสารประกอบ "ไม่ปรากฏข้อเท็จจริงหรือพยานหลักฐานชัดเจนเพียงพอ" ที่จะแสดงให้เห็นว่าผู้ถูกร้องทั้งสิบกระทำการอันเป็นการล้มล้างการปกครองฯ กรณีจึงไม่ต้องด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 49 วรรคหนึ่ง
ศาลรัฐธรรมนูญจึงมีมติ เป็นเอกฉันท์มีคำสั่งไม่รับคำร้องไว้พิจารณาวินิจฉัย
2. การวิเคราะห์ความสุ่มเสี่ยงทางกฎหมาย: กรณีกล่าวหาประธานศาลสูง (ผู้ถูกร้องที่ 7–8)
หนึ่งในประเด็นที่สร้างน้ำหนักและความสุ่มเสี่ยงอย่างยิ่งในคำร้องฉบับนี้ คือการระบุชื่อ ประธานศาลฎีกา (ผู้ถูกร้องที่ 7) และ ประธานศาลปกครองสูงสุด (ผู้ถูกร้องที่ โดยกล่าวหาว่า "บิดเบือนข้อเท็จจริงและวินิจฉัยนอกคำฟ้อง"
การกระทำดังกล่าวมีความสุ่มเสี่ยงทางกฎหมายในหลายมิติ ดังนี้:
• เสี่ยงต่อการกระทำผิดฐานละเมิดอำนาจศาล (Contempt of Court): การกล่าวหาว่าผู้บริหารระดับสูงขององค์กรตุลาการ "บิดเบือนข้อเท็จจริง" ในการพิจารณาคดี หากไม่มีพยานหลักฐานประจักษ์ชัดเจนรองรับ อาจถูกตีความได้ว่าเป็นใส่ความ ดูหมิ่น หรือวิพากษ์วิจารณ์การทำงานของศาลโดยไม่สุจริต ซึ่งกระทบกระเทือนต่อเกียรติศักดิ์และความน่าเชื่อถือของอำนาจตุลาการ
• เสี่ยงต่อการหมิ่นประมาท: การตั้งข้อหาที่รุนแรงต่อบุคคล โดยเฉพาะผู้ดำรงตำแหน่งในกระบวนการยุติธรรม หากปราศจากข้อเท็จจริง ย่อมเปิดช่องให้ถูกดำเนินคดีอาญาในข้อหาหมิ่นประมาทได้
• การใช้วิธีพิจารณาความผิดประเภท (Misuse of Legal Procedures): ตามหลักการแบ่งแยกอำนาจ คำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลฎีกาและศาลปกครองสูงสุดย่อมเป็นที่สุดตามกฎหมาย การนำเอาผลคำตัดสินของศาลมาตีความเชื่อมโยงว่าเป็นพฤติการณ์ "ล้มล้างการปกครอง" ตามมาตรา 49 จึงเป็นการตีความขอบเขตของสิทธิที่กว้างและผิดบริบททางกฎหมาย
3. เท้าความย้อนรอย: บรรทัดฐานคดีละเมิดอำนาจศาลปกครอง (มกราคม 2568)
ความพยายามในการตั้งคำถามและกล่าวหาตุลาการของนายพลภาขุน มิใช่เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นเป็นครั้งแรก หากย้อนกลับไปดูการใช้สิทธิทางศาลในอดีต จะพบว่านายพลภาขุนเคยถูกดำเนินคดีและลงโทษฐานละเมิดอำนาจศาลมาแล้ว
• มูลเหตุในอดีต: ในฐานะผู้แทนผู้ฟ้องคดี นายพลภาขุนได้ยื่นคำร้องคัดค้านและยื่นหนังสือร้องเรียนต่ออธิบดีศาลปกครองกลาง โดยกล่าวหาใส่ความตุลาการเจ้าของสำนวนทำนองว่า มีเจตนาพิเศษให้มีการวิ่งเต้นคดีและรับสินบน
• คำตัดสินของศาล: ศาลปกครองเห็นว่าเป็นการกล่าวหาตุลาการโดยไม่อาศัยพยานหลักฐานและไม่ถูกต้องตามกฎหมาย ถือเป็นการไม่เคารพศาลและละเมิดอำนาจศาลตาม พ.ร.บ.จัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542 มาตรา 64 วรรคหนึ่ง (3)
คำสั่งศาลปกครองสูงสุด (13 มกราคม 2568): ศาลปกครองสูงสุดพิพากษายืน ตามศาลปกครองชั้นต้น ให้ลงโทษ จำคุก 15 วัน แต่ให้รอการลงโทษ (รอลงอาญา) ไว้มีกำหนด 1 ปี
สรุปบทเรียนทางกฎหมาย
กรณีเรื่องพิจารณาที่ 28/2569 สะท้อนให้เห็นถึงแนวทางปฏิบัติของศาลรัฐธรรมนูญไทยในการวางมาตรฐานภาระการพิสูจน์ (Burden of Proof) สำหรับคดีตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 49 ที่ต้องมีข้อเท็จจริงและพยานหลักฐานเชิงประจักษ์ที่หนักแน่นเพียงพอ ไม่ใช่เพียงการนำเอาความไม่พอใจต่อการปฏิบัติหน้าที่ของหลายองค์กรมามัดรวมกัน
การยื่นคำร้องที่ครอบคลุมบุคคลจำนวนมาก โดยเฉพาะองค์กรตุลาการ นอกจากจะไม่บรรลุผลทางกฎหมายเนื่องจากศาลมีมติเป็นเอกฉันท์ยกคำร้องแล้ว ยังกลายเป็นดาบสองคมที่สร้างความเสี่ยงทางกฎหมายย้อนกลับมาสู่ตัวผู้ร้องเอง ดังเช่นประวัติการถูกลงโทษฐานละเมิดอำนาจศาลที่เคยเกิดขึ้นมาแล้วในอดีต
วัส ติงสมิตร
นักวิชาการอิสระ
19/11/69
