ไม่เจ็บก็ใช่ว่าจะรอด แต่มีฟันคุดก็ไม่จำเป็นต้องผ่าทุกซี่!

เคยไหมคะ? ไปหาหมอฟันอยู่ดี ๆ กลับได้ของแถมเป็นข่าวว่า “มีฟันคุดนะ ต้องผ่าออก!”

แค่ได้ยินคำว่า ผ่าฟันคุด หลายคนก็เริ่มใจคอไม่ดี บางคนกลัวเจ็บ กลัวหน้าบวม กลัวกินอะไรไม่ได้ไปหลายวัน ขณะที่บางคนเลือกทำเป็นไม่รู้ไม่ชี้ เพราะคิดว่า “ก็ไม่เห็นเจ็บเลย จะไปยุ่งกับมันทำไม?”

แล้วตกลง…ฟันคุดต้องผ่าทุกซี่จริงหรือเปล่า?

วันนี้หมอณันชวนมาหาคำตอบกับ นพ.ทพ. ทีปวัฒน์ วิถีรุ่งโรจน์ ผู้เชี่ยวชาญสาขาศัลยศาสตร์ช่องปากและแม็กซิลโลเฟเชียล คณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์

ฟันคุดคืออะไร? ทำไมถึงไม่ยอมขึ้นดี ๆ

ฟันคุด คือฟันที่ไม่สามารถขึ้นมาในช่องปากได้ตามปกติ หรือขึ้นมาได้เพียงบางส่วน เพราะมีพื้นที่ไม่เพียงพอ หรือมีฟัน กระดูก และเนื้อเยื่อขวางอยู่

ส่วนใหญ่ที่เราพูดถึงกันก็คือ “ฟันกรามซี่ที่สาม” หรือฟันกรามซี่ในสุด ซึ่งมักขึ้นในช่วงอายุประมาณ 17–25 ปี บางซี่ขึ้นตรงสวยงาม บางซี่เอียงไปชนฟันข้าง ๆ บางซี่นอนราบอยู่ในกระดูก หรือบางซี่ก็โผล่มาเพียงครึ่งเดียว เหลือเหงือกคลุมไว้ให้เศษอาหารเข้าไปติดเล่น!

มีฟันคุด = ต้องผ่า? ไม่เสมอไป

เรื่องนี้ต้องขีดเส้นใต้เลยว่า ฟันคุดไม่ได้จำเป็นต้องผ่าทุกซี่

ถ้าฟันขึ้นได้ตามปกติ อยู่ในตำแหน่งที่ใช้งานได้ ทำความสะอาดได้ดี และไม่มีโรคหรือความผิดปกติ ก็อาจไม่จำเป็นต้องถอนออก

แม้เป็นฟันคุดที่ยังฝังอยู่ในกระดูก หากตรวจแล้วไม่พบพยาธิสภาพ และประเมินว่ามีความเสี่ยงต่ำ ทันตแพทย์ก็อาจเลือกติดตามอาการและภาพเอกซเรย์เป็นระยะ แทนการผ่าตัดทันที แต่คำว่า “ไม่ต้องผ่า” ไม่ได้แปลว่า “ไม่ต้องดูแล” เพราะฟันคุดบางซี่อาจเกิดปัญหาตามมาได้ในอนาคต

แล้วฟันคุดแบบไหนที่ควรผ่า?

ฟันคุดที่มีปัญหาเหล่านี้ อาจเป็นเหตุผลให้ทันตแพทย์พิจารณาผ่าออก

ปวด บวม หรือมีเหงือกอักเสบติดเชื้อซ้ำๆ ฟันคุดหรือฟันซี่ข้างเคียงผุ หรือมีการทำลายเนื้อเยื่อรอบฟัน

ฟันคุดเบียดจนเกิดความเสียหายต่อฟันข้างเคียง เช่น รากฟันละลาย ฯลฯ ตรวจพบถุงน้ำหรือความผิดปกติอื่นๆ รอบฟันคุด

ฟันคุดรบกวนแผนการรักษาทางทันตกรรมบางอย่าง ที่สำคัญคือ การที่ฟันคุดเอียงหรือนอนราบ ไม่ได้หมายความว่าต้องผ่าเสมอไป ต้องประเมินทั้งความเสี่ยงของการเก็บฟันไว้และความเสี่ยงจากการผ่าตัดด้วย

ไม่เจ็บ ไม่ได้แปลว่าไม่มีปัญหา!

นี่เป็นอีกหนึ่งความเข้าใจผิดที่พบบ่อย

บางคนมีฟันคุดมาหลายปี ไม่เคยปวดสักครั้ง แต่พอเอกซเรย์กลับพบว่าฟันกรามซี่ข้าง ๆ เริ่มผุ หรือมีความผิดปกติของกระดูกและเนื้อเยื่อรอบฟันคุดแล้ว

ฟันคุดบางซี่อาจทำให้เกิดเหงือกอักเสบซ้ำๆ การติดเชื้อ ฟันข้างเคียงเสียหาย หรือเกิดถุงน้ำได้ แม้ว่าภาวะแทรกซ้อนบางอย่างจะพบไม่บ่อยก็ตาม ดังนั้น อย่าใช้แค่ความเจ็บเป็นตัวตัดสินว่าฟันคุดปลอดภัยหรือไม่

ผ่าฟันคุดเจ็บไหม? คำถามยอดฮิตที่ทุกคนอยากรู้

ข่าวดีคือ การผ่าฟันคุดส่วนใหญ่ทำภายใต้ยาชาเฉพาะที่ ระหว่างทำจึงไม่ควรรู้สึกเจ็บแหลม ๆ แต่อาจรู้สึกถึงแรงกดหรือแรงขยับได้ หากเจ็บก็บอกทันตแพทย์เพื่อประเมินและเพิ่มยาชาได้

หลังผ่าตัดอาจมีอาการปวด บวม หรืออ้าปากได้ไม่เต็มที่ โดยมักชัดเจนในช่วง 2–3 วันแรก ก่อนจะค่อย ๆ ดีขึ้น ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับความยากของการผ่าตัดและสภาพร่างกายของแต่ละคน

ส่วนใหญ่สามารถผ่าแบบผู้ป่วยนอกและกลับบ้านได้ในวันเดียวกัน ไม่จำเป็นต้องนอนโรงพยาบาล

แล้วควรผ่าตอนไหนดีที่สุด?

ไม่มีกฎตายตัวว่าทุกคนต้องผ่าฟันคุดก่อนอายุ 25 ปี

โดยทั่วไป การผ่าฟันคุดในผู้ที่อายุน้อยอาจทำได้ง่ายกว่าและมีโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนบางอย่างน้อยกว่าผู้ที่อายุมาก แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าควรรีบผ่าฟันคุดทุกซี่ตั้งแต่อายุยังน้อย ช่วงเวลาที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับตำแหน่งฟัน การเจริญของรากฟัน ความเสี่ยงต่อฟันข้างเคียง และสุขภาพของผู้ป่วยแต่ละราย โดยเฉพาะฟันคุดล่างที่อยู่ใกล้เส้นประสาท ทันตแพทย์จำเป็นต้องประเมินภาพรังสีอย่างรอบคอบ เพื่อวางแผนรักษาให้ปลอดภัยที่สุด

หมอณันขอย้ำก่อนจบ

ฟันคุดไม่ใช่เรื่องที่ต้องรีบผ่าทุกซี่ และก็ไม่ใช่เรื่องที่ควรรอจนปวดแล้วค่อยไปหาหมอ

“มีฟันคุด ไม่ต้องรีบกลัว แต่ก็อย่าชัวร์เพียงเพราะไม่เจ็บ!”

ทางที่ดีที่สุดคือให้ทันตแพทย์ตรวจ ประเมินภาพเอกซเรย์ตามความจำเป็น และร่วมกันตัดสินใจว่าจะผ่าออกหรือติดตามดูแลต่อไป เพราะเรื่องฟันคุด…ไม่ใช่แค่ผ่าหรือไม่ผ่า แต่คือการเลือกสิ่งที่เหมาะสมและปลอดภัยที่สุดสำหรับฟันของเรา

ปากดีมีความรู้ โดยหมอณัน หมอฟันราชวิทยาลัย

ขอบคุณข้อมูลความรู้จาก ผศ.นพ.ทพ. ทีปวัฒน์ วิถีรุ่งโรจน์

สาขาศัลยศาสตร์ช่องปากและแม็กซิลโลเฟเชียล

คณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์

ราชวิทยาลัยทันตแพทย์แห่งประเทศไทย