เมื่อวันที่ 26 มีนาคม 2564 นายอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ อดีตนายกรัฐมนตรี กล่าวในการประชุมเชิงปฏิบัติการเรื่อง “ประชาสังคมจังหวัด หุ้นส่วนการพัฒนาอย่างยั่งยืน” ที่ รร.อมารี ดอนเมือง แอร์พอร์ต กรุงเทพฯ เมื่อวันที่ 25 มี.ค. 2564 แสดงความเป็นห่วงกรณีการผลักดัน (ร่าง) พ.ร.บ.ว่าด้วยการดำเนินงานขององค์กรที่ไม่แสวงหารายได้หรือกำไรมาแบ่งกัน พ.ศ. .... โดยระบุว่า ตนไม่เชื่อว่าจะมาจากกระบวนการภาคประชาสังคมจริง ซึ่งหลายครั้งที่อยากได้ส่งเสริมเพื่อส่งเสริม แต่กลับกลายเป็นกฎหมายเพื่อควบคุม

ทั้งนี้ การอาศัยงบประมาณของราชการ สิ่งที่ต้องระวัง คือ ความเป็นอิสระ การเดินหน้ากฎหมายจึงต้องทำอย่างรัดกุม เป็นไปตามหลักการที่อิสระของภาคประชาสังคม ดังนั้นตนขอเสนอ 5 ทางออก คือ

1.สิ่งที่ภาคประชาสังคมจะขับเคลื่อนได้มีประสิทธิภาพ คือ หัวใจการเข้าถึงข้อมูล โดยตนเคยทำกฎหมายข้อมูลข่าวสารของราชการ ซึ่ง ณ ขณะนั้นก็ถือว่าเป็นกฎหมายก้าวหน้า แต่ปัจจุบันใช้มา 20 กว่าปีก็ยังไม่ตอบโจทย์ และปัจจุบันมีการเปลี่ยนแปลงไปมาก กฎหมายนี้ จึงควรต้องมีการอำนวยความสะดวกให้แก่ภาคประชาสังคมในการใช้ข้อมูลของทางราชการ

2.การมีส่วนร่วมของภาคประชาชน ต้องจัดระบบการรับฟังความคิดเห็นของภาคประชาชนในการขับเคลื่อนนโยบายที่ผู้มีส่วนได้เสียควรต้องเข้ามามีส่วนร่วม ไม่ใช่แค่การแสดงความคิดเห็นผ่านเว็บไซต์หน่วยงานรัฐ เพราะตนไม่แน่ใจว่า เมื่อแสดงความคิดเห็นแล้วมีการอธิบายหรือมีการนำไปใช้อย่างไรต่อ

3.ระบบเงินอุดหนุนที่เป็นอิสระ ซึ่งก็มีต้นแบบจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) หรือกองทุนความเท่าเทียมการศึกษา แต่ก็ต้องพิจารณาให้ดีว่าอะไรเหมาะสมอะไรเป็นไปได้

4.หากเราเห็นว่ามีหน่วยงานไหนบ้างที่ไปทำงานกับโครงการใดและมีผลกระทบต่อพื้นที่ต่อชุมชน จะทำอย่างไรให้หน่วยงานเหล่านั้นสามารถที่จะดึงภาคประชาสังคมไปทำงานร่วมกันได้โดยไม่ผิดกฎหมาย ไม่ขัดกฎระเบียบ ซึ่งจริงๆ องค์กรที่น่าจะทำลักษณะนี้ได้ คือ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ต้องหาทางปรับกฎหมายให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมาทำงานกับภาคประชาสังคมได้

และ 5.ต้องมีกระบวนการเปิดให้ภาคประชาสังคมเข้ามามีส่วนร่วม โดยควรทำเป็นระบบมากขึ้น

"ที่ผ่านมา การใช้งบประมาณสำหรับหน่วยงานแบบเฉพาะ เริ่มต้นขึ้นเพื่ออยากให้มีอิสระในการทำงาน แต่สุดท้ายพบว่า หน่วยงานเหล่านี้ก็เจอวิบากกรรม รัฐมีการออกวิธีใช้งบประมาณที่เปลี่ยนแปลงจากจุดเริ่มต้น ทำให้ไม่มีอิสระ เพราะหากรับไปก็อาจเป็นการเปิดประตูให้เกิดประชาสังคมเทียม" นายอภิสิทธิ์ กล่าว