ยะใส ผ่าปมไทยใช้น้ำมันแพง ลั่นถึงเวลาถามตรง ๆ ระบบพลังงานไทย ออกแบบมาเพื่อใคร!?

เมื่อวันที่ 22 มี.ค.2569 นายสุริยะใส กตะศิลา คณบดีวิทยาลัยผู้นำและนวัตกรรมสังคม มหาวิทยาลัยรังสิต โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊ก ระบุว่า "ถึงเวลาถามตรง ๆ ระบบพลังงานไทย…ออกแบบมาเพื่อใคร?

วิกฤตน้ำมันที่กำลังถูกพูดถึงในขณะนี้ ต้องทำความเข้าใจให้ชัดว่า ปัญหาไม่ได้อยู่ที่บุคคลใดบุคคลหนึ่ง แต่คือ “โรงกลั่น” และโครงสร้างพลังงานของประเทศทั้งระบบ ประเทศไทยมีกำลังการกลั่นประมาณ 1.2–1.3 ล้านบาร์เรลต่อวัน ซึ่งถือว่าสูงเป็นอันดับต้น ๆ ของอาเซียน แต่ในขณะเดียวกัน ไทยยังต้องนำเข้าน้ำมันดิบเกือบ 1 ล้านบาร์เรลต่อวัน เพื่อนำมาป้อนโรงกลั่น นั่นหมายความว่า แม้เราจะ “กลั่นเอง” แต่ต้นทุนตั้งต้นยังผูกกับตลาดโลกตั้งแต่ต้นน้ำ

คำถามสำคัญคือ ทำไมราคาน้ำมันในไทยยังสูงเหมือนนำเข้า? คำตอบอยู่ที่ระบบกำหนดราคาที่ใช้อ้างอิงตลาดสิงคโปร์ (MOPS) เป็นหลัก ซึ่งเป็นมาตฐานในภูมิภาคเอเชีย ส่งผลให้ราคาขายในประเทศไม่ได้ตั้งจาก “ต้นทุนจริงของโรงกลั่นในไทย” แต่สะท้อน “ราคาตลาดโลก” เป็นหลัก ในช่วงปกติ ค่าการกลั่นเฉลี่ยอาจอยู่ราว 4–6 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล แต่ในช่วงวิกฤตพลังงานที่ผ่านมาเคยพุ่งขึ้นไปถึงระดับ 20–30 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล ทำให้กำไรของโรงกลั่นเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ ขณะที่ภาระต้นทุนตกอยู่กับประชาชน

เมื่อเปรียบเทียบกับต่างประเทศ จะเห็นแนวทางที่แตกต่างชัดเจน เช่น อินโดนีเซียและมาเลเซียเลือกใช้มโยบายอุดหนุนราคาพลังงานอย่างเข้มข้น โดยใช้งบประมาณคิดเป็นหลายเปอร์เซ็นต์ของ GDP เพื่อรักษาเสถียรภาพราคาภายในประเทศ ขณะที่ไทยเลือกใช้กลไก “กองทุนน้ำมัน + อิงตลาดโลก” ทำให้ราคาน้ำมันมีความผันผวนตามตลาดโลกมากกว่า แม้จะช่วยรักษาวินัยทางการคลัง แต่ก็ทำให้ประชาชนต้องรับแรงกระแทกโดยตรงมากกว่าเช่นกัน

ดังนั้น วิกฤตครั้งนี้ไม่ใช่เพียงปัญหาราคาน้ำมัน แต่คือปัญหา “ความเป็นธรรมเชิงโครงสร้าง” ระยะสั้น รัฐต้องเปิดเผยโครงสร้างราคาน้ำมันอย่างโปร่งใส และดูแลกลุ่มเปราะบางอย่างตรงจุด ระยะกลางควรปรับสูตรราคาให้สะท้อนต้นทุนในประเทศมากขึ้น และระยะยาวต้องเร่งเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานทางเลือก เพื่อลดการพึ่งพาน้ำมันดิบที่นำเข้าเกือบล้านบาร์เรลต่อวัน หากไม่ปฏิรูปอย่างจริงจัง วิกฤติแบบนี้จะไม่ใช่ครั้งสุดท้าย แต่จะกลายเป็นวงจรซ้ำของระบบพลังงานไทยต่อไป..."