1 เมษายน 2569 นายวัส ติงสมิตร นักวิชาการอิสระ และอดีตผู้พิพากษาอาวุโสในศาลฎีกา โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊ก ระบุว่า วิบากกรรม "จริยธรรม" จาก “อนาคตใหม่” สู่ “ก้าวไกล”: บทวิเคราะห์นิติสงครามและบรรทัดฐานใหม่

เส้นทางการเมืองของกลุ่ม "อนาคตใหม่-ก้าวไกล" ตลอดหลายปีที่ผ่านมา ไม่ได้สู้กันเพียงแค่ในคูหาเลือกตั้ง แต่เป็นการต่อสู้บนบรรทัดฐานทางกฎหมายที่เข้มงวด โดยมีศาลรัฐธรรมนูญและศาลฎีกาเป็นผู้ชี้ขาดชะตากรรมของเหล่าขุนพลการเมือง

1. ปฐมบท: อนาคตใหม่กับการสิ้นสภาพ "รายบุคคล" และ "รายพรรค"

ในช่วงปี 2562-2563 บทเรียนแรกเริ่มจากความบกพร่องในคุณสมบัติและระเบียบพรรคการเมือง:

• คดีหุ้นสื่อ (วี-ลัค มีเดีย): ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยให้ นายธนาธร จึงรุ่งเรืองกิจ พ้นจาก สส. เพราะถือครองหุ้นสื่อในวันสมัคร ซึ่งเป็นลักษณะต้องห้ามตามรัฐธรรมนูญ

• คดีเงินกู้ 191.2 ล้าน: นำไปสู่การ ยุบพรรคอนาคตใหม่ โดยศาลมองว่าเงินกู้จากหัวหน้าพรรคเป็นรายได้ที่ไม่ชอบตาม พ.ร.ป. พรรคการเมือง ส่งผลให้กรรมการบริหารพรรคหลายคนต้องออกจากสภาทันที

2. ก้าวไกลกับ "บรรทัดฐานล้มล้างการปกครอง"

เมื่อมาถึงยุคพรรคก้าวไกล ประเด็นขยับจากการทำผิดระเบียบ ไปสู่เรื่อง "อุดมการณ์และการปกครอง":

• คำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญ (7 ส.ค. 2567): สั่งยุบพรรคก้าวไกลและตัดสิทธิกรรมการบริหารพรรค 10 ปี (รวมถึง นายพิธา และ นายชัยธวัช)

• จุดชี้ขาด: ศาลมองว่าการเสนอแก้ไข ม.112 ไม่ใช่เพียงการใช้อำนาจนิติบัญญัติตามปกติ แต่มีพฤติการณ์รณรงค์ "นอกสภา" ที่ต่อเนื่องและเป็นระบบ รวมถึงการใช้ประเด็นนี้เป็นนโยบายหาเสียง ซึ่งศาลวินิจฉัยว่าเป็นการล้มล้างการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข

• โดยที่คำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญมีผลผูกพันศาลอื่นๆ ในคดีเกี่ยวเนื่องกันนี้ตามมาตรา 211 วรรคสี่ของรัฐธรรมนูญ 2560 จึงเป็นการยากที่ศาลอื่นๆ รวมทั้งศาลยุติธรรม จะวินิจฉัยคดีเกี่ยวเนื่องกันนี้ให้แตกต่างจากผลของคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญในคดีนี้ได้

3. พรรคประชาชน กับ "ดาบสอง" คดีจริยธรรม 44 สส.

สถานการณ์ล่าสุดเมื่อวันที่ 31 มีนาคม 2569 ป.ป.ช. ได้รุกคืบยื่นคำร้องต่อ ศาลฎีกา เอาผิดอดีต 44 สส. ก้าวไกล (ซึ่งปัจจุบันบางส่วนสังกัดพรรคประชาชน) ในข้อหา "ฝ่าฝืนมาตรฐานจริยธรรมอย่างร้ายแรง" โดยมีประเด็นวิเคราะห์เชิงลึกที่น่าสนใจดังนี้:

ประเด็นที่ 1: พฤติกรรม "นอกสภา" คือหัวใจหลัก

ในการพิจารณาคดีจริยธรรม ศาลอาจไม่มองเพียงแค่การลงชื่อยื่นกฎหมายในสภา (ซึ่งเป็นสิทธิของ สส.) แต่จะดู "พฤติการณ์แวดล้อม" ประกอบ เช่น:

• การแสดงความเห็นผ่านสื่อและโซเชียลมีเดียในลักษณะลดทอนคุณค่าสถาบันฯ

• การเข้าร่วมมวลชนรณรงค์ที่มีลักษณะดูหมิ่นหรือหมิ่นประมาทตาม ม.112

• พฤติกรรมเหล่านี้ถูกนำมาใช้พิสูจน์ "เจตนาที่แท้จริง" ว่ามุ่งหมายปรับปรุงกฎหมายหรือมุ่งสั่นคลอนสถาบันฯ กันแน่

ประเด็นที่ 2: ความย้อนแย้งระหว่าง ม.112 และ ม.134

ข้อสังเกตทางกฎหมายอีกระดับหนึ่งคือ "เจตจำนงในการคุ้มครองประมุข":

• ผู้ถูกร้องมุ่งแก้ไข ม.112 (ซึ่งคุ้มครองพระมหากษัตริย์ไทย) โดยอ้างหลักสากล

• แต่กลับเพิกเฉยต่อ ม.134 (ที่คุ้มครองผู้แทนรัฐต่างประเทศซึ่งได้รับแต่งตั้งให้มาสู่พระราชสำนักในลักษณะคล้ายกัน)

• ความลักลั่นนี้อาจถูก ป.ป.ช. หยิบยกมาโต้แย้งในศาลว่า ผู้ถูกร้องไม่ได้มุ่งแก้ไขกฎหมายให้เป็นสากลอย่างจริงใจ แต่เป็นการ "มุ่งเป้ากระทำการต่อสถาบันหลักของไทยเพียงแห่งเดียว" ซึ่งเข้าข่ายฝ่าฝืนจริยธรรมข้อ 5 และ 6 ว่าด้วยการพิทักษ์รักษาไว้ซึ่งสถาบันพระมหากษัตริย์

บทสรุปและทางแยกทางการเมือง

หากศาลฎีการับคำร้อง สส. 10 คนที่ยังปฏิบัติหน้าที่อยู่อาจต้อง หยุดปฏิบัติหน้าที่ทันที และหากผลการวินิจฉัยออกมาว่าผิดจริง ทั้ง 44 คนจะถูก "ประหารชีวิตทางการเมือง" โดยถูกเพิกถอนสิทธิสมัครรับเลือกตั้งตลอดชีวิต

นี่คือบทเรียนสำคัญที่ชี้ให้เห็นว่า ในบริบทการเมืองไทย "เอกสิทธิ์ของสภา" อาจไม่เพียงพอที่จะคุ้มครอง สส. หากการกระทำนั้นถูกมองว่าขัดต่อบรรทัดฐานจริยธรรมและระบอบการปกครองขั้นพื้นฐานของรัฐครับ

วัส ติงสมิตร
นักวิชาการอิสระ
1/4/69

- 006