เมื่อถึงเทศกาลสงกรานต์ทุกปี มักจะทำให้นึกย้อนไปถึงสมัยเด็กๆ ใครที่อยู่ต่างจังหวัดและมีวัดอยู่ริมแม่น้ำ ถือว่าโชคดี ได้สาดน้ำเล่นสงกรานต์กันอย่างสนุกสนาน เพราะอยู่ใกล้น้ำ สาดกันเท่าไหร่น้ำก็ไม่มีหมด

ช่วงเช้าก็เข้าวัดทำบุญตักบาตรฟังพระสวดมนต์ พอตกบ่ายก็ตักทรายจากท่าน้ำใส่ถังใส่ภาชนะต่างๆ ขนขึ้นไปเทกองรวมไว้ที่ลานวัด เพื่อก่อพระเจดีย์ทราย

วันสรงน้ำพระในวัน“มหาสงกรานต์”ยิ่งรื่นเริงสนุกสนาน รุ่นปู่รุ่นพ่อเล่น“สะบ้าทอย”กัน ส่วนหนุ่มสาวรุ่นใหญ่รุ่นกลางก็จะเล่น“ลูกช่วง” หรือ“โยนลูกช่วง” แบบกระเซ้าเย้าแหย่จีบกันอยู่ในที พวกเด็กๆ ที่ล้อมวงดูพลอยได้สนุกตามไปด้วย และก็มีหนุ่มสาวหลายคนหลายคู่ที่ได้ครองเรือนร่วมชีวิตกันในเวลาต่อมา ด้วยอานิสงส์ของเทศกาลสงกรานต์

สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (อมฺพรมหาเถร) สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก องค์ปัจจุบัน ทรงประทานคติธรรมเนื่องในวันสงกรานต์ไว้ จากวาระที่ผ่านๆ มาว่า “สงกรานต์เป็นเทศกาลแห่งการแสดงน้ำใจไมตรีต่อกัน มีการแสดงออกทางกายและทางวาจาที่น่าชื่นใจต่อกัน ผู้น้อยก็แสดงความนอบน้อมต่อผู้ใหญ่ ผู้ใหญ่ก็แสดงความเอื้อเฟื้อเอ็นดูต่อผู้น้อยด้วยความจริงใจ นับเป็นวัฒนธรรมประเพณีอันดีงามของไทย ที่เราทั้งหลายต้องช่วยกันสืบสานต่อไป อย่าให้สิ้นสูญ”

วันนี้วันที่ 15 เมษายนเป็นวันดี ยังอยู่ในช่วงเทศกาลสงกรานต์ เมื่อวานวันที่ 14 เมษายนเป็นวัน“มหาสงกรานต์” พรุ่งนี้ 16 เมษายนเป็นวันขึ้นปีใหม่ไทย หรือ“วันเถลิงศก” ที่นับตามจันทรคติตรงกับวันพฤหัสบดี แรม 14 ค่ำ เดือน 5 ปีมะเมีย ดังนั้นวันนี้จึงสมควรพูดแต่เรื่องที่เป็นมงคล เพื่อแสดงน้ำใจไมตรีต่อกัน ดังพระคติธรรมของเจ้าพระคุณสมเด็จพระสังฆราชที่ยกมาข้างต้น ว่า“การแสดงออกทางกายและทางวาจาควรเป็นเรื่องที่น่าชื่นใจต่อกัน”

ความ“ชื่นใจ”ในวันสงกรานต์จากการเข้าวัดทำบุญตักบาตร สรงน้ำพระ ตลอดจนรดนำดำหัวผู้หลักผู้ใหญ่ และสาดน้ำเล่นสงกรานต์กัน อันเป็นประเพณีที่สืบต่อๆ กันมานั้น เมื่อยุคสมัยเปลี่ยนไป หลายสิ่งหลายอย่างแม้แต่บรรยากาศก็ได้หล่นหายไปตามกาลเวลาด้วย

“เสนีย์ เสาวพงศ์” นักประพันธ์และนักหนังสือพิมพ์ผู้ยิ่งยงในอดีตที่ล่วงลับไปแล้ว เจ้าของผลงานวรรณกรรมอมตะ อาทิ “ปีศาจ”, “ความรักของวัลยา” และ“คนดีศรีอยุธยา” ได้เขียนความเรียงรวมเล่มเรื่อง“หยดหนึ่งของกาลเวลา”ไว้เมื่อ 50 กว่าปีที่ผ่านมา  และหนึ่งในนั้นมีเรื่อง“อันเนื่องมาจากสงกรานต์” เป็นข้อเขียนที่อ่านแล้วกินใจ เห็นภาพเห็นถึงมิติต่างๆ อย่างลุ่มลึก-ดังที่คัดลอกมา 6  ย่อหน้าถัดจากนี้

“ประเพณีอย่างหนึ่งของสงกรานต์ที่ตกต้องลงบนปฏิทินในกลางฤดูร้อนของทุกปี คือการรดน้ำ หรือสาดน้ำ ซึ่งใครจะเป็นคนต้นคิดขึ้นก็แล้วแต่ ดูจะมีความเหมาะสมในฤดูกาลอยู่ไม่น้อย มันก่อให้เกิดความชุ่มชื่นทางกาย เมื่อการกระทำนั้นเกิดจากไมตรีจิต ความสุภาพ และความเป็นมิตร มันทำให้ความชุ่มชื่นนั้นซึมซาบซ่านเข้าไปถึงใจด้วย”

“ในกลุ่มชนที่ชุมนุมกันอยู่ อาจจะเป็นคนในละแวกเดียวกัน หรือจากถิ่นอื่น อาจจะเคยรู้จักหน้าค่าตา หรือเป็นคนแปลกหน้าที่ไม่เคยเห็นกันมาก่อน เขาสาดน้ำให้แก่กันและกัน ยกเว้นกรณีที่เป็นการแสดงนิสัยพาลเกเร ซึ่งอาจจะมีแทรกอยู่บ้าง การสาดน้ำเป็นทั้งการเล่นซึ่งเป็นทั้งการหยอกล้อ และบางทีก็เป็นการเอาเปรียบที่ช่วงชิงกระทำในขณะที่อีกฝ่ายหนึ่งเผลอตัว แต่ละคนถือหลักว่า จะต้องสาดคนอื่นให้มากกว่าที่ตนเองจะถูกสาด”

“ซึ่งว่าตามความเป็นจริงแล้ว ในความร้อนของฤดูกาลเช่นนี้ ฝ่ายที่เปียกน่าจะเป็นฝ่ายที่มีความสบายมากกว่าคนอื่น ในอีกทางหนึ่ง มันเป็นเครื่องทดสอบทางจิตใจได้เหมือนกันว่า คนเราที่อยู่ร่วมกันในชุมชนจะรู้จักรอมชอมกันได้แค่ไหนเพียงไร ในชีวิตที่รวมกันอยู่ทุกวันนี้ ดูจะต้องหนักแน่นมากเหลือเกิน”

“เมื่อสงกรานต์ผ่านไปแล้ว อะไรๆ ก็ระเหยหายไปเร็วเหมือนน้ำที่สาดวันสงกรานต์ แต่น้ำที่เปียกเข้าไปในใจยังให้ความชุ่มชื่น และย่อมอยู่ได้นานกว่าที่เปียกอยู่เพียงภายนอก”

“สำหรับผู้เฒ่าผู้แก่ที่นั่งรับการรดน้ำของลูกหลานผู้เยาว์กว่าที่ห้อมล้อมในวันนั้น มันเป็นความปลาบปลื้มอันหนึ่งของคนสูงอายุ ที่ได้เห็นการรับรองฐานะของตนในสังคม ซึ่งบทบาทของตนนับวันมีแต่จะน้อยลงไปทุกที”

“มันเปียกเข้าไปถึงใจ ทั้งด้วยน้ำธรรมดา และทั้งน้ำคำและน้ำใจ และนี่คือจิตใจของสงกรานต์” !

รุ่งเรือง ปรีชากุล