กรมส่งเสริมการเรียนรู้ (สกร.) เดินหน้ายกระดับคุณภาพการจัดการเรียนรู้และพัฒนาทักษะการเรียนรู้ตลอดชีวิตของประชาชนทุกช่วงวัยอย่างทั่วถึงเท่าเทียม และเป็นธรรม เพื่อให้ผู้เรียนสามารถพัฒนาตนเอง ปรับตัว และดำรงชีวิตได้อย่างเหมาะสมในโลกยุคใหม่

สกร. ร่วมกับสถาบันทดสอบทางการศึกษาแห่งชาติ (องค์การมหาชน) จัดการทดสอบทางการศึกษาระดับชาติด้านการศึกษานอกระบบโรงเรียน หรือ N-NET (Non-Formal National Educational Test) เพื่อใช้เป็นตัวชี้วัดด้านคุณภาพการจัดการศึกษาของ สกร. และเป็นเครื่องมือให้ผู้เรียนประเมินความรู้ ความเข้าใจ และทักษะของตนเองตามมาตรฐานระดับชาติ

การทดสอบ N-NET เป็นการทดสอบระดับชาติที่ใช้ข้อสอบกลางและมาตรฐานเดียวกันทั่วประเทศ คะแนนเต็ม 100 คะแนน ครอบคลุม 5 กลุ่มสาระการเรียนรู้ ได้แก่ ทักษะการเรียนรู้ ความรู้พื้นฐาน การประกอบอาชีพ ทักษะการดำเนินชีวิต และการพัฒนาสังคม โดยจัดสอบในภาคเรียนสุดท้ายของระดับประถมศึกษา มัธยมศึกษาตอนต้น และมัธยมศึกษาตอนปลาย ซึ่งปัจจุบันส่วนใหญ่ดำเนินการผ่านระบบดิจิทัล (Digital Testing)

N-NET จึงมิใช่เพียงการสอบเพื่อวัดคะแนนปลายทางแต่เป็นเครื่องมือสำคัญในการสะท้อนคุณภาพผู้เรียน ทั้งด้านความรู้ ความเข้าใจ ทักษะ และสมรรถนะตามมาตรฐานหลักสูตร ช่วยให้ผู้เรียนเห็นจุดแข็งและจุดที่ควรพัฒนาของตนเอง สามารถนำผลการทดสอบไปใช้ประกอบการวางแผนพัฒนาตนเอง การศึกษาต่อ การประกอบอาชีพ หรือการแสดงศักยภาพทางวิชาการควบคู่กับผลการเรียนสะสมได้อย่างเป็นรูปธรรม

ในระดับสถานศึกษา ผลคะแนน N-NET สามารถใช้เป็นข้อมูลประกอบการวิเคราะห์คุณภาพการจัดการเรียนรู้ของสถานศึกษา ทั้งในภาพรวมและรายกลุ่มสาระการเรียนรู้ เพื่อให้ผู้บริหาร ครู และบุคลากรทางการศึกษานำไปใช้วางแผนพัฒนาผู้เรียน ออกแบบกิจกรรมการเรียนรู้ ปรับกระบวนการจัดการเรียนรู้และพัฒนาครูให้ตรงกับสภาพปัญหาและความต้องการของผู้เรียนในแต่ละพื้นที่

ขณะเดียวกัน สกร. ยังใช้ข้อมูลผลการทดสอบ N-NET เป็นข้อมูลเชิงนโยบายในการวิเคราะห์ความแตกต่างของผลสัมฤทธิ์ระหว่างพื้นที่ เพื่อนำไปสู่การกำหนดมาตรการสนับสนุน การกระจายทรัพยากร สื่อการเรียนรู้ แนวทางพัฒนาครูและมาตรการช่วยเหลือสถานศึกษาที่มีผลสัมฤทธิ์ต่ำ ให้สามารถยกระดับคุณภาพการจัดการเรียนรู้ได้ใกล้เคียงกันทั่วประเทศ

สกร. เห็นว่า N-NET เป็นกลไกสำคัญในการสร้างข้อมูลสารสนเทศด้านคุณภาพการศึกษานอกระบบในระดับชาติ หากขาดเครื่องมือนี้ จะทำให้การพัฒนาผู้เรียน ครู ผู้บริหารสถานศึกษา และหน่วยงานต้นสังกัดขาดข้อมูลกลางที่ใช้สะท้อนผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนอย่างเป็นระบบ รวมถึงลดโอกาสในการนำข้อมูลเชิงประจักษ์ไปใช้กำหนดแนวทางพัฒนาคุณภาพการศึกษาในระดับพื้นที่และระดับประเทศ

ทั้งนี้ จากการจัดสอบ N-NET ภาคเรียนที่ 2 ปีการศึกษา 2568 เมื่อเดือนกุมภาพันธ์ 2569 พบว่า คะแนนเฉลี่ยระดับประเทศสูงถึง 45.05 คะแนน สูงกว่าค่าเป้าหมายมาตรฐานที่กำหนดไว้ 42.99 คะแนน และสูงกว่าค่าเป้าหมายขั้นสูงที่ 44.05 คะแนน อย่างชัดเจน สะท้อนถึงประสิทธิภาพของการขับเคลื่อนนโยบายด้านคุณภาพการศึกษาของ สกร. อย่างเป็นรูปธรรม

นอกจากนี้ ยังมีจังหวัดที่สามารถทำคะแนนเฉลี่ยสูงกว่าค่าเป้าหมายขั้นสูงได้ถึง 43 จังหวัด โดย 5 จังหวัด ที่มีคะแนนเฉลี่ยสูงสุด ได้แก่ จังหวัดสมุทรปราการ 60.81 คะแนน จังหวัดเลย 55.57 คะแนน จังหวัดปัตตานี 54.27 คะแนน จังหวัดนครพนม 52.66 คะแนน และจังหวัดอุดรธานี 52.58 คะแนน

ขณะเดียวกัน ยังมีอีก 21 จังหวัดที่ยังไม่ผ่านเป้าหมาย ซึ่ง สกร. มองว่าไม่ใช่ความล้มเหลว แต่เป็นจุดเริ่มต้นของการพัฒนาคุณภาพเชิงลึก เพื่อยกระดับมาตรฐานการจัดการศึกษาของพื้นที่ให้ดีขึ้นอย่างต่อเนื่อง

ความสำเร็จดังกล่าวเกิดขึ้นจากความเข้มแข็งของการบริหารจัดการศึกษาในระดับพื้นที่ ที่สามารถแปลงนโยบายของ ดร.เกศทิพย์ ศุภวานิช อธิบดีกรมส่งเสริมการเรียนรู้ (สกร.) และคณะฯ สู่การปฏิบัติได้อย่างมีประสิทธิภาพจึงทำให้คะแนนเฉลี่ย N-NET โดดเด่นสูงสุดกว่าทุกภาคเรียนซึ่งทะลุเป้าหมายขั้นสูงตามตัวชี้วัดของ สกร.ด้วย ถือเป็นจุดเริ่มต้นมาตรฐานใหม่ของการศึกษานอกระบบไทยอย่าแท้จริง

ความก้าวหน้าดังกล่าวนี้เกิดจากการขับเคลื่อนนโยบายด้าน “คุณภาพและผลลัพธ์ของผู้เรียน” ของ ดร.เกศทิพย์ ศุภวานิช อธิบดีกรมส่งเสริมการเรียนรู้ และคณะผู้บริหาร ที่ให้ความสำคัญกับการติดตาม กำกับ สนับสนุน และพัฒนาการดำเนินงานอย่างต่อเนื่อง ตั้งแต่การเตรียมความพร้อมก่อนสอบ การจัดกระบวนการเรียนรู้ การดูแลผู้เรียนรายบุคคล ไปจนถึงการนำผลสอบไปใช้วิเคราะห์และปรับปรุงการดำเนินงานหลังการสอบในหลายพื้นที่ได้มีการจัดทำบันทึกข้อตกลงความร่วมมือด้านการยกระดับผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน ระหว่างสำนักงานส่งเสริมการเรียนรู้ประจำจังหวัดและสถานศึกษา เพื่อสร้างเป้าหมายร่วม กระตุ้นการทำงานเชิงระบบ และส่งเสริมให้สถานศึกษาใช้ข้อมูลผลการเรียนรู้ของผู้เรียนเป็นฐานในการพัฒนาคุณภาพอย่างต่อเนื่อง จนบางจังหวัดสามารถยกระดับผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนได้อย่างโดดเด่น

ดร.เกศทิพย์ ศุภวานิช อธิบดีกรมส่งเสริมการเรียนรู้ ได้กำหนดเป้าหมายสำคัญในการขยายผลความสำเร็จของการยกระดับผลสอบ N-NET ให้ครอบคลุมทั้ง 77 จังหวัด ในการสอบช่วงเดือนสิงหาคมที่จะถึงนี้ โดยให้จังหวัดที่มีผลคะแนนโดดเด่นทำหน้าที่เป็น “พี่เลี้ยง” ถ่ายทอดองค์ความรู้แนวปฏิบัติที่ดี และมาตรการที่ได้ผลให้แก่พื้นที่อื่น ขณะที่จังหวัดที่ยังไม่ผ่านค่าเป้าหมายจะต้องวิเคราะห์สาเหตุเชิงลึก ออกแบบมาตรการพัฒนาให้ตรงจุดและติดตามผลอย่างต่อเนื่อง เพื่อยกระดับคุณภาพการจัดการเรียนรู้และคุณภาพผู้เรียนให้เกิดผลอย่างเป็นรูปธรรม

สกร. ยืนยันว่าจะใช้ผลการทดสอบ N-NET เป็นเครื่องมือเพื่อการพัฒนา มิใช่เพียงเครื่องมือเพื่อการจัดอันดับ โดยมุ่งนำข้อมูลจากการทดสอบระดับชาติ
มาใช้ยกระดับผู้เรียน พัฒนาครู เสริมความเข้มแข็งของสถานศึกษาและขับเคลื่อนคุณภาพการศึกษานอกระบบให้มีมาตรฐาน น่าเชื่อถือและตอบโจทย์การเรียนรู้ตลอดชีวิตของประชาชนไทยอย่างแท้จริง