การบรรจุของเหลวนั้นมีหลายระบบ ซึ่งจะเลือกใช้ระบบใดให้เหมาะสมนั้นก็ขึ้นอยู่กับประเภทของของเหลวนั้นๆ โดยสามารถ      แบ่งประเภทของของเหลวออกได้หลายชนิด เช่น ของเหลวใส (น้ำเปล่า, น้ำผลไม้) ของเหลวหนืด (ซอสพริก, แยม) และของเหลวมีกาก (น้ำจิ้มไก่, ซอสเต้าเจี้ยว) เป็นต้น ทั้งนี้จึงมีความจำเป็นที่จะต้องเลือกระบบการบรรจุให้เหมาะสมกับของเหลวแต่ละชนิด เพื่อประสิทธิภาพการบรรจุที่ดี รวดเร็วและแม่นยำ ซึ่งในปัจจุบันเครื่องบรรจุของเหลวได้มีการพัฒนาใช้เทคโนโลยีที่ทันสมัยมากขึ้นเป็นระบบอัตโนมัติยิ่งขึ้น ซึ่งสามารถแบ่งประเภทของระบบการบรรจุของเหลวได้ดังนี้

1. ระบบ Gravity Filling เป็นระบบการบรรจุของเหลวที่อาศัยแรงโน้มถ่วงของโลก  โดยการทำงานของระบบนี้ของเหลวจะถูกปล่อยให้ไหลอย่างอิสระ เหมาะสำหรับของเหลวใส ความหนืดต่ำ ไม่มีฟอง เช่น น้ำดื่ม น้ำผลไม้ เป็นต้น เป็นระบบการบรรจุอย่างง่าย ไม่ซับซ้อน ต้นทุนต่ำกว่าระบบอื่น แต่มีข้อเสีย คือ จะบรรจุของเหลวได้ช้า ไม่เหมาะกับของเหลวที่มีความหนืด

2. ระบบ Gravity Vacuum Filling เป็นระบบการบรรจุของเหลวที่พัฒนามาจากระบบเดิม ทำให้การบรรจุของเหลวมีประสิทธิภาพดีขึ้น เนื่องจากในระบบนี้จะมีการใช้ระบบสุญญากาศ (Vacuum) เข้ามาช่วยในการดึงอากาศภายในออกก่อน ทำให้ภายในบรรจุภัณฑ์มีสภาพเป็นสุญญากาศ เพื่อให้ของเหลวไหลลงภาชนะได้รวดเร็วและสม่ำเสมอยิ่งขึ้น ระบบนี้ช่วยป้องกันการอุดตันของรูอากาศจากผลิตภัณฑ์ที่มีฟอง อีกทั้งป้องกันไม่ให้ผลิตภัณฑ์ไหลย้อนจากหัวบรรจุลงบนตัวเครื่อง เหมาะสำหรับของเหลวความหนืดต่ำ ซึ่งข้อควรระวังคือ ไม่เหมาะกับบรรจุภัณฑ์พลาสติกที่มีความอ่อนตัว เนื่องจากจะทำให้ภาชนะเสียรูปได้ง่าย

3. ระบบ High Vacuum Filling เป็นระบบที่พัฒนาจากระบบ Gravity Vacuum Filling เหมาะสำหรับของเหลวที่มีความหนืดสูง มีฟองปานกลาง และเหมาะสำหรับบรรจุภัณฑ์ชนิดขวดแก้วเท่านั้น

4. ระบบ Pressure Filling เป็นระบบการบรรจุของเหลวที่มีแรงดันอยู่ภายในถังบรรจุ ระบบนี้จะเป็นระบบปิดโดยสิ้นเชิง การทำงานจะอาศัยแรงดันของปั๊มส่งผลิตภัณฑ์ที่อยู่ในถังบรรจุให้ไหลเร็วขึ้น เหมาะสำหรับของเหลวที่มีความหนืดแต่ไม่มีกาก เช่น ซอสพริก แยม ระบบนี้จะมีต้นทุนสูงเนื่องจากจำเป็นต้องมีอุปกรณ์ค่อนข้างมาก แต่มีความรวดเร็วในการบรรจุสูง

5. ระบบ Volumetric Piston เป็นระบบการบรรจุของเหลวแบบตวงปริมาตรที่มีความแม่นยำมากที่สุด เนื่องจากการทำงานของระบบนี้ใช้กระบอกตวงของเหลวที่ควบคุมปริมาตรได้ดี เป็นระบบดูดของเหลวมายังกระบอกพักแล้วอัดของเหลวลงภาชนะได้อย่างมีประสิทธิภาพ เหมาะสำหรับของเหลวที่มีกากและมีความหนืดสูงมาก เช่น ครีม น้ำจิ้มไก่ ซอสเต้าเจี้ยว เป็นต้น ข้อควรระวังของระบบนี้คือ เนื่องจากการทำงานของลูกสูบที่มีการเสียดสี ทำให้ต้องเลือกซีลยางให้เหมาะสมกับสภาวะของของเหลวนั้นๆ ระบบนี้ไม่จำกัดในเรื่องของชนิดบรรจุภัณฑ์ สามารถเลือกใช้ได้หลากหลาย

6. ระบบ Weight Checking Filling เป็นระบบที่สนใจน้ำหนักของของเหลวเป็นสำคัญ ซึ่งแตกต่างจากระบบการบรรจุของเหลวระบบอื่นที่ให้ความสำคัญกับปริมาตร เนื่องจากโดยทั่วไปของเหลวจะมีความหนาแน่นแตกต่างกันทำให้ปริมาตรที่บรรจุได้แตกต่างกันด้วย โดยเฉพาะของเหลวบางชนิดที่มีค่าความหนาแน่นสูงอย่างซอสหอยนางรม ซึ่งทำให้ผลิตภัณฑ์บางชนิดจะให้ความสำคัญของน้ำหนักมากกว่าปริมาตร โดยการทำงานของระบบนี้สามารถวัดค่าน้ำหนักออกมาได้อย่างแม่นยำ โดยใช้อุปกรณ์ชั่งน้ำหนัก (Load Cell) ในการสั่งตัด จ่ายการบรรจุใช้ได้กับภาชนะหลายรูปร่างและหลายขนาด

นพมาศ จารย์คำมา

ฝ่ายเทคโนโลยีอาหาร

สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย (วว.)