แนวคิดที่ว่ากาเฟอีนกระตุ้นการเผาผลาญไขมันนั้นมีมาตั้งแต่ช่วงทศวรรษ 1970 แต่ผลการศึกษากลับให้ผลลัพธ์ที่หลากหลาย…

โดยการศึกษาของ Costill et al. (1978) แสดงให้เห็นว่ากาเฟอีนสามารถเพิ่มการเผาผลาญไขมันที่สะสมได้ อีกทั้งมีการศึกษาบางส่วนที่แสดงให้เห็นว่าการเผาผลาญไขมันจะเพิ่มขึ้นพร้อมกับกรดไขมันที่เพิ่มขึ้น อย่างไรก็ตามระดับกรดไขมันในเลือดที่เพิ่มขึ้นก็ไม่ได้ส่งผลให้การเผาผลาญไขมันเพิ่มขึ้นด้วยเสมอไป

นอกจากนี้ การศึกษาของ Ruiz-Moreno et al. (2020) ได้ทำการทดลองโดยให้ผู้เข้าร่วมจำนวน 12 คน กินกาเฟอีน 3 มก./น้ำหนักตัว 1 กก. ก่อนออกกำลังกาย 1 ชั่วโมง และสลับให้ผู้เข้าร่วมกินสารหลอก 3 มก./น้ำหนักตัว 1 กก. ก่อนออกกำลังกาย 1 ชั่วโมงเช่นกันจากนั้นให้ปั่นจักรยานด้วยความหนักของไขมันสูงสุด (ความหนักที่ผู้เข้าร่วมเผาผลาญไขมันมากที่สุด) ซึ่งขึ้นอยู่กับแต่ละคน โดยเฉลี่ยแล้วจะอยู่ที่ประมาณ 50% ของปริมาณการใช้ออกซิเจนสูงสุด (VO2max) ซึ่งเป็นความหนักของการออกกำลังกายระดับต่ำถึงปานกลาง

ซึ่งผลการศึกษาพบว่า การกินสารหลอกสามารถเผาผลาญไขมันได้เฉลี่ย 19.4 กรัมต่อชั่วโมง และการกินกาเฟอีนสามารถเผาผลาญไขมันได้เฉลี่ย 24.7 กรัมต่อชั่วโมง ดังนั้น จะเห็นได้ว่าการกินกาเฟอีนจะทำให้การเผาผลาญไขมันเพิ่มขึ้นถึง 27% (รูปที่ 1)

ทั้งนี้ผลการศึกษาที่พบว่ากาเฟอีนสามารถเพิ่มการเผาผลาญไขมันนั้นไม่ใช่เรื่องใหม่แต่อย่างใด เนื่องจากมีการศึกษาอีกหลายการศึกษาที่แสดงให้เห็นผลลัพธ์เหล่านี้มาก่อน แต่อย่างไรก็ตาม ยังมีการศึกษาอีกจำนวนมากที่ไม่พบผลของกาเฟอีนต่อการเผาผลาญไขมัน ซึ่งผลที่แตกต่างกันนี้สามารถอธิบายได้ด้วยความหนักของการออกกำลังกายที่ใช้ในการศึกษา โดยการศึกษาของ Gutiérrcz-Hell´n et al.(2018) แสดงให้เห็นว่ากาเฟอีนมีผลต่อการเผาผลาญไขมัน เมื่อมีการออกกำลังกายที่ความหนักระดับต่ำ แต่กลับไม่มีผลในการออกกำลังกายทีมีความหนักระดับสูง (>80% VO2max) (รูปที่ 2)

นอกจากนี้ ยังมีปัจจัยอื่นๆ ที่อาจส่งผลต่อผลลัพธ์ เช่น การฝึกของผู้เข้าร่วม ระยะเวลาของโปรแกรมออกกำลังกาย การควบคุมอาหารก่อนการทดลอง เป็นต้น แต่โดยรวมแล้วผลการศึกษาที่ผ่านมาก็มีผลลัพธ์ที่ความคล้ายคลึงกัน ดังนั้น อาจสรุปได้ว่ากาเฟอีนสามารถช่วยเพิ่มการเผาผลาญไขมันได้บางกรณี เพราะการศึกษาเหล่านี้ทดลองในสภาวะอดอาหาร (ไม่รับประทานอาหารเช้า) ซึ่งเป็นสภาวะที่ร่างกายมีการเผาผลาญไขมันสูง และเมื่อมีการรับประทานอาหารเช้าหรือรับประทานคาร์โบไฮเดรตเข้าไป การเผาผลาญไขมันก็จะลดลง 30%

แล้วการกินกาเฟอีนมันสำคัญไหม ?

ผู้วิจัยได้กล่าวว่า หากใช้กาเฟอีนเพื่อลดน้ำหนักหรือลดไขมันในร่างกาย ผู้ใช้จำเป็นต้องพิจารณาถึงผลเสียของกาเฟอีนด้วย เนื่องจากการลดน้ำหนักจะเกิดขึ้นก็ต่อเมื่อพลังงานที่ใช้ต้องมากกว่าพลังงานที่ได้รับ กาเฟอีนจึงไม่ได้เป็นตัวช่วยในการเพิ่มการใช้พลังงาน ดังนั้น ควรจะเน้นไปที่การลดปริมาณการบริโภคอาหารเสียมากกว่า และแม้ว่าในการศึกษาของ Ruiz-Moreno et al. (2020) จะแสดงให้เห็นผลของการเผาผลาญไขมันที่ค่อนข้างมาก แต่จริงๆ แล้วการเผาผลาญไขมันมีเพียงแค่ 5 กรัมต่อชั่วโมงของการออกกำลังกาย ซึ่งหมายความว่าหากต้องการลดไขมันในร่างกาย 1 กิโลกรัม เราจะต้องออกกำลังกายถึง 200 ชั่วโมง

ยกตัวอย่าง นายเอ น้ำหนัก 80 กก. ต้องการลดไขมัน 2% และมีการออกกำลังกายวันละ 1 ชั่วโมง ดังนั้น นายเอ จะต้องใช้เวลาถึง 1 ปี จึงจะสามารถลดไขมันลงได้ 2% ซึ่งในแง่ของการลดน้ำหนัก ผลการวิจัยเหล่านี้อาจไม่ได้สำคัญมากนัก แต่จะสำคัญก็ต่อเมื่อต้องการกระตุ้นให้ร่างกายนำไขมันมาเผาผลาญมากขึ้น ซึ่งจะต้องกินจนร่างกายเกิดการปรับตัว แต่จะต้องกินบ่อยแค่ไหนถึงจะเกิดการปรับตัวได้อย่างมีนัยสำคัญล่ะ?? มิหนำซ้ำก็อาจจะส่งผลต่อประสิทธิภาพร่างกายหรือสุขภาพด้วย ทั้งนี้ หากไม่มีการศึกษาในระยะยาว คำถามเหล่านี้ก็ยากที่จะตอบ

เอกสารอ้างอิง

(1) Ruiz-Moreno, C., Gutiérrez-Hellín, J., Amaro-Gahete, F.J. et al. Caffeine increases whole-body fat oxidation during 1 h of cycling at Fatmax. Eur J Nutr (2020).

(2) Costill DL, Dalsky GP, Fink WJ. Effects of caffeine ingestion on metabolism and exercise performance. Med Sci Sports. 1978 Fall;10(3):155-8. PMID: 723503.

(3) Gutiérrez-Hellín, J; Del Coso, J. Effects of p-Synephrine and Caffeine Ingestion on Substrate Oxidation during Exercise, Medicine & Science in Sports & Exercise: September 50(9): 1899-1906, 2018.

นางสาวศรัณย์รัตน์ หิรัญรัตนธรรม

นักวิทยาศาสตร์การกีฬา

งานวิทยาศาสตร์การกีฬาภูมิภาค

สำนักงานการกีฬาแห่งประเทศไทย ภาค 3