เจดีย์วัดพระแก้ว

ด้วยความเป็นอาณาจักรในแหลมมลายูนั้นปรากฏว่ามีการพบหลักฐานทางโบราณคดีใหม่ขึ้นหลายแห่ง จากผลการทำงานศึกษาและขุดค้นของนักโบราณคดีที่ทำงานมาเนิ่นนานปี ทำให้กรมศิลปากรได้จัดโครงการเผยแพร่มรดกศิลปวัฒนธรรมของชาติขึ้น เพื่อนำความรู้ใหม่มาต่อเรื่องราวของประวัติศาสตร์ให้มีความชัดเจนจากโบราณสถานและโบราณวัตถุ อาทิตย์นี้ขอตามร่องรอยอาณาจักรศรีวิชัยที่เชื่อว่าในอดีตนั้นเป็นศูนย์กลางสำคัญแห่งหนึ่งโดยอาศัยแหล่งโบราณคดีที่พบในพื้นที่พัทลุง นครศรีธรรมราชและสุราษฎร์ธานี

จากศิลาจารึกกาลาสัน พ.ศ.1322 มีความปรากฏไว้ว่า “อาณาจักรศรีวิชัยมีประเทศราชตั้งอยู่บนฝั่งทั้งสองของแหลมมลายูหลายประเทศ คือ ปาหัง ตรังกานู กลันตัน ตามพรลิงค์ ครหิ ลังกาสุกะ เกดะ กราตักโลลา ปับผาละ” ชื่อประเทศราชที่ปรากฏในจารึกนี้ล้วนเป็นเมืองที่อยู่บนพื้นที่สองฝั่งทะเลที่เป็นแหลมมลายู ซึ่งมีข้อสันนิษฐานและการสืบค้นชื่อเมืองจากจารึกดังกล่าวว่าชื่อนั้นเป็นเมืองใดในปัจจุบัน เช่น 

พระบรมธาตุไชยา

ปาหัง น่าจะเป็นเมืองปาหัง ตรังกานู คือเมืองตรังกานู กลันตัน คือเมืองกลันตัน ตามพรลิงค์ คือเมืองนครศรีธรรมราช ครหิ บ้างว่าคือเมืองไชยา บางแห่งว่าเมืองกระบุรี ลังกาสุเกะอยู่ทางตอนใต้ของเมืองนครศรีธรรมราช สันนิษฐานว่าเป็นเมืองปัตตานี ส่วนเกดะ เป็นเคดะห์ คือ เมืองไทรบุรี กราดักโลลาคือ เมืองตักโกลา น่าจะหมายถึงเป็นเมืองตรังมากกว่าตะกั่วป่า ปับผาละ นั้นยังไม่ทราบเมืองใด อาณาจักรศรีวิชัยในอดีต ถือว่าเป็นอาณาจักรสำคัญที่มีบทบาทสำคัญอยู่ทางทะเลตอนใต้ เป็นศูนย์กลางความเจริญรุ่งเรืองทางการค้าทางทะเล โดยมีสถานีการค้าและท่าเรือขนาดใหญ่

พระอวโลกิเตศวร

ศูนย์ของอาณาจักรนี้เชื่อกันว่าน่าจะอยู่ที่เมืองปาเล็มบัง ที่อยู่เกาะสุมาตรา ประเทศอินโดนีเซีย แต่ก็มีความเชื่อได้อีกว่า เมืองไชยา นั้นก็มีสิทธิ์เป็นศูนย์กลางได้เช่นกัน ด้วยมีการพบโบราณสถานและโบราณวัตถุสำคัญ เช่น พระอวโลกิเตศวร และพระพุทธรูปนาคปรก พระพุทธรูปอิทธิพลขอม กลองมโหระทึก และใกล้กันที่อำเภอพุนพินได้พบแหล่งโบราณคดีใหม่ที่เขาศรีวิชัยหรือเขาพระนารายณ์เดิม พบโบราณสถานศาสนาฮินดูลัทธิไวณพนิกายและเทวรูปพระนารายณ์ 4 องค์กับสิ่งของสำคัญ

พระพุทธรูปนาคปรก

ซึ่งเป็นหลักฐานสำคัญหนึ่ง ดังนั้นข้อสันนิษฐานใหม่ว่า เมืองไชยาเป็นเมืองสำคัญของอาณาจักรศรีวิชัยจึงมีมากขึ้นด้วยมีร่องรอยของการเป็นเมืองท่าสำคัญเช่นเดียวกับเมืองตามพรลิงค์ ที่มีฐานะเป็นเมืองประเทศราชของอาณาจักรศรีวิชัยมาก่อนและมีความสัมพันธ์กัน และอาณาจักรศรีวิชัยในอดีตนั้นต้องมีอำนาจทางศาสนธรรมที่แผ่กว้างไพศาลมาก มีอาณาเขตครอบคลุมไปถึงช่องแคบมะละกา ชวา สุมาตรา แหลมมลายูและหัวเมืองต่างๆ ที่อยู่ภาคใต้ของประเทศไทยในปัจจุบัน

พระพุทธรูปในพชไชยา

นับเป็นอาณาจักรที่มีความเจริญรุ่งเรืองทางด้านพระพุทธศาสนาอยู่ในราวพุทธศตวรรษที่ 13-17 และเป็นเหตุหนึ่งที่ทำให้พระพุทธศาสนาได้เดินทางเข้ามาเผยแพร่ที่เมืองไชยา และเมืองตามพรลิงค์ (เมืองนครศรีธรรมราช) ดังปรากฏหลักฐานในการสร้างพระบรมธาตุสำคัญ ที่เมืองตามพรลิงค์และเมืองไชยาขึ้นในวัดพระบรมธาตุไชยา วัดหลง วัดเวียงและวัดแก้ว เฉพาะพระบรมธาตุเมืองไชยานั้น ยังเหลือยอดเจดีย์หินทรายของเดิมบริวารเป็นรูปพรหมสี่หน้าแบบศาสนาฮินดู-พราหมณ์ ที่เจดีย์ประกอบทิศ และพระพุทธรูปหินทรายอยู่จำนวนมากและพระอวโลกิเตศวร

แผนที่เมืองในศรีวิชัย

ใกล้กันกับอำเภอไชยาที่อำเภอพุนพิน หรือ พันพันในชื่อเมืองเก่านั้นได้สำรวจพบว่ามีภูเขาศักดิ์สิทธิ์คือ เขาศรีวิชัย หรือพระนารายณ์ที่เรียกตามการพบเทวรูป 4 องค์นั้น ได้มีชุมชนโบราณและเทวสถานของศาสนาฮินดูลัทธิไวณพนิกายบนเขาที่ปัจจุบันนั้นกำลังขุดแต่งโบราณสถานอยู่ ดังนั้นบริเวณพื้นที่ของไชยาและพุนพินนั้นในอดีตคือแหล่งสำคัญที่เป็นปฐมภูมิแห่งศาสนธรรมของแผ่นดินที่มีทั้งพุทธศาสนาและศาสนาฮินดูเข้ามาก่อนจะออกเดินทางเผยแพร่ไปยังเมืองต่างๆ นั่นเอง    

เจดีย์วัดหลง (หลวง)

เทวสถานเขาศรีวิชัย

กลองมโหระทึก

คณะเผยแพร่มรดกศิลปวัฒนธรรม

ปากนํ้าพุมเรียง-อ่าวบ้านดอน

อาณาจักรศรีวิชัย