ชนน์ชนก พลสิงห์

เพื่อให้ประชาชนได้เข้าใจมีทัศนะที่เปิดกว้างต่อความหลากหลายทางเพศ ทั้งกับตนเอง และบุคคลรอบข้างเพิ่มมากขึ้น เรียนรู้ที่จะอยู่ร่วมกันอย่างปราศจากอคติทางเพศ และเพื่อจุดกระแสสังคม ในเรื่องราวที่ประชาชนควรให้ความสำคัญ ทั้งหมดนี้ล้วนเป็นที่มาของการจัดนิทรรศการหมุนเวียนล่าสุดของมิวเซียมสยาม ในชื่อนิทรรศการ “ชาย หญิง สิ่งสมมุติ : Gender Illumination”

ชนน์ชนก พลสิงห์ ภัณฑารักษ์ผู้จัดนิทรรศการ “ชาย หญิง สิ่งสมมุติ”สถาบันพิพิธภัณฑ์การเรียนรู้แห่งชาติ(มิวเซียมสยาม) กล่าวว่า เป็นอีกก้าวสำคัญ ที่หยิบยกประเด็นซึ่งมีความละเอียดอ่อนในสังคม ที่มีทั้งกระแสทั้งในแง่บวกและลบ ซึ่งมิวเซียมสยามที่มุ่งเน้นให้เกิดการเรียนรู้ เพื่อเป็นก้าวสำคัญในการเดินหน้ายกระดับสังคม และมีเป้าหมายสูงสุดเพื่อให้ผู้คนได้เข้าใจ และเปิดใจยอมรับ ในประเด็นความหลากหลายทางเพศ ของทั้งตนเอง บุคคลใกล้ชิด โดยไม่ได้ต้องการเรียกร้อง-ผลักดันสิทธิหรือกฎหมายในประเด็นดังกล่าว

โดย นิทรรศการ ได้รับการออกแบบให้เล่าเรื่อง ผ่าน 2 ส่วนการจัดแสดง ส่วนแรกคือ “เขาวงกตแห่งเพศ” ในรูปแบบทางวงกตกลางแจ้งที่จะชวนคุณตั้งคำถาม เกี่ยวกับการจำกัดคำนิยามทางเพศ ผ่าน “คำพูด” ที่พบเจอและถูกใช้ในชีวิตประจำวันซึ่งแฝงไว้ด้วยการตีกรอบของสังคมด้านเพศ การแบ่งคู่ตรงข้าม การเหยียดและการเหมารวม ที่ถูกสั่งสมสร้างขึ้นในสังคมไทย อาทิ คำว่า “ชายชาตรี”ที่ถูกใช้เพื่อนิยามเพศ “ชาย” แสดงออกถึงความแข็งแรง ห้าวหาญ กำยำล่ำสัน หรืออย่างคำว่า “ผ้าพับไว้”ที่ถูกใช้เพื่อนิยามลักษณะนิสัยของเพศ “หญิง” เรียบร้อย จริตประณีต เป็นแบบแผน เป็นต้น ซึ่งแท้จริงแล้วในสังคม เพศชาย อาจไม่ต้องมีรูปร่างกำยำล่ำสัน และเพศหญิงเอง อาจไม่ต้องเรียบร้อยเหมือนผ้าพับไว้ ดังมายาคติที่สังคมสร้างขึ้น และเคยชินก็เป็นได้

ส่วนถัดมาเป็นห้องจัดแสดงนิทรรศการ ที่ได้รับการออกแบบเป็นเส้นทางวงกต ภายใต้คอนเซ็ปต์“โรงละคร” ครอบคลุมพื้นที่กว่า 715ตารางเมตร นำเสนอเรื่องราวหลากมิติของความหลากหลายทางเพศ เริ่มต้นด้วยโซนชวนทำความเข้าใจเรื่องเพศด้วยโมเดลมนุษย์ขนมปังขิง ที่จะปลดล็อกมายาคติด้านเพศออกเป็นสองมิติ ระหว่างร่างกายและจิตใจ พร้อมกิมมิคบอดี้สแกนเนอร์ (Kinnect) ที่สะท้อนว่า เพศสภาพ เป็นเพียงลักษณะทางกายภาพภายนอก ที่ไม่สามารถใช้จำกัดความสำนึกทางเพศ การแสดงออก และความรู้สึกภายในได้

ถัดมากับโซน “ห้องน้ำไร้เพศ”นำเสนอการแบ่งนิยามทางเพศ ซึ่งจำกัดจากแค่เพียงเพศสภาพ ความเป็นชายและหญิงที่ถูกแบ่งแยกในพื้นที่สาธารณะอย่างเช่นห้องน้ำ พร้อมชวนตั้งคำถาม “จะดีกว่าหรือไม่ หากมีห้องน้ำไร้เพศ ในที่สาธารณะ”

“บันทึก-เพศ-สยาม” เป็นอีกโซนที่ย้อนกลับไปศึกษาถึงประวัติศาสตร์ ความเป็นมา ของความหลากหลายทางเพศในหน้าประวัติศาสตร์ไทย ที่อาจไม่ได้ถูกบรรจุเข้าไว้ในบทเรียน เช่นการตีตราและการจำกัดสิทธิ์บุคคลผู้มีความหลากหลายทางเพศด้วยกฎหมายตราสามดวง

โซน “ฉากชีวิต” ซึ่งนับว่าเป็นจุดเด่นของนิทรรศการ ภายใต้คอนเซ็ปต์การนำเสนอในธีม “โรงละคร” ที่คอยต้อนรับผู้เข้าชม ให้ได้ก้าวเข้าสู่ม่านละครชีวิตครบรส ของกลุ่มผู้มีความหลากหลายทางเพศ

นอกจากนี้ยังมีวัตถุจัดแสดง กว่า 100 ชิ้น ที่ได้รับการจัดแสดงภายในนิทรรศการเต็มเปี่ยมไปด้วยเรื่องราวมากมาย เพื่อเป็นตัวแทนเรื่องราว ที่สังคมควรตระหนัก และเข้าใจถึงผลลัพธ์ที่เกิดขึ้น จากการตีกรอบกำหนดทางเพศ อาทิ “พวงหรีด”สิ่งของจากคู่รักที่ไม่สามารถเปิดเผยความสัมพันธ์ให้สังคม หรือแม้แต่คนรอบตัวได้รับรู้ หรือ อย่างประเด็น “การใช้ฮอร์โมนเพศประเภทต่างๆ” ของกลุ่มผู้มีความหลากหลายทางเพศ ในอดีต ที่ ต้องศึกษา เรียนรู้ และทดลองที่จะบริโภคด้วยตนเอง แม้ในขณะที่ยังเป็นนักเรียนนักศึกษาอยู่ ตลอดจนเพื่อตระหนักถึงความสำคัญของการมีระบบสาธารณสุขรองรับ สำหรับกลุ่มเพศดังกล่าวในด้านต่างๆ ที่ควรจะมีเพิ่มมากขึ้นในสังคมไทย

สุดท้ายกับโซน “ตบแต่งตัวตน”แบ๊กสเตจของโรงละคร พื้นที่อิสระให้ทุกคนได้ทดลองแต่งตัว แบบไม่ต้องกังวลเรื่องกรอบของสังคมเรื่องเพศด้วยเสื้อผ้าเครื่องแต่งกาย เครื่องประดับต่างๆ เป็นต้น

นิทรรศการ เปิดให้เข้าชมแล้วตั้งแต่วันนี้-30 กันยายน 2561 โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย ทุกวันอังคาร-วันอาทิตย์(ปิดวันจันทร์) เวลา 10.00-18.00 น.ณ มิวเซียมสยาม ท่าเตียน กรุงเทพฯ สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติม ติดต่อหมายเลขโทรศัพท์ 02-225-2777หรือ www.museumsiam.org