กระแสการวิพากษ์วิจารณ์การดำเนินงานในการจัดการเลือกตั้งของคณะกรรมการการเลือกตั้ง ส่งผลให้ประชาชนลุกขึ้นมาจับตาการเลือกตั้งในวันที่ 24 มีนาคม 2562 เป็นจำนวนมาก โดยต่างร่วมกันสังเกตการณ์การนับคะแนนทั่วประเทศ และแสดงความคิดเห็นพร้อมส่งภาพถ่ายเหตุการณ์ที่น่าสงสัยบนแพลตฟอร์มออนไลน์อย่างแพร่หลาย

สถานการณ์ความตื่นตัวของประชาชนเช่นนี้ จึงทำให้สื่อแต่ละสำนักพัฒนาวิธีการนำเสนอข้อมูลและผลการเลือกตั้งอย่างหลากหลาย ทำให้การติดตามการเลือกตั้งครั้งนี้มีสีสันอย่างมาก ในนวัตกรรมต่างๆ เหล่านี้ มีช่องทางการนำเสนอข้อมูลและสนับสนุนการมีส่วนร่วมของประชาชนหนึ่งที่มีความน่าสนใจมาก และผู้เขียนเองได้มีโอกาสทดลองใช้จริงด้วย นั่นคือเว็บไซต์ Vote62.com ซึ่งมีข้อแตกต่างกับช่องทางอื่นๆ คือ ประชาชนทั่วไปสามารถใช้งานระบบผ่านช่องทางออนไลน์ มีการรายงานผลคะแนนแบบทันที ควบคู่กับการทำงานของคณะกรรมการการเลือกตั้ง นอกจากนี้ยังใช้กระบวนการร่วมกันระดมข้อมูล หรือที่เรียกกันเป็นภาษาทางเทคนิคว่า Crowdsourcing ให้ประชาชนทุกคนสามารถร่วมเป็นเสมือนกรรมการเลือกตั้งเองได้ด้วย

เว็บไซต์ Vote62.com เพื่อเป็นเครื่องมือให้ประชาชนสามารถร่วมกันเป็นหูเป็นตาอย่างมีประสิทธิภาพ ด้วยแนวคิดที่ว่า “จะทำอย่างไรให้คะแนนเสียงเพียงหนึ่งกากบาทนั้นมีค่าที่สุด และสะท้อนความต้องการของประชาชนออกไปได้ชัดเจนที่สุด” โดยในเว็บไซต์ Vote62.com มีการให้บริการข้อมูลพื้นฐานที่เกี่ยวข้องกับการเลือกตั้งที่สามารถเข้าใจได้ง่าย และมีระบบรองรับข้อมูลจากการสังเกตการณ์การเลือกตั้งจากประชาชนทั่วไปภายหลังการปิดหีบเลือกตั้งเวลา เพื่อรายงานผลคะแนนเลือกตั้งอย่างไม่เป็นทางการในทันที

ผู้เขียนได้มีโอกาสเข้าร่วมเป็นอาสาสมัครสังเกตการณ์การเลือกตั้งที่ผ่านมา และร่วมส่งภาพถ่ายกระดานคะแนนของหน่วยเลือกตั้งหลังการปิดหีบเลือกตั้งด้วย จึงได้ร่วมใช้ระบบของเว็บไซต์ Vote62.com ด้วยการช่วยนับคะแนนจากรูปภาพกระดานคะแนนแล้วกรอกข้อมูลตัวเลขลงในระบบ เพื่อให้ระบบนำข้อมูลคะแนนจากเขตเลือกตั้งไปคำนวณ รายงานอย่างไม่เป็นทางการควบคู่กับข้อมูลจากคณะกรรมการการเลือกตั้ง อีกทั้งร่วมเกาะติดการรายงานผ่านเว็บไซต์ Vote62.com อย่างต่อเนื่อง ทำให้พบว่าระบบการร่วมกันระดมข้อมูลจากประชาชนจำนวนมาก หรือที่เรียกกันว่วา Crowdsourcing นี้มีจุดเด่นอยู่ 2 ประการ คือ หนึ่ง การส่งภาพถ่ายและการกรอกข้อมูลตัวเลขผ่านระบบนั้น สามารถใช้งานได้ง่ายและรวดเร็ว และ สอง รูปแบบการรายงานผลคะแนนการเลือกตั้งที่นำเสนอโดยใช้สัญลักษณ์สีของแต่ละพรรคเชื่อมโยงกับภาพแผนที่ประเทศไทยและภาพรวมที่นั่งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร เป็นรูปแบบการรายงานภาพรวมที่ชัดเจนประชาชนทั่วไปเข้าใจง่าย จุดเด่นทั้ง 2 ประการ ของระบบนี้ ทำให้ประชาชนทุกวัยสามารถมีส่วนร่วมในการสังเกตการณ์การเลือกตั้งได้ แม้สำหรับคนที่ไม่ถนัดการใช้เทคโนโลยี

จนถึงปัจจุบัน แม้ว่าจะผ่านวันเลือกตั้งผ่านมาหนึ่งเดือนแล้ว แต่การเลือกตั้งก็ยังไม่เสร็จสิ้นสมบูรณ์ดี เพราะคณะกรรมการการเลือกตั้งให้จัดการเลือกตั้งใหม่ 6 หน่วยเลือกตั้ง จากกรณีจำนวนผู้มาใช้สิทธิเลือกตั้งไม่ตรงกับจำนวนบัตรเลือกตั้ง ส่วนกรณีการคำนวณจำนวน สส. บัญชีรายชื่อ คณะกรรมการการเลือกตั้งได้ยืนคำร้องขอให้ศาลรัฐธรรมนูญพิจารณาวินิจฉัยว่าสามารถจัดสรร สส. บัญชีรายชื่อ ตามวิธีการของคณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญได้หรือไม่ แต่ในวันที่ 24 เมษายน 2562 สำนักงานศาลรัฐธรรมนูญมีมติเอกฉันท์ไม่รับคำร้องกรณีคณะกรรมการการเลือกตั้ง หมายความว่าคณะกรรมการการเลือกตั้งต้องเลือกวิธีการคำนวณ สส. บัญชีรายชื่อเอง จนในที่สุดเลขาธิการคณะกรรมการการเลือกตั้งประกาศให้รอการประกาศผลอย่างเป็นทางการในวันที่ 9 พฤษภาคม 2562

ท่ามกลางความไม่แน่นอนและความสับสนต่างๆ เหล่านี้ เว็บไซต์ Vote62.com มีบทบาทสำคัญในการสนับสนุนการมีส่วนร่วมของประชาชนอย่างมาก ด้วยการนำระบบ Crowdsourcing มาใช้ ทำให้คนไทยสามารถร่วมกันแสดงพลังได้อย่างเต็มที่ นับเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญในการนำเทคโนโลยีเข้ามาใช้ตรวจสอบการทำงานของภาครัฐ ผลักดันให้หน่วยงานของรัฐทำงานอย่างมีประสิทธิภาพมากกว่าที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน อีกทั้งยังสะท้อนให้เห็นความสำคัญของพลังการมีส่วนร่วมของประชาชนว่ามีส่วนในการสร้างการเปลี่ยนแปลงให้สังคมเดินไปข้างหน้าได้อย่างไร ซึ่งทั้งหมดนี้เป็นบทเรียนที่สำคัญที่ควรนำไปขยายการใช้งานต่อให้มากกว่าเพียงการตรวจสอบการเลือกตั้ง แต่เป็นการตรวจสอบการทำงานของผู้มีอำนาจรัฐอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้อำนาจที่แท้จริงของประชาชนไม่ได้อยู่แค่เพียงวันเลือกตั้งวันเดียวอีกต่อไป แต่ต้องมีอำนาจและสามารถใช้อำนาจนั้นได้ในทุกๆ วัน

อินทิรา อุ่นเจ้าบ้าน

บริษัท แฮนด์ วิสาหกิจเพื่อสังคม จำกัด