นายพิเชฐ คุณาธรรมรักษ์ อธิบดีกรมการขนส่งทางราง (ขร.) เป็นประธานเปิดการประชุมกลุ่มย่อยเมื่อวันที่ 12 มีนาคม 2569 เพื่อรับฟังความคิดเห็น ครั้งที่ 1 โครงการศึกษาการกำหนดอัตราค่าโดยสารขนส่งมวลชนระบบรางแบบเขตพื้นที่ (Zonal Fare) ตามเขตพื้นที่จัดเก็บค่าธรรมเนียมผ่านเข้าพื้นที่จราจรหนาแน่น โดยมีผู้แทนหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน ผู้เชี่ยวชาญ และสื่อมวลชน เข้าร่วมประชุมผ่านระบบออนไลน์อิเล็กทรอนิกส์

นายพิเชฐ กล่าวว่า รัฐบาลเดินหน้าขับเคลื่อนนโยบายสำคัญในการลดภาระค่าครองชีพด้านการเดินทางของประชาชน กระทรวงคมนาคมจึงได้กำหนดมาตรการอัตราค่าโดยสารราคาเดียวแบบเหมาจ่ายรายวัน 40 บาท สำหรับการเดินทางเชื่อมต่อระหว่างรถไฟชานเมืองสายสีแดง และรถไฟฟ้าสายสีม่วง โดยเริ่มดำเนินการตั้งแต่วันที่ 1 ธันวาคม 2568 ที่ผ่านมา

ทั้งนี้ จากผลการดำเนินมาตรการอัตราค่าโดยสารราคาเดียวที่ผ่านมา พบว่า มีผู้ใช้บริการรถไฟชานเมืองสายสีแดง เพิ่มขึ้นเฉลี่ยร้อยละ 83 และรถไฟฟ้าสายสีม่วง เพิ่มขึ้นเฉลี่ยร้อยละ 22 โดยภาพรวมของทั้ง 2 สายมีจำนวนผู้โดยสารเพิ่มขึ้นมากกว่าร้อยละ 37 อีกทั้งยังช่วยส่งเสริมการใช้บัตรโดยสารมาตรฐาน EMV Contactless เพิ่มขึ้นกว่าร้อยละ 113 สะท้อนให้เห็นถึงศักยภาพของมาตรการด้านค่าโดยสารในการจูงใจให้ประชาชนหันมาใช้ระบบขนส่งทางรางมากขึ้น

นายพิเชฐ กล่าวว่า เพื่อให้ครอบคลุมโครงข่ายรถไฟฟ้าทั้ง 8 เส้นทางในกรุงเทพมหานครและปริมณฑล กรมการขนส่งทางรางจึงเร่งศึกษาแนวทางการกำหนดอัตราค่าโดยสารรูปแบบใหม่ ได้แก่ การจัดเก็บค่าโดยสารตามระยะทาง แบบคงที่ และแบบเขตพื้นที่ (Zonal Fare) โดยจะพิจารณาควบคู่กับแนวทางการจัดเก็บค่าธรรมเนียมผ่านเข้าพื้นที่จราจรหนาแน่น (Congestion Charge) โดยโครงการศึกษาดังกล่าวมีเป้าหมายเพื่อหาแนวทางกำหนดอัตราค่าโดยสารที่เหมาะสมและเป็นธรรม ช่วยลดภาระค่าครองชีพของประชาชน ทำให้ประชาชนสามารถเข้าถึงบริการระบบรางได้อย่างเสมอภาค

นอกจากนี้ยังเป็นส่วนหนึ่งในการแก้ไขปัญหาการจราจร ลดมลพิษทางอากาศและฝุ่น PM2.5 ลดการใช้พลังงานจากรถยนต์ส่วนบุคคล รวมทั้งศึกษาแนวทางการจัดหาเงินทุนหมุนเวียนและมาตรการทางภาษี เพื่อไม่ให้เป็นภาระต่องบประมาณภาครัฐในระยะยาว

นายพิเชฐ ระบุว่า การประชุมรับฟังความคิดเห็นครั้งนี้เป็นการประชุมกลุ่มย่อยครั้งที่ 1 จากทั้งหมด 2 ครั้ง โดยมีหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเข้าร่วมกว่า 109 หน่วยงาน เพื่อร่วมแลกเปลี่ยนความคิดเห็นและข้อเสนอแนะ ข้อมูลที่ได้รับจะนำไปประกอบการวิเคราะห์และจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบาย เพื่อกำหนดอัตราค่าโดยสารระบบรางที่เหมาะสม เป็นธรรม และสนับสนุนการใช้ระบบขนส่งสาธารณะอย่างยั่งยืนต่อไป

ผู้สื่อข่าวรายงานว่า สำหรับผลการศึกษารูปแบบโครงสร้างอัตราค่าโดยสารโดยทั่วไป 3 รูปแบบ พบว่า รูปแบบที่ 1 อัตราคงที่ มีจุดเด่นคือผู้ใช้บริการเข้าใจง่าย ไม่ซับซ้อน สนับสนุนการเดินทางระยะไกล อีกทั้งยังเอื้อต่อการเชื่อมต่อหลายสาย แต่มีข้อจำกัด คือ รายได้ไม่สอดคล้องต้นทุน ผู้เดินทางระยะสั้นจะเสียเปรียบ ไม่จูงใจให้ผู้เดินทางระยะสั้นใช้แทนรถยนต์

รูปแบบที่ 2 คิดตามระยะทางจริง จุดเด่น คือ มีความเป็นธรรมเชิงต้นทุน สนับสนุนการเดินทางระยะสั้น แต่ข้อจำกัด คือ ผู้ใช้บริการเข้าใจยาก การคำนวณซับซ้อน เป็นภาระต่อผู้อยู่อาศัยชานเมือง และการบูรณาการข้ามสายและข้ามผู้ใช้บริการทำได้ยาก ส่วนรูปแบบที่ 3 คิดตามโซนพื้นที่ จากการศึกษามีจุดเด่น คือ เข้าใจง่ายกว่าแบบที่ 2 และยุติธรรมกว่าแบบที่ 1 เอื้อต่อการวางผังเมือง แต่มีข้อจำกัด คือ เกิดความไม่เป็นธรรมบริเวณ “เส้นแบ่งโซน” ระยะทางจริงไม่สะท้อนตรงกัน ต้องออกแบบโซนอย่างระมัดระวัง และมีความยืดหยุ่นต่ำเมื่อเมืองขยายตัว เป็นต้น