ในช่วงสองปีที่ผ่านมา ค่าเงินเยนของญี่ปุ่นอ่อนค่าลงอย่างรุนแรงจนแตะระดับต่ำสุดในรอบกว่า 30 ปี เมื่อเทียบกับดอลลาร์สหรัฐ ภาพนี้สร้างคำถามสำคัญต่อเศรษฐกิจโลกว่าเหตุใดประเทศที่เคยเป็นมหาอำนาจทางเศรษฐกิจ และเป็นเจ้าหนี้รายใหญ่ของโลกจึงยังเผชิญกับภาวะค่าเงินอ่อนค่าอย่างต่อเนื่อง

คำตอบสำคัญอยู่ที่ “ส่วนต่างอัตราดอกเบี้ย” แม้ธนาคารกลางญี่ปุ่น (Bank of Japan - BoJ)จะเริ่มขยับตัวครั้งใหญ่ด้วยการประกาศยกเลิกนโยบายดอกเบี้ยติดลบและยุติการควบคุมเส้นอัตราผลตอบแทนพันธบัตร (Yield Curve Control)ไปแล้วในปี 2024 แต่การปรับขึ้นดอกเบี้ยนโยบายที่ยังเป็นไปอย่างค่อยเป็นค่อยไป (ปัจจุบันอยู่ที่ระดับประมาณ 0.75%) เมื่อเทียบกับดอกเบี้ยของสหรัฐฯ และยุโรปที่ยังอยู่ในระดับสูงทำให้ส่วนต่างนี้ยังกว้างพอที่จะจูงใจให้เงินทุนไหลออกจากสินทรัพย์สกุลเยนเพื่อไปหาผลตอบแทนที่สูงกว่าในต่างประเทศ

รัฐบาลญี่ปุ่นกำลังทำอะไรอยู่ : ระหว่างการปกป้องค่าเงินกับการพยุงเศรษฐกิจ

แม้ค่าเงินเยนอ่อนจะส่งผลดีต่อผลกำไรของบริษัทส่งออกยักษ์ใหญ่และดึงดูดเม็ดเงินมหาศาลจากอุตสาหกรรมการท่องเที่ยว แต่ในอีกด้านหนึ่ง มันคือดาบสองคมที่สร้างแรงกดดันต่อค่าครองชีพอย่างรุนแรง ต้นทุนพลังงานและอาหารนำเข้าที่พุ่งสูงขึ้นได้กัดเซาะกำลังซื้อของภาคครัวเรือนอย่างชัดเจนนี่คือโจทย์ที่ท้าทายที่สุดที่รัฐบาลและธนาคารกลางญี่ปุ่นต้องเร่งบริหารจัดการ

ในช่วงปี 2024 จนถึงปลายปี 2025 ธนาคารกลางญี่ปุ่น (Bank of Japan - BoJ) ได้ตัดสินใจเปลี่ยนทิศทางนโยบายครั้งประวัติศาสตร์ด้วยการปรับขึ้นอัตราดอกเบี้ยนโยบายอย่างต่อเนื่องจากที่เคยติดลบ -0.1% ขยับขึ้นสู่ระดับ 0.75% (ข้อมูลณ ธันวาคม 2025)การตัดสินใจนี้ถือเป็นการปิดฉากยุคดอกเบี้ยต่ำสุดขีดที่ยาวนานหลายทศวรรษ

โดยมีเป้าหมายเพื่อลดความร้อนแรงของเงินเฟ้อและเพื่อพยุงค่าเงินเยนไม่ให้ผันผวนจนเกินไปหลังจากที่กระทรวงการคลัง (Ministry of Finance) ต้องควักเงินสำรองเข้าแทรกแซงตลาดเงินโดยตรงมาแล้วหลายระลอก อย่างไรก็ตาม การขยับขึ้นของอัตราดอกเบี้ยนี้เปรียบเสมือนการเดินบนเส้นด้าย เพราะมีข้อจำกัดสำคัญคือ “ภาระหนี้สาธารณะ” ของญี่ปุ่นที่สูงกว่า 250% ของ GDP การที่ดอกเบี้ยขยับสูงขึ้นเพียงเล็กน้อย ย่อมหมายถึงภาระงบประมาณที่รัฐบาลต้องจ่ายเป็นดอกเบี้ยล่วงหน้าเพิ่มขึ้นมหาศาลรวมถึงกระทบต่อกลุ่มประชาชนที่มีหนี้บ้านแบบอัตราดอกเบี้ยลอยตัวดังนั้น สิ่งที่เราเห็นในปัจจุบันคือ กลยุทธ์ “การปรับสมดุลที่ละเอียดอ่อน”

รัฐบาลยังคงต้องออกมาตรการเยียวยาประชาชนควบคู่ไปกับการผลักดันภาคเอกชนให้ปรับเพิ่มค่าจ้างอย่างต่อเนื่อง (Wage-Price Spiral)เพื่อให้รายได้ของประชาชนโตทันกับดอกเบี้ยและราคาสินค้าที่เพิ่มขึ้น ญี่ปุ่นในวันนี้จึงไม่ได้เพียงแค่สู้กับค่าเงิน แต่กำลังพยายามประคองเสถียรภาพทางการคลังไปพร้อมกับการเปลี่ยนผ่านสู่ระบบเศรษฐกิจที่มีอัตราดอกเบี้ยเป็นบวกเป็นครั้งแรกในรอบเกือบ 30 ปี

แผนในระยะต่อไป : ญี่ปุ่นกำลังเปลี่ยนยุค ไม่ใช่แค่แก้ค่าเงิน

สิ่งที่นักวิเคราะห์ทั่วโลกจับตาในตอนนี้ คือการที่ญี่ปุ่นกำลังก้าวเข้าสู่ “ยุคเงินเฟ้อที่มีคุณภาพ” หลังจากต่อสู้กับภาวะเงินฝืดมานานกว่า 30 ปี สัญญาณที่ชัดเจนที่สุดคือการเจรจาค่าจ้างประจำปี (Shunto)ที่มีการปรับตัวสูงขึ้นเป็นประวัติการณ์ ซึ่งเป็นกุญแจสำคัญที่จะทำให้เศรษฐกิจหมุนเวียนได้จริง

การที่ BoJ ยอมละทิ้งนโยบายผ่อนคลายการเงินแบบสุดโต่ง และเริ่มขยับดอกเบี้ยเข้าสู่ระดับปกติ (Normalization) สะท้อนว่าญี่ปุ่นกำลังพยายามปรับโครงสร้างเศรษฐกิจใหม่ ค่าเงินเยนอ่อนในระยะนี้อาจถูกมองว่าเป็น“บททดสอบของการเปลี่ยนผ่าน” เพื่อฟื้นความสามารถในการแข่งขันและดึงดูดการลงทุนโดยตรงจากต่างประเทศ(FDI) ในอุตสาหกรรมยุทธศาสตร์อย่างเซมิคอนดักเตอร์

ในระยะยาว หากญี่ปุ่นสามารถรักษาวงจร“ค่าจ้างเพิ่ม-การบริโภคโต-เงินเฟ้อคงที่” ได้สำเร็จค่าเงินเยนจะค่อยๆ กลับสู่ระดับสมดุลตามกลไกตลาดโดยไม่ต้องพึ่งพาการแทรกแซงจากรัฐวิกฤตค่าเงินครั้งนี้จึงไม่ใช่เพียงสัญญาณความเสื่อมถอยแต่เป็นภาคต่อของการปฏิรูปประเทศที่กำลังหาจุดสมดุลใหม่ในระเบียบเศรษฐกิจโลกที่เปลี่ยนไป

สุดท้ายแล้ว ญี่ปุ่นกำลังพิสูจน์ให้เห็นว่าพวกเขาเลือก “ความยั่งยืนในระยะยาว” มากกว่าการแก้ปัญหาระยะสั้น และผลลัพธ์ของการปรับตัวครั้งนี้จะเป็นบทเรียนสำคัญที่ทั่วโลกต้องจับตามองครับ

ดร.กร พูนศิริวงศ์