ต้อหิน หนึ่งในสาเหตุสำคัญที่ทำให้เกิดตาบอดทั้งในคนและสัตว์ ซึ่งถือเป็นมหันตภัยร้ายที่อาจทำให้สุนัขสูญเสียการมองเห็นอย่างถาวรภายในระยะเวลาอันสั้น ทั้งที่เป็นโรคที่มีความน่ากลัว แต่ผู้คนมักจะจำสับสนกับต้อกระจก (Cataract) ที่เกิดจากการขุ่นตัวของเลนส์ตาอาจเป็นเพราะมีคำนำหน้าว่า “ต้อ”เหมือนกัน

ต้อหินคืออะไร

ต้อหิน เป็นกลุ่มอาการของความผิดปกติที่เกิดขึ้นกับดวงตา ทั้งส่วนที่แสดงให้เห็นทางคลินิก คือการเพิ่มขึ้นของความดันภายในลูกตา โดยสัตว์ป่วยจะมีการคั่งเลือดที่เยื่อตาขาวอย่างเด่นชัด และความเสียหายที่เกิดขึ้นต่อประสาทตาและจอตา ซึ่งจะยากต่อการวินิจฉัยในระยะแรก

ทำไมถึงเรียกว่า “ต้อหิน”

โรคนี้เกี่ยวข้องกับความดันภายในลูกตาที่สูงกว่าปกติ ถ้าความดันสูงมากๆ เวลาใช้นิ้วคลำจะพบว่าตาแข็งจนเปรียบเปรย ได้ว่าแข็งเหมือนหินซึ่งเป็นที่มาของชื่อโรค

โรคนี้เกิดจากอะไร

โดยปกติแล้ว ภายในลูกตาจะมีการสร้างของเหลวใสขึ้นมาภายในช่องหน้าของลูกตา ซึ่งจะมีการระบายออกไปทางมุมตา เป็นการปรับความดันภายในลูกตาให้สม่ำเสมอและทำให้ลูกตาคงรูปอยู่ได้ ต้อหินเป็นผลมาจากความไม่สมดุลของการผลิต และการระบายของสารน้ำในลูกตาทำให้ความดันภายในลูกตาเพิ่มสูงขึ้น ซึ่งการเพิ่มขึ้นของความดันภายในลูกตานี้จะส่งผลให้ ขั้วประสาทตาและจอตาไม่สามารถทำงานได้ตามปกติ

โดยในระยะแรก ความดันที่เพิ่มขึ้นจะทำให้เกิดความเสียหายที่ขั้วประสาทตาก่อน ส่งผลให้ลานสายตาแคบลง หากไม่ได้รับการแก้ไขอย่างทันท่วงทีความดันภายในลูกตาที่เพิ่มขึ้น จะก่อให้เกิดความเสียหายอย่างถาวรต่อขั้วประสาทตาและจอตา ทำให้สัตว์สูญเสียการมองเห็นในที่สุด

ต้อหินแบ่งเป็นกี่ประเภท

ต้อหินแบ่งเป็น 2 ประเภทใหญ่ๆ คือ ต้อหินชนิดปฐมภูมิ (primary glaucoma) เป็นต้อหินที่เกิดขึ้นเองโดยไม่ได้มีสาเหตุมาจาก โรคอื่นภายในลูกตา โดยมีพันธุ์เป็นสาเหตุโน้มนำและเชื่อว่าพันธุกรรมมีส่วนเกี่ยวข้องกับความผิดปกตินี้ พบได้บ่อยใน สุนัขพันธุ์แท้ สุนัขพันธุ์ที่พบว่ามีปัญหาต้อหินปฐมภูมิได้แก่American cocker spaniel, Basset hound, Beagle, Boston terrier, Miniature schnauzer, Siberian husky, Samoyed, Chow chow, Wired fox terrier และ Poodle เป็นต้น  ต้อหินชนิดทุติยภูมิ (secondary glaucoma) เป็นต้อหินที่มีสาเหตุมาจากโรคอื่นภายในลูกตาหรือโรคทางระบบอื่น  ที่พบบ่อยคือ ต้อกระจก  ยูเวียส่วนหน้าอักเสบ เลือดออกในช่องหน้าม่านตา แก้วตาเคลื่อน และเนื้องอกภายในลูกตา

อาการของต้อหิน

อาการแสดงของสุนัขที่เป็นต้อหิน จะผันแปรตามความรุนแรงและระยะเวลาที่ความดันภายในลูกตาสูงขึ้น และสาเหตุที่ทำให้เกิดความผิดปกติ อาการแสดงแบ่งออกเป็น 3 ประเภทคือ แบบเฉียบพลัน  แบบกึ่งเฉียบพลัน และแบบเรื้อรัง

1. แบบเฉียบพลัน เป็นช่วง 2 ถึง 3 ชั่วโมงแรกที่เกิดความผิดปกติขึ้น สัตว์จะแสดงอาการปวดตา โดยมีน้ำตาไหล หรี่ตาไม่สู้แสง พบหนังตาที่ 3 ยื่น  ถ้าเปิดหนังตาจะพบเยื่อตาขาวแดงเนื่องจากการคั่งเลือด   กระจกตาอาจยังใสปกติอยู่ หรืออาจขุ่นเล็กน้อยจากการบวมน้ำ สัตว์ป่วยในระยะนี้ส่วนใหญ่ยังคงมองเห็นอยู่

2. แบบกึ่งเฉียบพลัน  อาจแสดงอาการภายหลังเกิดความผิดปกติขึ้นแล้ว 2-3 ชั่วโมงถึงเป็นวัน  สัตว์ป่วยยังคงแสดงอาการปวดตา  เยื่อตาขาวจะแดงมากขึ้นและมองเห็นเส้นเลือดขนาดใหญ่ที่เยื่อตาขาวอย่างชัดเจน เนื่องจากมีการคั่งเลือดอย่างรุนแรง  กระจกตาขุ่นมากขึ้น สัตว์ป่วยส่วนใหญ่จะสูญเสียการมองเห็น

3. แบบเรื้อรัง สัตว์จะแสดงอาการปวดลดลง ลูกตาจะโปนใหญ่กว่าข้างที่ปกติเป็นผลมาจากลูกตาขยายตัวออก  เยื่อตาขาวแดง กระจกตาขุ่นพบเส้นเลือดบนกระจกตา

หากพบสุนัขแสดงอาการคล้ายกับอาการข้างต้น จะทำอย่างไร

อย่างแรกต้องรีบนำมาพบสัตวแพทย์ก่อนเนื่องจากอาการแสดงดังกล่าวอาจเป็นปัญหาอื่น เช่น แผลที่กระจกตา กระจกตาหรือเยื่อตาอักเสบซึ่งก่อให้เกิดความเจ็บปวดหรือระคายเคืองต่อดวงตาเช่นกัน  โดยทั่วไปการตรวจตาจะต้องตรวจโดยละเอียดทั้งลักษณะโครงสร้างภายในและภายนอก และการทำงานของแต่ละส่วนของตาทั้ง 2 ข้าง  การตรวจวินิจฉัยต้อหินจะมีการตรวจอีก 3 วิธีที่แตกต่างจากการตรวจตาทั่วไปที่ต้องกระทำตามปกติคือ การวัดความดันภายในลูกตา การตรวจมุมม่านตา และการส่องตรวจในตา

ต้อหินรักษาให้หายได้หรือไม่

ต้อหินเป็นโรคเรื้อรังส่วนใหญ่ต้องใช้ยารักษาอย่างต่อเนื่อง แม้จะควบคุมความดันภายในลูกตาได้ก็ตาม ยกเว้นในรายที่เกิดจากสาเหตุของโรคอื่นภายในลูกตา หากกำจัดสาเหตุได้ก็มีโอกาสหยุดยา สำหรับการรักษาส่วนใหญ่ใช้ยาหยอดและยากิน ยกเว้นในรายที่ไม่ตอบสนองต่อการรักษาทางยา จึงใช้การผ่าตัดช่วย

ฝ่ายประชาสัมพันธ์ คณะสัตวแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

ผศ.น.สพ.ภาสกร พฤกษะวัน