จังหวัดแม่ฮ่องสอน  แต่เดิมเป็นที่ราบเชิงเขาที่มีคนพื้นเมืองพวกไทใหญ่  ไทยวน อาศัยทำการเกษตร โดยมีพวกกะเหรี่ยง (ยางแดง)  ลัวะ และมูเซอ  ม้ง ฮ่อ ปะโอ อยู่บนภูเขา  มีอาณาเขตติดต่อกับรัฐฉาน ประเทศพม่า เคยมีไม้สัก ช้างป่า และหมูป่ามาก  ตั้งเป็นเมืองเมื่อ พ.ศ. 2417 

ที่ถ้ำผีแมน อำเภอปางมะผ้า  มีการพบโลงศพไม้ 30 โลง และกระดูกมนุษย์โบราณ อายุราว 4,000 ถึง 7,000 ปี  พร้อมกับเครื่องมือทอผ้า  ภาชนะดินเผา ขวานหิน  เศษผ้า  กระดูกสัตว์ และเปลือกหอย เครื่องประดับ พบเมล็ดพืชที่ใช้เป็นอาหาร เช่น เมล็ดน้ำเต้า แตงกวา ถั่วฝักยาว เมล็ดข้าวเปลือก  แสดงว่ามนุษย์สมัยนั้นมีความเจริญก้าวหน้า ถึงขั้นทอผ้าใช้เองได้แล้ว

4.1 เส้นทางถนน 4,088 โค้ง  เชียงใหม่-แม่ฮ่องสอน https://www.youtube.com/watch?v=5nzjWONnJNE (TNAMCOT)

4.2  ถ้ำผีแมน มนุษย์โบราณ 13,000 ปี  อ.ปางมะผ้า https://news.thaipbs.or.th/content/269779?fbclid=IwAR1e2sreXZwAb5r2yTciOsBk5AtbKinOrBQ3AlCM1R_Xl4A3VchGpdXpU88 (Thai PBS)

4.3  ผาบ่อง ชุมชนไทยใหญ่ https://www.youtube.com/watch?v=h-Z-vsZssfk (GSB ธนาคารภูมิปัญญา)

4.4 เที่ยวแม่ฮ่องสอน  https://youtu.be/uIkK04Gc0CU (ชิลไปไหน)

4.5 ชีวิดปากะญอที่ห้วยฮี้ https://www.youtube.com/watch?v=EiG2QebIYZQ (เที่ยวไทยไม่ตกยุค PBS)

4.6 ทุ่งดอกบัวตองที่ดอยแม่อูคอ  อ.ขุนยวม แม่ฮ่องสอน https://www.youtube.com/watch?v=vfCInk91eZQ (TNN online)

-(016)