แต่ละปีมีคนไทยเสียชีวิตและพิการด้วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) เป็นจำนวนมาก เนื่องจากไม่ได้รับการรักษาที่รวดเร็วและมีประสิทธิภาพ โดยเฉพาะขั้นตอนการฟื้นฟูผู้ป่วยหลังพ้นขีดอันตราย โดยโรคหลอดเลือดสมองมีสาเหตุจากหลอดเลือดที่ไปเลี้ยงสมองมีความผิดปกติ แบ่งออกเป็น หลอดเลือดสมองตีบหลอดเลือดสมองอุดตัน และหลอดเลือดสมองแตก

ข้อมูลจาก นพ.ฐชิภัทร เสรีอรุโณ แพทย์เวชศาสตร์ฟื้นฟู โรงพยาบาลเวชธานีเปิดเผยว่า ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองจะมีความเสี่ยงต่อภาวะอัมพฤกษ์ อัมพาตสูง หากไม่ได้รับการรักษาอย่างทันท่วงที เช่น การผ่าตัดหรือการได้รับยาละลายลิ่มเลือดภายในเวลา 4 ชั่วโมงครึ่ง หลังเริ่มมีอาการ ซึ่งได้แก่ อาการชาหรืออ่อนแรงของแขนขาครึ่งซีกของร่างกายหรือใบหน้า พูดไม่ชัด ปากเบี้ยว กลืนลำบาก ปวดหรือเวียนศีรษะทันทีทันใด มองเห็นภาพซ้อน มองเห็นภาพครึ่งซีก หรือตาบอดข้างเดียวแบบฉับพลัน เดินเซและเสียการทรงตัว เป็นต้น

หลอดเลือดสมองเป็นโรคที่ร้ายแรงและเป็นอันตรายถึงชีวิต รวมถึงอาจทำให้เป็นอัมพฤกษ์ อัมพาต และสูญเสียความสามารถในการช่วยเหลือตัวเองอย่างถาวร กระทบถึงคุณภาพชีวิตทั้งของตัวผู้ป่วยเองและคนในครอบครัว อย่างไรก็ตามหากผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองได้รับการฟื้นฟูอย่างเต็มที่และมีประสิทธิภาพในช่วง 3-6 เดือนแรก ซึ่งถือเป็นช่วงเวลาทอง (Golden Period) ของการฟื้นตัวของระบบประสาท จะส่งผลให้เกิดการฟื้นตัวที่มากขึ้น ตั้งแต่การเคลื่อนไหวส่วนต่างๆ ของร่างกาย การใช้งานของแขนและมือ การยืนเดินการทรงตัว การกลืน ไปจนถึงการพูด เพื่อให้ผู้ป่วยสามารถกลับไปใช้ชีวิตได้ตามปกติ หรือใกล้เคียงปกติมากที่สุดทั้งในด้านร่างกายและจิตใจ

ปัจจุบันมีการนำเทคโนโลยีการฝึกกายภาพบำบัดด้วยหุ่นยนต์ (robotic assistedgait training) เข้ามาใช้กับผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองเพื่อให้การทำกายภาพบำบัดสมบูรณ์และมีประสิทธิภาพมากขึ้น ประกอบด้วย

l Lokomat gait training เป็นหุ่นยนต์ช่วยฟื้นฟูผู้ป่วยที่มีปัญหาด้านการทรงตัวและการยืนเดินจากโรคหลอดเลือดสมอง โดยตัวหุ่นยนต์มีข้อต่อบริเวณเข่าและสะโพกที่สามารถเลียนแบบการเคลื่อนไหวของร่างกายมนุษย์ได้ใกล้เคียงธรรมชาติ ฝึกผู้ป่วยผ่านเกมส์ที่หลากหลาย ช่วยให้ผู้ป่วยเพลิดเพลินไปกับการฝึก และสามารถรับรู้ถึงพัฒนาการระหว่างการฝึกของตัวเองได้ ผู้ป่วยจึงมีกำลังใจในการฝึกและสามารถฝึกได้อย่างต่อเนื่อง

l C-Mill machine เป็นเครื่องช่วยฟื้นฟูการเดินและการทรงตัวในสภาพจำลองเสมือนจริง เช่น การเดินในสถานที่ต่างๆ การหลบเลี่ยงสิ่งกีดขวาง เพื่อให้ผู้ป่วยเตรียมพร้อมก่อนออกไปใช้ชีวิตสถานการณ์จริงอย่างมั่นใจ เครื่องมือดังกล่าวช่วยฟื้นฟูการทรงตัวและการก้าวเดิน ปรับจังหวะการก้าวเดินให้เหมาะสม โดยฝึกบนพื้นฐานการเล่นเกมส์และสถานการณ์จำลองที่เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละราย ทำให้ผู้ป่วยไม่เบื่อ ลดความกดดันและความเครียดขณะฝึก อีกทั้งยังช่วยให้มีกำลังใจในการฝึกอย่างต่อเนื่องจนถึงเป้าหมาย ซึ่งจะเน้นที่การรับรู้ระยะและทิศทาง การทำกิจกรรมที่มีความจำเพาะ การมีสมาธิในการทำกิจกรรมที่ซับซ้อนและการตัดสินใจในการทำกิจกรรมหรือการบริหารจัดการ

l KEEOGO เป็นหุ่นยนต์ช่วยเดินที่จะช่วยให้ผู้ป่วยก้าวเดินอย่างมั่นใจและเดินได้ไกลขึ้น ทำให้ผู้ป่วยเคลื่อนไหวอย่างอิสระก้าวข้ามขีดจำกัดในการใช้ชีวิตประจำวันจากปัญหาการทรงตัว ช่วยให้ผู้ป่วยที่กล้ามเนื้ออ่อนแรงหรือมีอาการปวด สามารถเดินได้ไกลและนานขึ้น อีกทั้งยังช่วยในการขึ้น-ลงบันได พื้นต่างระดับ การนั่งยองๆ และลุกขึ้นจากพื้นได้ง่ายขึ้นไม่เพียงแต่ปัญหาการยืนเดินและการทรงตัวที่กระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน การสูญเสียความสามารถในการใช้มือและแขนเป็นอีกหนึ่งปัญหาสำคัญที่ทำให้ไม่สามารถประกอบกิจวัตรประจำวันหรือทำงานได้

นอกจากนี้ ที่ศูนย์เวชศาสตร์ฟื้นฟูโรงพยาบาลเวชธานี ยังมีอุปกรณ์ฝึกมือครบวงจร (Hand rehabilitation training system) เข้ามาเติมเต็มการฝึก ทำให้ผู้ป่วยสามารถฝึกได้จำนวนครั้งและลักษณะการเคลื่อนไหวที่ถูกต้องเหมาะสม (high repetition and task specific pattern) ส่งเสริมให้เกิดการฟื้นตัวของระบบประสาทที่มาควบคุมแขนและมือภายใต้เกมส์ที่หลากหลาย โดยแต่ละเกมส์ที่ผู้ป่วยเล่นจะเป็นตัว feedback ให้ผู้ป่วยสามารถเคลื่อนไหวและออกแรงได้อย่างเหมาะสมขณะทำการฝึก ซึ่งโปรแกรมกายภาพบำบัดด้วยหุ่นยนต์ทั้งหมดจะถูกออกแบบโดยแพทย์เฉพาะทาง ซึ่งเป็นการออกแบบเฉพาะบุคคลเพื่อให้เหมาะสมกับข้อจำกัดและปัญหาของผู้ป่วยแต่ละราย รวมทั้งยังปรับเปลี่ยนโปรแกรมให้เหมาะสมกับพัฒนาการของผู้ป่วยระหว่างฝึก เพื่อให้การฝึกเกิดประสิทธิภาพสูงสุด ช่วยให้ผู้ป่วยมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นและกลับไปใช้ชีวิตได้ใกล้เคียงปกติมากที่สุด

อย่างไรก็ตาม นอกจากการฟื้นฟูแล้วการดูแลผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองไม่ให้กลับมาเป็นซ้ำเป็นสิ่งที่สำคัญ โดยแนะนำให้ดูแลตัวเองดังนี้

l ออกกำลังกายด้วยวิธีแอโรบิกอย่างสม่ำเสมอ เช่น ปั่นจักรยาน วิ่ง เดินเร็วว่ายน้ำ โดยแนะนำให้ออกกำลังกายต่อเนื่องอย่างน้อย 30 นาทีต่อวัน และสะสมให้ได้ 150 นาที (3-5 วัน) ต่อสัปดาห์

l ลดการบริโภคอาหารไขมันสูง

l ลดการรับประทานอาหารที่มีโซเดียมสูง หรืออาหารที่มีรสเค็ม

l ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดให้เป็นปกติ โดยเฉพาะผู้ป่วยโรคเบาหวาน ซึ่งต้องดูแลทั้งด้านการรับประทานอาหาร การออกกำลังกาย รวมทั้งการใช้ยารักษาอย่างเหมาะสม

l เลิกสูบบุหรี่อย่างเด็ดขาด

l รับประทานอาหารที่มีประโยชน์จำพวกผักผลไม้ให้มากขึ้น และเน้นอาหารจำพวกเนื้อปลา เนื่องจากโอเมก้า 3 ในปลาช่วยลดการอักเสบซ่อนเร้นและมีไขมันที่ดีต่อสุขภาพ