ผ่านไปอย่างรวดเร็วตั้งแต่มีการระบาดครั้งแรกของโควิด-19 ตั้งแต่ปลายปีพ.ศ. 2562 และมีการประกาศให้เป็นโรคระบาดไปทั่วโลกเมื่อเดือนมีนาคม พ.ศ. 2563 จนถึงเวลานี้นับเป็นเวลาประมาณ 3 ปี ได้มีองค์ความรู้ใหม่เกิดขึ้นอย่างมากมาย ตัวอย่างเช่น ในช่วงแรกยังไม่ทราบว่าเกิดจากการติดเชื้ออะไร ต่อมาทราบว่าเป็นไวรัสโคโรนาสายพันธุ์ใหม่ 2019 และมีการกลายพันธุ์เป็นสายพันธุ์ย่อยมากมาย ทำให้อาการและอาการแสดงเปลี่ยนไปจากที่เคยรุนแรงทำให้เกิดปอดอักเสบและเสียชีวิตจนตอนนี้เป็นเพียงการติดเชื้อของทางเดินหายใจส่วนบนที่มีอาการคล้ายไข้หวัดในคนส่วนใหญ่ ต่อจากนั้นก็ได้มีการพัฒนาวัคซีนสำหรับป้องกัน ซึ่งถือได้ว่าเป็นการพัฒนาวัคซีนที่รวดเร็วมาก เพราะโดยปกติแล้วกว่าที่จะพัฒนาวัคซีนเพื่อป้องกันโรคใดโรคหนึ่งจะใช้เวลาหลายปี วัคซีนป้องกันโควิด-19 ที่ฉีดให้กับประชาชนเข็มแรกเมื่อปลายปีพ.ศ. 2563 คือ วัคซีนชนิด mRNA ของบริษัทไฟเซอร์ หลังจากนั้นก็มีวัคซีนหลายชนิดที่พัฒนาอย่างต่อเนื่อง

คำแนะนำสำหรับการป้องกันโควิด-19 ที่ควรทำเป็นอันดับแรก คือ “DMHT” ซึ่งได้แก่

- D (distancing) การเว้นระยะห่าง

- M (mask wearing) การสวมหน้ากาก

- H (hand washing) ล้างมือบ่อยๆ และ

- T (testing) การตรวจ ATK เมื่อมีอาการเข้าได้กับโควิด-19 เพื่อแยกตนเองอย่างน้อย 5 วัน ไม่ให้แพร่เชื้อไปสู่ผู้อื่น

ส่วนคำแนะนำอันดับต่อไปคือ “วัคซีน” วัคซีนยังเป็นเครื่องมือที่ดีสำหรับการปัองกันโควิด-19 ถึงแม้ว่าวัคซีนจะไม่สามารถป้องกันการติดเชื้อได้ แต่มีการศึกษามากมายที่ยืนยันแล้วว่าวัคซีนมีประสิทธิภาพและประสิทธิผลในการลดความรุนแรงของโรค ซึ่งหมายถึงการใส่ท่อช่วยหายใจและหรือการนอนโรงพยาบาล รวมไปถึงการเสียชีวิต ดังนั้นในผู้ที่ไม่ได้มีข้อห้ามการรับวัคซีนโควิด-19 แนะนำให้รับวัคซีนโควิด-19 ตามคำแนะนำของกระทรวงสาธารณสุข โดยกลุ่มเสี่ยง 608 (ได้แก่ ผู้ที่มีอายุ 60 ปีขึ้นไปหรือมีโรคประจำตัวเรื้อรัง เช่น โรคไต โรคปอด โรคหัวใจ โรคมะเร็ง หรือได้รับยากดภูมิคุ้มกัน) ควรได้รับวัคซีนอย่างน้อย 4 เข็ม ซึ่งหมายถึง 2 เข็มแรกที่เป็นชุดแรกและอีก 2 เข็มที่เป็นเข็มกระตุ้น โดยเข็มที่ 4 ฉีดได้หลังจากเข็มที่ 3 อย่างน้อย4 เดือนขึ้นไป ส่วนผู้ที่ไม่ได้เป็นกลุ่มเสี่ยง 608 และมีร่างกายแข็งแรงดีก็สามารถรับวัคซีนเข็มที่ 4 ตามความสมัครใจ

เครื่องมือสำหรับการป้องกันโควิด-19 อีกอย่างหนึ่งคือ “LAAB” (long-acting antibody) หรือภูมิคุ้มกันสำเร็จรูปที่ออกฤทธิ์ยาว ใช้สำหรับผู้ใหญ่และวัยรุ่นที่มีอายุตั้งแต่ 12 ปีขึ้นไป และมีน้ำหนักตัวอย่างน้อย40 กิโลกรัม LAAB เป็นเครื่องมือเสริมสำหรับป้องกันโควิด-19 ในผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่องจากโรคประจำตัวที่มีอยู่หรือจากยากดภูมิคุ้มกัน ผู้ที่ตอบสนองต่อวัคซีนโควิด-19 ไม่ดี (ภูมิต้านทานไม่ขึ้น) รวมถึงผู้ที่ไม่สามารถรับวัคซีนโควิด-19 ได้ (มีการแพ้วัคซีนอย่างรุนแรง)

โดยสรุป 3 ปีผ่านไป.....โควิด-19 ยังอยู่และจะเป็นโรคประจำถิ่นคล้ายกับไข้หวัดใหญ่ การที่ทราบและตระหนักถึงความสำคัญของการป้องกัน จะทำให้ปลอดภัยจากการเป็นโควิด-19 ที่รุนแรงและการเสียชีวิต

ศ.พญ.ศศิโสภิณ เกียรติบูรณกุล

สาขาวิชาโรคติดเชื้อ ภาควิชาอายุรศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี

ราชวิทยาลัยอายุรแพทย์แห่งประเทศไทย