โดยปกติกระดูกจะมีการซ่อมแซมตนเอง โดยอาศัยกระบวนการสลายกระดูก (bone resorption) และกระบวนการสร้างใหม่ของกระดูก (bone formation) แต่เมื่อมีอายุมากขึ้น ทั้งสองกระบวนการนี้จะไม่สมดุลกัน โดยพบว่ากระบวนการสลายกระดูกเกิดมากกว่าการสร้างใหม่ ทำให้เนื้อมวลกระดูกมีความหนาแน่นลดลง หรือที่เรียกว่ากระดูกพรุน ซึ่งพบถึงหนึ่งในสี่ของประชากรที่อายุมากกว่า 50 ปีขึ้นไป โดยเพศหญิงในวัยหมดประจำเดือนจะพบมากกว่าเพศชาย เนื่องจากมีอิทธิพลของฮอร์โมนเอสโตรเจนที่ลดลง เป็นปัจจัยที่ส่งเสริมให้เกิดกระดูกพรุน ผู้ที่มีโรคเกี่ยวข้องกับฮอร์โมนบางชนิด โรคข้ออักเสบเรื้อรัง โรคตับหรือโรคไตเรื้อรัง โรคเลือดหรือโรคทางเดินอาหารบางชนิด หรือได้รับยาบางชนิดอาจเป็นสาเหตุทุติยภูมิของการเกิดกระดูกพรุนได้เช่นกัน

ผู้ที่มีกระดูกพรุนจะไม่มีอาการผิดปกติ แต่จะเสี่ยงต่อการเกิดกระดูกหักเมื่อล้มไม่รุนแรง หรือบางครั้งอาจหักได้เองโดย
ไม่ต้องเกิดอุบัติเหตุ เมื่อเกิดกระดูกหักจะทำให้มีอาการปวด ผิดรูปหรือพิการ เช่น ที่พบบ่อยคือกระดูกสันหลังหัก ทำให้ปวดหลังหลังค่อม และความสูงลดลง ที่พบรองมาคือกระดูกสะโพกหัก ทำให้ปวดสะโพก ขาผิดรูป เดินไม่ถนัด หรือเดินไม่ได้ และเกิดภาวะติดเตียง เป็นต้น ดังนั้น การได้รับการวินิจฉัยเป็นโรคกระดูกพรุนตั้งแต่ก่อนการเกิดกระดูก จึงมีความสำคัญ เพื่อให้ได้รับการรักษาที่จะช่วยลดโอกาสในการเกิดกระดูกหักตามมา

เนื่องจากโรคกระดูกพรุนเป็นโรคที่ไม่แสดงอาการ แล้วเมื่อไหร่เราถึงควรจะไปตรวจหาโรคนี้ มูลนิธิโรคกระดูกพรุนแห่งประเทศไทยได้ให้คำแนะนำไว้ว่าผู้ที่ควรจะไปตรวจมวลกระดูก (bone mineral density) เพื่อประเมินว่ามีโรคกระดูกพรุนหรือไม่ ได้แก่ หญิงอายุ 65 ปีขึ้นไป และชายอายุ 70 ปีขึ้นไป หญิงที่หมดประจำเดือนก่อนอายุ 45 ปี รวมถึงผู้ที่ได้รับการตัดรังไข่ทั้งสองข้าง หญิงวัยหมดประจำเดือนหรือชายที่ได้รับยาสเตียรอยด์เป็นระยะเวลานาน หรือมีประวัติบิดาหรือมารดากระดูกสะโพกหักจากอุบัติเหตุที่ไม่รุนแรง หรือมีดัชนีมวลกายน้อยกว่า 20 กก./ตร.ม. หรือมีส่วนสูงลดลงตั้งแต่ 4 ซม.ขึ้นไป เป็นต้น

การป้องกันการเกิดโรคกระดูกพรุน ประกอบไปด้วยการรับประทานอาหารให้ครบ 5 หมู่ ที่มีแคลเซียมและวิตามินดี
เพียงพอโดยเฉพาะนมและผลิตภัณฑ์จากนมไขมันต่ำ การออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ โดยเฉพาะการออกกำลังกายแบบลงน้ำหนัก (weight bearing exercise) และแบบเพิ่มแรงต้าน (resistance exercise) งดสูบบุหรี่ และจำกัดการดื่มแอลกอฮอล์

พญ. ปัญนิภา บุบผะเรณู

งานโรคข้อและภูมิแพ้ กลุ่มงานอายุรศาสตร์ โรงพยาบาลราชวิถี

ราชวิทยาลัยอายุรแพทย์แห่งประเทศไทย