ภาวะหลงลืมชั่วคราว (Transient Global Amnesia, TGA) คือภาวะที่ผู้ป่วยมีการสูญเสียความทรงจำอย่างเฉียบพลันโดยเฉพาะเหตุการณ์ที่เพิ่งเกิดขึ้น (anterograde amnesia) ร่วมกับสูญเสียความสามารถในการจดจำเหตุการณ์ที่กำลังเกิดขึ้น (anterograde amnesia) แบบชั่วคราวส่งผลให้ผู้ป่วยที่มีภาวะดังกล่าวมีความสับสนเกี่ยวกับวัน เวลา สถานที่ และเหตุการณ์ที่เพิ่งเกิดขึ้นผู้ป่วยจึงมักถามซ้ำๆ ว่ามาที่นี่ได้อย่างไร เกิดอะไรขึ้นเมื่อได้ให้คำตอบไปแล้ว ก็มักจะถามคำถามเดิมซ้ำๆอีก ส่งผลให้เกิดความกังวล สับสนมากยิ่งขึ้น โดยที่ผู้ป่วยยังคงรู้สึกตัวดี รู้จักตนเอง (self-awareness)จำญาติ พี่ น้อง และเพื่อนได้ เข้าใจภาษาและสามารถสื่อสารได้เป็นปกติ การสูญเสียความทรงจำจากภาวะนี้จะเป็นชั่วคราวและหายได้เองภายใน24 ชั่วโมง ความทรงจำที่เสียไปโดยส่วนใหญ่จะค่อยๆ กลับคืนมา โดยไม่พบความผิดปกติทางระบบประสาทอื่นๆ อันเป็นผลต่อเนื่องจากภาวะดังกล่าว

ปัจจุบันยังไม่ทราบสาเหตุที่แน่ชัดที่ทำให้เกิดภาวะหลงลืมชั่วคราว แต่เชื่อว่ามีความผิดปกติเกิดขึ้นที่สมองส่วนฮิปโปแคมปัส (hippocampus)ซึ่งมีหน้าที่ในการจัดเก็บความจำ ทำให้ผู้ป่วยไม่สามารถจดจำเหตุการณ์ที่ได้เกิดขึ้นหรือกำลังเกิดขึ้นได้ ภาวะหลงลืมชั่วคราวมักเกิดในผู้ที่อายุมากกว่า 50 ปีขึ้นไป ทั้งเพศชายและเพศหญิง ปัจจัยเสี่ยงที่สัมพันธ์กับภาวะนี้ ได้แก่ โรคกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ โรคไมเกรน และโรคไขมันในเลือดสูง นอกจากนี้ยังพบว่าผู้ที่มีภาวะดังกล่าว มักได้รับเหตุกระตุ้นบางอย่างก่อนเกิดอาการเช่น การออกกำลังกายอย่างหนัก พักผ่อนน้อย ความเครียด การเปลี่ยนอุณหภูมิอย่างเฉียบพลัน เช่น จากการแช่น้ำอุ่น-น้ำเย็น, ความเจ็บปวด,เพศสัมพันธ์, การเบ่งลมหายใจแรงๆ หรือการกลั้นลมหายใจ เป็นต้น

แม้ว่าภาวะหลงลืมชั่วคราวจะสามารถหายเองได้ แต่หากมีอาการที่สงสัยเกี่ยวกับภาวะนี้ ควรมาพบแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเพื่อตรวจร่างกาย ร่วมกับรับการตรวจวินิจฉัยเพิ่มเติมเพื่อแยกจากภาวะอื่นๆซึ่งอาจมีลักษณะอาการคล้ายคลึงกัน เช่น โรคหลอดเลือดสมองตีบชั่วคราว (Transient Ischemic Attack, TIA) โรคลมชัก โรคไมเกรน โรคติดเชื้อในสมอง โรคเลือดออกในสมอง ซึ่งต้องการการดูแลรักษาที่ต่างกันไป ดังนั้นการวินิจฉัยภาวะหลงลืมชั่วคราวจะเกิดขึ้นเมื่อแพทย์ไม่พบสาเหตุอื่นๆ ที่สามารถอธิบายอาการในข้างต้นได้ และผู้ป่วยมีอาการเป็นปกติภายใน 24 ชั่วโมง

โดยทั่วไปผู้ป่วยมักได้รับการเข้าสังเกตอาการในโรงพยาบาล เพื่อติดตามอาการและการดำเนินโรคอย่างใกล้ชิด การรักษาส่วนใหญ่จึงเป็นการรักษาแบบประคับประคองจนผู้ป่วยมีอาการดีขึ้น ความจำกลับมาเป็นปกติ แม้ว่าส่วนใหญ่อาการหลงลืมชั่วคราวมักไม่เกิดขึ้นซ้ำ ผู้ป่วยควรได้รับคำแนะนำให้หลีกเลี่ยงปัจจัยกระตุ้น ลดน้ำหนักงดสูบบุหรี่ หลีกเลี่ยงการดื่มสุรา เป็นต้น จากข้อมูลในปัจจุบันภาวะหลงลืมชั่วคราว ไม่เป็นสัญญาณหรืออาการนำของโรคสมองเสื่อม โรคหลอดเลือดสมอง หรือโรคลมชักในอนาคต

รองศาสตราจารย์ นายแพทย์ประวีณ โล่ห์เลขา

หน่วยประสาทวิทยา ภาควิชาอายุรศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

และราชวิทยาลัยอายุรแพทย์แห่งประเทศไทย