วันที่ 4 กุมภาพันธ์ทุกปี คือวันวันมะเร็งโลก วันที่ทำให้ทุกคนตระหนักรู้ถึงพิษภัยของโรคมะเร็ง

เมื่อก่อนนี้ เวลาได้ยินคำว่ามะเร็ง จะเข้าใจว่าความตายรออยู่อีกไม่ไกล แต่ปัจจุบัน มีความก้าวหน้าทางการแพทย์อย่างมาก ทำให้สามารถรักษาโรคมะเร็งจนหายขาดได้ แต่ก็ต้องบอกว่าในขณะนี้ยังไม่สามารถรักษามะเร็งได้ทุกกรณี เช่น มะเร็งเต้านม มะเร็งปากมดลูก มะเร็งลำไส้ใหญ่ แต่ถ้าหากพบเจอโรคนี้ตั้งแต่ระยะ 0 ถึง 2 ปี ก็สามารถรักษาให้หายขาดได้ แต่สำหรับผู้ป่วยที่พบมะเร็งระยะ 3 หรือ 4 ซึ่งเมื่อก่อนนี้ จะอยู่ได้อีกไม่นาน แต่ปัจจุบัน มีความก้าวหน้าในการรักษา ด้วยการผ่าตัด ฉายแสง รักษาด้วยเคมีบำบัด ใช้ยามุ่งเป้า หรือเซลล์บำบัด เป็นต้น วิธีการดังกล่าวช่วยยืดชีวิตคนไข้ได้ยืนยาวมากก ว่าเดิม ดังพบว่า คนไข้มะเร็งปอดระยะที่ 4 ที่กินยามุ่งเป้าประคองอาการ แล้วพบว่ามีสุขภาพโดยรวมเกือบจะไม่ต่างจากคนปกติ โดยพบกรณีนี้มานานเกิน 5 ปี และพบหลายรายแล้ว และที่มากกว่านั้น ในปัจจุบันมีการรักษาด้วยวิธีการใหม่ ๆ ที่มีประสิทธิภาพสูงในการทำลายเซลล์มะเร็ง และลดอาการข้างเคียงได้ดี

แต่ทั้งหมดนั้นก็ไม่ดีเท่ากับการหลีกเลี่ยงการเกิดมะเร็ง แต่มันเป็นเรื่องยาก เพราะแม้จะพยายามมากเท่าไร แต่ก็มีโอกาสเกิดโรคมะเร็งได้ แต่เราก็ต้องรู้ว่าปัจจัยเสี่ยงโรคมะเร็งมีอะไรบ้าง โดยเราแยกออกเป็น 2 กลุ่ม คือ กลุ่มที่เปลี่ยนแปลงไม่ได้ เช่น พันธุกรรม (มีประวัติโรคมะเร็งในญาติสายตรง เช่น พ่อแม่ พี่น้องพ่อแม่เดียวกัน) เพศ อายุ เชื้อชาติ

ส่วนอีกกลุ่มคือ กลุ่มปัจจัยที่เปลี่ยนแปลงได้ โดยสามารถอธิบายการเกิดโรคมะเร็งได้ถึง 30 - 50 เปอร์เซ็นต์ ซึ่งเป็นตัวเลขสูงมาก ดังนั้น จึงควรให้ความสำคัญกับปัจจัยเหล่านี้ คือปัจจัยช่วยลดความเสี่ยงโรคมะเร็ง ได้แก่ งดบุหรี่ งดดื่มเหล้า และเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เพราะของเหล่านี้ไม่มีความจำเป็นในการดำรงชีวิต การดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ และสูบบุหรี่ คือการนำสารก่อมะเร็งเข้าสู่ร่างกายโดยตรง

ประเด็นต่อมาคือการคุมน้ำหนักตัวให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ เนื่องจากความอ้วนจะเพิ่มความเสี่ยงโรคมะเร็งหลายชนิด ทุกคนควรมีความรู้พื้นฐานว่าอาหารใดควรกินมาก อาหารใดควรกินพอประมาณ และอาหารใดควรกินน้อยที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ เพราะอาหารก็มีผลต่อการเกิดมะเร็ง เช่น อาหารที่มีเชื้ออะฟลาทอกซิน อาหารที่มีไหม้เกรียม เป็นต้น

นอกจากนั้น ก็ต้องหลบเลี่ยงแสงแดดที่แรงจัดเกินไป เพื่อลดความเสี่ยงมะเร็งผิวหนัง อีกปัจจัยเสี่ยงหนึ่งที่ลดการเกิดมะเร็งได้คือ ป้องกันการติดเชื้อ การฉีดวัคซีนหลายชนิด เช่น วัคซีนป้องกันตับอักเสบบี ช่วยป้องกันมะเร็งตับ วัคซีนป้องกันการติดเชื้อ HPV ช่วยป้องกันมะเร็งปากมดลูก มะเร็งทวารหนัก และมะเร็งช่องปาก ดังนั้นเมื่อถึงเกณฑ์อายุที่ควรฉีดหรือควรฉีดกระตุ้น ก็ต้องไปฉีดตามกำหนด
อย่างไรก็ตาม แม้เราจะกินดีอยู่ดี ระมัดระวังการใช้ชีวิตสุด ๆ แต่ก็วางใจกับมะเร็งไม่ได้ เพราะบทมันจะมา มันก็มา ดังนั้น การรู้ตัวเร็วว่าเป็นโรคนี้ แล้วรีบไปรักษาตั้งแต่มะเร็งยังอยู่ในระยะแรก ๆ คือหัวใจของความสำเร็จในการรักษา

เมื่ออายุถึงวัย ก็ต้องไปตรวจคัดกรองมะเร็ง อย่ามัวอ้างไปเรื่อยว่ายังไม่พร้อม ไม่สะดวก หรือติดธุระ จงอย่าผัดผ่อนไปเรื่อย ๆ แต่ที่น่ากลัวกว่าคือ บางคนไม่ยอมไปรับการตรวจคัดกรอง โดยปฏิเสธทั้งหมด ไม่ว่าจะ x-ray หรือส่องกล้อง คือปฏิเสธทุกอย่าง เพราะว่ากลัวเจอโรค

อันที่จริง ต้องบอกว่าการเจอโรคตั้งแต่แรก ๆ ช่วยให้การรักษาได้ดี และจะหยุดอยู่แค่เพียงการตัดเอาก้อนเนื้อร้ายออกเท่านั้น โดยไม่ต้องทำอะไรมาก เช่น เมื่อเราคลำเจอก้อนหรือมีอาการจากมะเร็งแล้ว ส่วนใหญ่มักต้องรักษาแบบผสมผสาน คือผ่าตัด ฉายแสง และให้ยาแบบจัดเต็ม ซึ่งก็หมายถึงต้องเผชิญกับอาการข้างเคียงจากการรักษาด้วยเช่นกัน

แม้มะเร็งจะเป็นโรคที่ฟังแล้วน่ากลัว แต่ความก้าวหน้าทางการแพทย์ในปัจจุบันเปลี่ยนให้ความกลัวกลายเป็นความหวัง และสามารถรักษาให้หายขาดได้มากขึ้น ถ้าหากตรวจพบโรคตั้งแต่ระยะเริ่มต้น แต่ที่สำคัญยิ่งกว่าคือ ต้องลดความเสี่ยงการเกิดโรคมะเร็งด้วยตัวเอง โดยปรับเปลี่ยนพฤติกรรม งดเหล้า งดบุหรี่ คุมน้ำหนักตัวเอง และไปรับวัคซีนป้องกันโรคต่าง ๆ ควบคู่ไปกับการตรวจคัดกรองโรคตามช่วงวัยอย่างสม่ำเสมอ สิ่งเหล่านี้ช่วยป้องกันมะเร็งได้อย่างดี

รศ. ภญ. ดร. ณัฏฐดา อารีเปี่ยม และ รศ. ภก. ดร. บดินทร์ ติวสุวรรณ
คณะเภสัชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย