ย้อนไปเมื่อเกือบ 3 ปีก่อน เหตุการณ์ทีมฟุตบอล “หมูป่าอะคาเดมี” อันประกอบด้วยเยาวชนและโค้ชรวม 13 ชีวิต เข้าไปติดอยู่ภายในถ้ำ ในพื้นที่อุทยานแห่งชาติถ้ำหลวง-ขุนน้ำนางนอนอ.แม่สาย จ.เชียงราย กลายเป็นปฏิบัติการกู้ภัยที่รวบรวมผู้เชี่ยวชาญจากนานาประเทศท่ามกลางความสนใจจากสื่อมวลชนทั่วโลก ตั้งแต่มีการรับแจ้งเหตุในวันที่ 23 มิ.ย. 2561 จนถึงวันที่ 10 ก.ค. 2561 ที่ผู้ประสบภัยคนสุดท้ายถูกลำเลียงออกมาอย่างปลอดภัย

เมื่อเร็วๆ นี้ หนึ่งใน “ฮีโร่” ของปฏิบัติการดังกล่าวคือ “หมอภาคย์” พ.อ.นพ.ภาคย์ โลหารชุน นายแพทย์ใหญ่หน่วยบัญชาการสงครามพิเศษ จังหวัดลพบุรี ได้มาบอกเล่าเรื่องราว ผ่านงานแถลงข่าว (ออนไลน์) วันงดสูบบุหรี่โลกประจำปี 2564 จัดโดย มูลนิธิรณรงค์เพื่อการไม่สูบบุหรี่ ร่วมกับ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ
(สสส.) ระบุว่า “ถ้าผมไม่เลิกสูบบุหรี่..ไม่แน่ว่าผมจะช่วยทีมหมูป่าจากถ้ำหลวง-ขุนน้ำนางนอนไม่ได้” พร้อมเผยเคล็ดลับการเลิกสูบบุหรี่ของตนเอง ทำให้ร่างกายกลับมาแข็งแรงจนเข้าร่วมภารกิจครั้งสำคัญนี้ได้

หมอภาคย์ : ตอนนั้นน่าจะประมาณมัธยมต้น ก็คืออยากลอง ก็เลยขอผู้ใหญ่ในบ้านคืออาม่า อาม่าก็จุดบุหรี่ให้ลองสูบ ตอนนั้นก็สำลัก ก็ไม่ได้ชอบนะครับสมัยเด็กๆ ทีนี้มาเริ่มสูบบุหรี่จริงจังก็ช่วงที่เข้าเป็นนักเรียนแพทย์ เข้ามหา’ลัยอันนั้นสูบบุหรี่จริงจังแล้วก็ติด ติดถึงขั้นที่ว่าเพิ่มปริมาณมากที่สุดคือวันละ 2 ซองผมถือว่าเยอะนะ แล้วก็สูบมาต่อเนื่องจนถึงปี 2556 นับตั้งแต่ปี 2539-2540 (สูบต่อเนื่อง 16 ปี) แต่ระหว่างในช่วงนี้ก็มีความคิดที่จะเลิกอยู่ตลอด

“ช่วงที่ขึ้นวอร์ด (Ward : หอผู้ป่วย) ดูแลคนไข้ ก็ได้เจอคนไข้ทั้งถุงลมโป่งพอง ทั้งที่เป็นมะเร็งปอด ก็ดูแล้วบั้นปลายสำหรับคนสูบบุหรี่คุณภาพชีวิตไม่ดี เพราะว่าช่วยเหลือตัวเองไม่ได้ถ้าไปถึงจุดนั้น ก็คิดว่ายังไง
เราควรจะเลิกก่อนที่ปอดเราจะไม่กลับคืนมาเป็นปกติ อันนี้คือความคิดไว้ในใจอยู่ มันก็เลยเป็นตัวจุดประเด็นให้ตั้งใจที่จะเลิกจริงๆ จังๆ ตอนปี 2557 คือก่อนหน้านี้เคยเลิกมาแล้วแต่ไม่เคยสำเร็จเลยครับ ไม่เคยสำเร็จเลย แต่พอมาปี 2557 ที่เลิกได้สำเร็จ มันมีเครื่องยึดเหนี่ยวจิตใจ

ผมใช้วิธีนี้ครับ มันเป็นโมเดล (Model : รูปแบบ) ของทหารด้วยนะครับ ข้าราชการทหารจะรักเกียรติรักศักดิ์ศรี ผมอาศัยเวทีตอนเคารพธงชาติตอน 8 โมงเช้า เราจะมาเคารพธงชาติร่วมกันในหน่วย ก็จะมีคนร้อยกว่าคนมายืนเข้าแถวเคารพธงชาติ ผมก็ขึ้นไปหน้าไมค์ตรงโพเดียม บอกว่าช่วยเป็นพยานให้ผมหน่อย ร้อยกว่าชีวิตนะ ผมจะเลิกสูบบุหรี่ตั้งแต่วินาทีนี้เป็นต้นไป ให้ทุกคนเป็นพยาน ถ้าผมแอบไปสูบบุหรี่แม้แต่นิดเดียว ผมจะไปนุ่งกระโปรง”

หลังจากนั้นความอยากสูบบุหรี่มันก็มีอยู่ แต่เชื่อไหมครับ? ทุกครั้งที่อยากสูบบุหรี่เราไม่กล้าสูบจริงๆ เพราะรู้ว่าเราได้เหมือนคล้ายๆ สัญญา ทำการให้คำมั่นสัญญากับคนเป็นร้อยคนแล้ว ที่เห็นภาพผู้ป่วยที่เราเคยดูแล อันนั้นแค่เป็นจุดประกาย แต่ว่าเราเลิกไม่ได้เพราะเราแพ้ความอยากทุกทีเลย มันไม่มีเครื่องยึดเหนี่ยวจิตใจ แต่พอมาถึงใช้วิธีที่ว่า คือเราอยากเลิกเป็นตัวอย่างให้กับคนของเราด้วย หมายถึงว่าในที่ทำงานของเราด้วย แล้วก็ที่สำคัญเลย ร้อยกว่าชีวิตนะครับเขาจับจ้องเราอยู่ ฉะนั้นถ้าเราเสียสัจจะมันจะรู้สึกผิด รู้สึกแย่มากๆ เลย

อันนี้ก็เลยเป็นวิธีที่ทำให้ผมเลิกบุหรี่ได้ 7 ปี จนมาถึงปัจจุบันนี้ แล้วตอนนั้นเราเป็นเหมือนหัวหน้าหน่วยงานที่เราดูแลอยู่ ก็จะมีเจ้าหน้าที่กำลังพลของเราที่เขามีความคิดอยากจะเลิกบุหรี่ เขาก็อาศัยเวทีแบบเราบ้างในการที่จะเลิกบุหรี่โดยอาศัยพี่น้องร้อยกว่าชีวิตมาเป็นพยาน มาเป็นคนที่เขาเรียกว่าคอยยืนยันคำมั่นสัญญาและคอยเอาใจช่วย แล้วพอมีคนที่ 1 ก็จะคนที่ 2 ที่ 3 ตามมาจนสุดท้ายเลิกได้เยอะมากครับในหน่วยงาน

“มันเกี่ยวเนื่องกับความแข็งแรงของร่างกาย ในภารกิจที่ถ้ำหลวง-ขุนน้ำนางนอน การที่จะเข้าจากปากถ้ำไปถึงจุดที่เด็กๆ อยู่ ระยะทางประมาณ 4 กิโล (เมตร) กว่าๆ เกือบถึง 5 กิโล ถ้าร่างกายไม่แข็งแรงจะไปถึงจุดนั้นค่อนข้างลำบาก ทีนี้จังหวะดีมากคือว่าเราได้เลิกบุหรี่แล้วก็กลับมาฟื้นฟูร่างกาย ทำให้ร่างกายเราแข็งแรง ทำให้สามารถปฏิบัติภารกิจได้ ถ้าลองนึกภาพตามดู เราเดินถ้ำธรรมดาในถ้ำที่อากาศค่อนข้างจะน้อยอยู่แล้ว ออกซิเจนจะน้อยกว่าข้างนอก จะน้อยกว่าปกติอยู่แล้ว รวมถึงเราต้องแบกอุปกรณ์ แบกถังออกซิเจนเดินทางเป็นกิโลๆ เข้าไป รวมถึงก็จะมีจุดที่ต้องดำน้ำด้วย เพราะฉะนั้นเราต้องใช้ความแข็งแรงมาก แล้วก็เรียกว่าต้องมีปอดที่แข็งแรงด้วย”

น่าจะประมาณ 8-9 วัน ใช้ชีวิตอยู่ในนั้น พกพาวเวอร์เจล (Power Gel) เพราะมันเป็นอาหารที่ให้พลังงานแล้วก็เป็นอาหารเหลว เนื่องจากน้องๆ เขาไม่ได้กินข้าวมาหลายวัน ฉะนั้นเริ่มต้นก็ควรเป็นอาหารที่ไม่ต้องย่อยมาก หลังจากนั้นก็จะมีอาหารแข็งที่เขาเรียกว่าเรชั่น (Ration) เอ็มอาร์อี (Meal, Ready-to-Eat : MRE) คืออาหารที่ใส่ซองสุญญากาศที่ทหารเขาใช้ในการฝึกเข้าไป

มันก็รู้สึกสดชื่นขึ้นชัดเจน มีความกระปรี้กระเปร่า ที่สำคัญก็ดำน้ำได้นานขึ้นด้วย หมายถึงกลั้นหายใจ ก็มีเจ้าหน้าที่ตั้งแต่เข้ามาก็เลิกได้อยู่ น้องที่เป็นทหารอยู่ที่นี่ก็เลิกได้คนหนึ่ง ก็คือว่าโอเค! ค่อยๆ เริ่มไปทีละนิดละหน่อย ขนาดตัวเราเองยังรู้สึกยากเลย แล้วเชื่อไหมครับ? วินาทีนั้นเป็นวินาทีที่ยากมาก การที่เราไปให้คำมั่นสัญญากับใครๆ คือเราต้องเด็ดเดี่ยว ตอนนั้นผมรู้แล้วว่าเราต้องเด็ดเดี่ยว แล้วถอยหลังกลับไม่ได้ จะอาลัยอาวรณ์ไม่ได้แล้ว จะแอบกลับไปสูบไม่ได้แล้ว เพราะเราขึ้นไปประกาศต่อหน้าคนเป็นร้อย

ซึ่งคนที่ตามๆ กันมา หมายถึงคนที่ปฏิบัติตามกันมา ใช้วิธีนี้เลิกบุหรี่ เขาก็กล้าหาญมาก ผมเข้าใจจิตใจเขาเลยว่า
การที่คนจะขึ้นไปยืนแล้วไปสัญญาต่อหน้าคนเป็นร้อยมันทำยาก เพราะว่าคนที่ไม่เลิกยังไงเขาก็ไม่ยอมขึ้น ขนาดเราบอกว่าเอาซะหน่อยน่า เขาก็ปฏิเสธ แต่คนที่ขึ้นไปได้เขาตัดสินใจแน่วแน่แล้ว ไม่หันหลังกลับแล้ว แล้วมันก็เป็นเครื่องยึดเหนี่ยวจิตใจได้ดีจริงๆ จนผมเลิกมาได้ 7 ปีนะครับ
แล้วผมบอกว่าตลอดชีวิต ใครเห็นผมบอกเลยว่าต้องไปนุ่งกระโปรง

เชื่อไหมครับ? แรกๆ ขนาดในความฝัน ฝันว่าเราแอบไปสูบบุหรี่สูบไปนิดหนึ่งในความฝันนะครับ ยังตกใจจนต้องไปหากระโปรงในความฝัน ดีว่าตื่นขึ้นมาก่อน ตื่นมาก็โล่งใจ อันนี้ในบริบทที่เราเป็นผู้ชาย แต่ถ้าเป็นสุภาพสตรีอาจจะต้องใช้วิธีอื่นหรือใช้บริบทอื่น ในการที่เขาเรียกว่าหาเป็นเครื่องยึดเหนี่ยวจิตใจอันนี้ต้องขออภัยด้วยหากทำให้เข้าใจผิดกัน(หมายเหตุ : เรื่องเล่านี้หมอภาคย์อธิบายในแง่วิธีการเลิกสูบบุหรี่ของตนเองโดยใช้บริบทสังคมของเพศชายมาเป็นเครื่องมือเท่านั้น ไม่มีเจตนาพาดพิงหรือเปรียบเทียบกับเพศหญิงแต่อย่างใด)

“ผมว่าจริงๆ ไม่จำเป็นต้องใช้คนเป็นร้อยคนก็ได้นะครับ คือหาสถานการณ์อะไรก็ได้ที่เราคิดว่ามันทำให้เป็นเครื่องยึดเหนี่ยวจิตใจ ที่ทำให้เราไม่กล้าหันหลังกลับไปสูบบุหรี่อีก ผมก็เพิ่งนึกได้ เมื่อไม่นานที่ผ่านมาผมไปงานศพของน้องคนหนึ่ง ก็จะมีน้องๆ ที่สนิทกันที่สูบบุหรี่ ผมก็เลยถามว่าจะเลิกบุหรี่ไหม? ถ้าจะเลิกไปสาบานต่อหน้าศพของน้องคนนี้ได้ไหม? ปรากฏว่าเขายังไม่อยากเลิกบุหรี่ เลยไม่มีใครทำกัน แต่ผมเชื่อว่าถ้าเราลองหาจังหวะชีวิตดู ลองหาสถานการณ์ที่เราคิดว่าเราพูดออกไปแล้วมันยึดเหนี่ยวจิตใจได้ ผมว่ามันก็มีประสิทธิภาพ

ซึ่งแต่ละคนไม่เหมือนกัน โมเดลแต่ละคนไม่เหมือนกัน มีคนทำได้สักคนหนึ่ง คนอื่นก็ทำได้เหมือนกัน ก็ขอเป็นกำลังใจ ช่วงแรกๆ อาการอยากมากๆ จริงๆ มันหงุดหงิด กระวนกระวาย มันมีความคิดจะหยิบบุหรี่หยิบไฟแช็คกลับมาจะล้มเลิกตั้งหลายครั้ง แต่ใบหน้าของคนที่เราสัญญาไว้ร้อยกว่าคนก็ลอยขึ้นมาทำให้เรามีสติ พอมีสติ พออยากก็เลยหาวิธีเบี่ยงเบนความสนใจ ก็คือไปวิดพื้นไปวิ่ง ไปออกกำลังกายทุกครั้งที่อยากจนทำให้เราเหนื่อยทุกครั้งที่อยาก ต่อไปความอยากมันก็จะลดลงไปเอง ประมาณ3 สัปดาห์ก็จะเบาบางไปเยอะมาก”!!!