1 ตุลาคม 2566 ผู้สื่อข่าวรายงานว่า  ช่วงปลายฝนต้นหนาว ต้นข้าวเริ่มตั้งท้อง ทำให้ปูนาแพร่พันธุ์ได้เร็ว ในช่วงเดือนกันยายนถึงเดือนตุลาคมของทุกปี ถือว่าช่วงนี้ เป็นช่วงที่ปูนาออกมาผสมพันธุ์ ชาวบ้านจะออกหาปูนา จับมาทำน้ำปู เป็นที่รู้จักกันทั่วไปเรียกว่า “น้ำปู” เป็นของกินที่เป็นเอกลักษณ์ของคนทางเหนือ มีราคาสูง

ซึ่งจะขายตั้งแต่กระปุกเล็กจนถึงกระปุกใหญ่ ราคาเริ่มต้นที่ 50-200 บาท และเป็นกิโลกรัมละ 500 บาท พอหมดฤดูนี้ไปจะไม่มีการทำน้ำปูอีกเลย น้ำปู 1 ปีทำได้เพียง1ครั้งเท่านั้น

สำหรับน้ำปูเป็นอาหารยอดนิยมของชาวบ้านในพื้นที่ภาคเหนือ ที่สามารถนำไปเป็นส่วนผสมของอาหารพื้นเมือง ได้หลากหลายเมนูตามชอบ เช่นน้ำพริก แกงหน่อไม้ ส้มตำ ยำหน่อไม้ และตำหลากหลาย เป็นอาหารจากภูมิปัญญาท้องถิ่น ที่สามารถรับประทานในครอบครัวและสร้างงาน สร้างรายได้ โดยรสชาติของน้ำปูจะมีความโดดเด่นเป็นเอกลักษณ์ในแต่ละท้องที่ บางที่ก็จะมีรสเผ็ดจัดจ้าน บางที่รสกลมกล่อม

นางนงเยาว์ เมืองน้อย อายุ 55 ปี บ้านเลขที่ 151 หมู่ 4 ตำบลท่าจำปี อำเภอเมือง จังหวัดพะเยา กล่าวว่า การทำน้ำปูจะทำในช่วงหลังจากปลูกข้าวเสร็จ ระหว่างเดือนสิงหาคม-ตุลาคมของทุกปี ซึ่งในช่วงนี้ปูนามีตัวโตเต็มวัย ชาวบ้านก็จะออกไปจับปูนามาทำน้ำปู เมื่อได้ปูนามาแล้วก็จะนำเอามาแช่น้ำขังไว้ 1 คืน เพื่อให้สิ่งสกปรก ดิน โคลนหลุดออกจากตัวปู

จากนั้นก็จะนำปูมาล้างให้สะอาด เตรียมไบฝรั่ง ใบมะกอก,ตะไคร้,ใบย่านางนำมาผสมตอนบดปู แล้วนำมาคั้นเอาน้ำปูเก็บไว้อีก 1 คืน จากนั้นนำไปเคี่ยวในหม้อใช้เวลา 7-10 ชั่วโมง จนน้ำปูแห้งจับกันเป็นก้อนสีดำ พักไว้ให้เย็นนำไปบรรจุในภาชนะ น้ำปูเป็นอาหารที่เกิดจากภูมิปัญญาของชาวบ้านในภาคเหนือและเป็นการถนอมอาหารเพื่อเก็บไว้กินตลอดทั้งปี

นอกจากชาวบ้านจะทำไว้กินเองแล้ว ยังนำไปจำหน่ายเป็นรายได้เสริมอีกด้วย โดยจะจำหน่าย เป็นกระปุกกระปุกเล็กกระปุกละ 50 บาท กระปุกกลางกระปุกละ 100 บาท กระปุกใหญ่กระปุกละ 200 บาท และกิโลกรัมละ 500 บาท

ซึ่งน้ำปูจะนำไปเป็นส่วนผสมของอาหารพื้นเมืองได้หลากหลายเมนูตามชอบ เป็นอาหารจากภูมิปัญญาท้องถิ่นที่สามารถรับประทานในครอบครัวและสร้างงาน สร้างรายได้ ให้แก่ชาวบ้านเป็นอย่างดี โดยรสชาติของน้ำปูจะมีความโดดเด่นเป็นเอกลักษณ์ในแต่ละท้องที่ บางที่ก็จะมีรสเผ็ดจัดจ้าน บางที่รสกลมกล่อม.012