5 กุมภาพันธ์ 2569 นายวัส ติงสมิตร นักวิชาการอิสระ โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊ก ระบุว่า วิเคราะห์ปัญหาฟ้องเพิกถอนประชามติ 8 ก.พ. 2569 — ประเด็น “ฐานอำนาจ” ที่ต้องดูให้ชัด!

จากกรณีที่นายเรืองไกร ลีกิจวัฒนะ ยื่นฟ้องต่อศาลปกครองกลางเมื่อวันที่ 4 กุมภาพันธ์ 2569 ขอให้เพิกถอนการจัดประชามติที่จะมีขึ้นในวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 โดยอ้างว่า คำถามประชามติไม่ตรงตามมติรัฐสภา และอาจเป็นคำสั่งที่ไม่ชอบด้วยกฎหมายนั้น
ประเด็นสำคัญที่สังคมควรทำความเข้าใจคือ “ใครคือเจ้าของอำนาจในการสั่งทำประชามติครั้งนี้?”

ประชามติครั้งนี้... ไม่ได้มาจากมติรัฐสภา (ตาม ม. 9(4))
ตาม พ.ร.บ.ว่าด้วยการออกเสียงประชามติ พ.ศ. 2564 มาตรา 9(4) กำหนดให้รัฐสภาเป็นผู้พิจารณาและมีมติ แล้ว "แจ้งให้ ครม. ดำเนินการ"
แต่ข้อเท็จจริงคือ:

• การจัดประชามติ 8 ก.พ. 2569 เกิดจาก "มติคณะรัฐมนตรี (ครม.)" ตามนโยบายของรัฐบาลโดยตรง และ
• มีการประกาศในราชกิจจานุเบกษาอย่างชัดเจน (2 ม.ค. 2569)

สรุป: รัฐสภาไม่ใช่ต้นทางของอำนาจในการจัดประชามติครั้งนี้ ดังนั้น กกต. จึงไม่จำเป็นต้องยึดโยงคำถามกับมติรัฐสภาตามที่ถูกกล่าวอ้าง

มติรัฐสภา 11 ธ.ค. 2568 มีสถานะอย่างไร?
แม้รัฐสภาจะเคยมีมติเรื่องถ้อยคำประชามติไว้ว่า “ท่านเห็นด้วยหรือไม่ที่จะให้มีการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่” แต่ในทางกฎหมาย:

ไม่ใช่ฐานอำนาจ: มติครั้งนั้นไม่ใช่คำสั่งที่ผูกพันให้ ครม. หรือ กกต. ต้องปฏิบัติตาม

สถานะทางกฎหมาย: เป็นเพียง "มติทางการเมือง" หรือการแสดงความเห็นของฝ่ายนิติบัญญัติเท่านั้น ไม่ใช่เงื่อนไขบังคับในการใช้อำนาจของฝ่ายบริหาร

คำถามประชามติ: ยึดอะไรเป็นหลัก?
คำถามที่ว่า “ท่านเห็นชอบว่าสมควรมีรัฐธรรมนูญฉบับใหม่หรือไม่”

เป็นถ้อยคำตามมติ ครม. เมื่อวันที่ 18 ธ.ค. 2568 และใข้อำนาจตามมาตร 9(2) ของกฎหมายประชามติ ไม่ได้ดำเนินการตามมติรัฐสภา เมื่อวันที่ 11 ธ.ค. 2568 ที่ใช้ถ้อยคำว่า “ท่านเห็นด้วยหรือไม่ที่จะให้มีการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่”

มติ ครม. สอดคล้องกับคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญที่ 18/2568

สรุป: คำสั่งนี้ "ไม่ชอบด้วยกฎหมาย" จริงหรือ?
การจะเพิกถอนคำสั่งทางปกครองได้ ต้องพิสูจน์ว่าหน่วยงานทางปกครองไม่มีอำนาจหรือทำผิดขั้นตอน แต่ในกรณีนี้:
(1)ครม. มีอำนาจเต็ม ตามกฎหมายในการกำหนดคำถาม
(2) คำถามไม่ขัดคำสั่งศาลรัฐธรรมนูญ (ที่ใช้คำว่า "เห็นชอบ")

สรุปสั้น ๆ การฟ้องว่าประชามติไม่ชอบเพราะ "คำถามไม่ตรงมติรัฐสภา" อาจเป็นการเข้าใจผิดในเรื่อง โครงสร้างอำนาจ เพราะประชามติครั้งนี้ รัฐบาลเป็นคนสั่ง ไม่ใช่รัฐสภาเป็นคนสั่ง

คดีนี้ผู้เขียนเห็นว่า ศาลปกครองกลางจะยกฟ้อง และไม่มีผลกระทบต่อการลงประชามติในวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 ครับ
วัส ติงสมิตร
นักวิชาการอิสระ
5/2/69
#ประชามติ2569 #แก้ไขรัฐธรรมนูญ #วิเคราะห์กฎหมาย #การเมืองไทย