วันที่ 14 พฤษภาคม 2569 นายวัส ติงสมิตร นักวิชาการอิสระ และอดีตผู้พิพากษาอาวุโสในศาลฎีกา ออกมาโพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊กส่วนตัว ระบุว่า  เจาะลึกคำร้องศาลรัฐธรรมนูญ: พ.ร.ก. กู้เงิน 4 แสนล้าน กับเส้นขนานของ “นโยบายที่ดี” และ “วิธีการที่ถูกต้อง”

กลายเป็นประเด็นร้อนแรงในแวดวงกฎหมายมหาชน เมื่อพรรคฝ่ายค้านยื่นคำร้องผ่านประธานสภาผู้แทนราษฎรไปยังศาลรัฐธรรมนูญ เพื่อขอให้วินิจฉัยว่า พระราชกำหนด (พ.ร.ก.) ให้อำนาจกระทรวงการคลังกู้เงินเพื่อแก้ไขวิกฤตพลังงานและสร้างการเปลี่ยนผ่านพลังงาน พ.ศ. 2569 นั้น "ชอบด้วยรัฐธรรมนูญหรือไม่?"

บทความนี้จะสรุปสาระสำคัญของคำร้อง พร้อมวิเคราะห์ผ่านแว่นตากฎหมายเปรียบเทียบ เพื่อให้เห็นว่ากรณีนี้ไม่ใช่แค่เรื่องการเมือง แต่เป็นเรื่องของ "หลักการแบ่งแยกอำนาจ" และ "วินัยการเงินการคลัง"

สรุปสาระสำคัญของคำร้อง: "แผนงานที่ 2" คือจุดตาย?
อันที่จริง การแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้าตามแผนงานที่ 1 ในวงเงิน 200,000 ล้านบาท เพื่อบรรเทาค่าพลังงาน ช่วยเกษตรกร และประคองเศรษฐกิจจากราคาพลังงานโลกที่ผันผวน ก็มีเหตุให้โต้แย้งได้ว่า เศรษฐกิจในช่วง 3 เดือนแรกของปี 2569 ของไทย มีความมั่นคงมากกว่าช่วงเวลาเดียวกันของปีที่แล้ว หากรัฐบาลต้องการจะช่วยแก้ไขปัญหาราคาน้ำมันเชื้อเพลิงที่สูงขึ้นมาก ก็สามารถทำได้ที่ต้นทางด้วยการลดภาษีสรรพสามิต และควบคุมกำไรส่วนเกินของบริษัทน้ำมันได้ ไม่ใช่เหวี่ยงแหแจกเงินไปปลายทางซึ่งเป็นผู้ใช้จ่ายเงิน 20 ถึง 30 ล้านสิทธิ ซึ่งมีแต่จะส่งผลให้เกิดเงินเฟ้อขึ้น ไม่สามารถรักษา “ความมั่นคงทางเศรษฐกิจ” อันเป็นเงื่อนไขในการออก พ.ร.ก. ได้ 

แต่ฝ่ายค้านไม่ได้โต้แย้งในแผนงานที่ 1 คงโต้แย้งแผนงานที่ 2 ในวงเงิน200,000 ล้านบาท เช่นกัน  อันเป็นหัวใจของคำร้อง ซึ่งระบุถึงการเปลี่ยนผ่านพลังงาน (Energy Transition) และโครงข่ายไฟฟ้าอัจฉริยะ ฝ่ายค้านมองว่าขัดต่อ รัฐธรรมนูญ มาตรา 172 อย่างชัดเจนด้วยเหตุผล 3 ประการ:

ขาดความฉุกเฉิน (Lack of Urgency): การสร้างโครงสร้างพื้นฐานพลังงานเป็นโครงการระยะยาว (4-10 ปี) ไม่ใช่ภัยพิบัติทางเศรษฐกิจที่ต้องแก้ไขในทันที

มีทางเลือกอื่นที่ไม่ละเมิดหลักการ: ตลาดพลังงานทดแทนกำลังเติบโตตามกลไกปกติ การไม่ใช้ พ.ร.ก. กู้เงิน ไม่ได้ทำให้เศรษฐกิจล่มสลายอย่างเฉียบพลัน

เลี่ยงการตรวจสอบ (Avoiding Oversight): การกู้ผ่าน พ.ร.ก. ทำให้รัฐบาลหลบเลี่ยงการชี้แจงรายละเอียดรายโครงการต่อสภาตามกระบวนการ พ.ร.บ. งบประมาณปกติ

วิเคราะห์เชิงลึก: เมื่อ "นโยบายที่ดี" ต้องใช้ "วิธีการที่ถูกต้อง"

ในทางกฎหมายมหาชนมีหลักการสำคัญคือ "วัตถุประสงค์ที่ดี ไม่ได้ทำให้อำนาจที่มิชอบกลายเป็นชอบ"

หากศาลยอมให้รัฐบาลอ้าง "ความสำคัญ" มาแทนที่ "ความฉุกเฉิน" เพื่อออก พ.ร.ก. กู้เงินได้ ต่อไปเราอาจเห็นการออก พ.ร.ก. กู้เงินเพื่อสร้างโรงเรียนหรือโรงพยาบาล ซึ่งแม้จะเป็นเรื่องดี แต่จะทำให้ระบบงบประมาณที่ตรวจสอบโดยรัฐสภาล่มสลายลงทันที

ข้อสังเกตจากคณะกรรมการกฤษฎีกา (เรื่องเสร็จที่ 373/2569):

คณะกรรมการกฤษฎีกา (คณะพิเศษ) ยังตั้งข้อสังเกตว่า ที่ผ่านมารัฐบาลได้ใช้งบประมาณแผ่นดินในการดำเนินการในเรื่องนี้มาโดยตลอด ประกอบกับขณะนี้ยังอยู่ระหว่างการดำเนินการจัดทำร่างพระราชบัญญัติงบประมาณรายจ่ายประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2570 อันแสดงให้เห็นว่า การดำเนินการตามวัตถุประสงค์หรือเป้าหมายในการเปลี่ยนผ่านด้านพลังงานของประเทศ ได้มีการดำเนินการมาโดยตลอดอย่างต่อเนื่อง มิใช่มาตรการเร่งด่วนเฉพาะหน้าที่จะต้องรีบดำเนินการ โดยการตราพระราชกำหนดฉบับพิพาท แทนที่จะดำเนินการโดยการตราเป็นพระราชบัญญัติ 

บรรทัดฐานสากลที่สนับสนุนคำร้อง

เพื่อให้เห็นภาพชัดเจนขึ้น เราสามารถเปรียบเทียบกับหลักการในต่างประเทศได้ดังนี้:

เยอรมนี (คดี KTF 2023): ศาลรัฐธรรมนูญเยอรมันตัดสินว่า การโยกงบฉุกเฉินไปใช้ในกองทุนลดโลกร้อน "ขัดรัฐธรรมนูญ" เพราะความเร่งด่วนของปัญหาภูมิอากาศไม่มีความเชื่อมโยงที่ใกล้ชิดพอ (Strict Connection) กับเหตุฉุกเฉินทางการคลังเฉพาะหน้า

หลัก Power of the Purse (อังกฤษ): ยึดถือว่าฝ่ายบริหารไม่มีอำนาจกู้เงินตามลำพังหากไม่ใช่ภาวะสงครามหรือวิกฤตสุดวิสัย การเลี่ยงตรวจสอบจากสภาถือเป็นการทำลายรากฐานประชาธิปไตย

หลักความได้สัดส่วน (Proportionality): หากมีวิธีอื่นที่กระทบน้อยกว่า (เช่น พ.ร.บ. งบประมาณปกติ) รัฐบาล "ต้อง" เลือกวิธีนั้น การใช้ พ.ร.ก. ซึ่งเป็นอาวุธสุดท้ายจึงต้องพิสูจน์ให้ได้ว่าไม่มีทางเลือกอื่นจริงๆ

บทสรุป: การต่อสู้เพื่อบรรทัดฐานใหม่

คำร้องนี้จึงเป็นการตั้งคำถามสำคัญต่อสังคมไทยว่า เราจะยอมให้ "ความสะดวกของฝ่ายบริหาร" รุกล้ำเข้าไปใน "อำนาจนิติบัญญัติ" หรือไม่?

หากศาลรัฐธรรมนูญวางบรรทัดฐานตามคำร้องนี้ จะเป็นการสร้างภูมิคุ้มกันให้ระบบการคลังของประเทศ เพื่อประกันว่า "เงินแผ่นดิน" จะถูกใช้ผ่านการตรวจสอบอย่างรัดกุมโดยผู้แทนราษฎร ไม่ใช่ผ่านทางลัดทางกฎหมายที่ตรวจสอบได้ยาก 

วัส ติงสมิตร

นักวิชาการอิสระ

14/5/69