พืชชนิดใหม่ของโลก! 'จักรเศวต' อัญมณีขาวแห่งภูเรือ หลักฐานความสมบูรณ์บนผืนป่าเมืองเลย

เมื่อวันที่ 9 มิ.ย.2569 เพจเฟซบุ๊ก "กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช" ได้โพสต์ข้อความ และภาพ ผ่านเฟซบุ๊ก ระบุว่า "จักรเศวต อัญมณีขาวแห่งภูเรือ พืชชนิดใหม่ของโลก หลักฐานความสมบูรณ์บนผืนป่าเมืองเลย

“จักรเศวต” (Disporum phuhinrongklaensis Sarapan & Chamch.) พืชดอกสีขาวบริสุทธิ์รูปทรงคล้ายดวงดาว ซึ่งนอกจากจะเป็นพืชถิ่นเดียว (Endemic Species) ของประเทศไทยแล้ว ยังเป็นพืชชนิดใหม่ของโลกในสกุลว่านหัวสืบ (สกุล Disporum) ในวงศ์ Colchicaceae โดยการค้นพบนี้ถูกประกาศอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 19 ตุลาคม 2567 ซึ่งเป็นผลงานความร่วมมือของทีมนักวิจัยจากกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ร่วมกับภาควิชาพฤกษศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ และทรินิตี้คอลเลจ มหาวิทยาลัยแห่งกรุงดับลิน ประเทศไอร์แลนด์

นางสาวเนตรนภา งามเนตร หัวหน้าอุทยานแห่งชาติภูเรือ เปิดเผยว่า จากเดิมที่มีรายงานการพบจักรเศวตเพียงแค่ในพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่ (อุทยานแห่งชาติศรีลานนา) และจังหวัดพิษณุโลก (อุทยานแห่งชาติภูหินร่องกล้า) ล่าสุดได้มีการค้นพบพืชชนิดนี้ในอุทยานแห่งชาติภูเรือ โดยปักหมุดพบบริเวณตลอดเส้นทางศึกษาธรรมชาติน้ำตกห้วยไผ่ ซึ่งเป็นช่วงรอยต่อระหว่างป่าเบญจพรรณและป่าดิบแล้ง ที่ระดับความสูงประมาณ 850 เมตรจากระดับน้ำทะเลปานกลาง ระบบนิเวศเฉพาะถิ่นในบริเวณนี้มีปัจจัยแวดล้อมที่เหมาะสม ทั้งความชื้นและสภาพแสง ทำให้จักรเศวตสามารถเจริญเติบโตได้เป็นอย่างดี การค้นพบครั้งนี้ไม่เพียงแต่สร้างความตื่นเต้นให้แก่วงการพฤกษศาสตร์ แต่ยังเป็นดัชนีชี้วัดที่สำคัญถึงความอุดมสมบูรณ์ของระบบนิเวศในอุทยานแห่งชาติภูเรือ ที่ยังคงทำหน้าที่เป็นแหล่งอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพอันทรงคุณค่าในระดับสากล และพร้อมพัฒนาสู่การเป็นจุดหมายปลายทางของการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ เพื่อให้นักท่องเที่ยวได้สัมผัสความงามควบคู่ไปกับการตระหนักรู้ถึงคุณค่าของทรัพยากรป่าไม้

ในเชิงวิชาการพฤกษศาสตร์ จักรเศวตมีลักษณะวิสัยเป็นไม้ล้มลุก ลำต้นอวบน้ำและตั้งตรง โดยมีความสูงได้ถึง 105 เซนติเมตร เอกลักษณ์เด่นคือมีสีเขียวสดตลอดทั้งลำต้น มีใบเดี่ยวออกเรียงเวียนรอบลำต้นอย่างสมมาตร ผิวใบเรียบเกลี้ยงไม่มีขน ในช่วงเดือนพฤษภาคมถึงมิถุนายนจะเป็นฤดูกาลอวดโฉม โดยจะออกดอกสีขาวบริสุทธิ์ทั้งบริเวณหลอดกลีบดอกด้านนอก ด้านใน รวมถึงแฉกกลีบดอก และจะเริ่มติดผลทรงกลมหรือรูปรีสีเขียวในช่วงเดือนกรกฎาคม ก่อนจะเปลี่ยนเป็นสีดำสนิทเมื่อสุกงอมในราวเดือนธันวาคม สำหรับคำระบุชนิดภาษาเลตินว่า 'phuhinrongklaensis' นั้น ตั้งขึ้นเพื่อเป็นเกียรติแก่จำเพาะสถานที่ (Type Locality) คืออุทยานแห่งชาติภูหินร่องกล้า ซึ่งเป็นแหล่งที่มีการเก็บตัวอย่างต้นแบบในการศึกษาวิจัยเป็นครั้งแรก

แม้จักรเศวตจะเป็นพืชชนิดใหม่ที่เพิ่งถูกค้นพบและมีความสวยงามราวกับอัญมณีซ่อนเร้น แต่สถานภาพในธรรมชาติน่ากังวลอย่างยิ่ง จากการประเมินสถานภาพความน่าจะเป็นเบื้องต้นตามเกณฑ์ขององค์การระหว่างประเทศเพื่อการอนุรักษ์ธรรมชาติ (IUCN) พืชชนิดนี้ถูกเสนอให้อยู่ในกลุ่ม เสี่ยงต่อการสูญพันธุ์ (Vulnerable: VU D2) เนื่องจากมีการกระจายพันธุ์เฉพาะในป่าผลัดใบผสมและป่าไม่ผลัดใบในระดับความสูง 800–1,200 เมตร และพบเพียงไม่กี่พื้นที่ในประเทศไทย การค้นพบที่อุทยานแห่งชาติภูเรือในครั้งนี้จึงเปรียบเสมือนแสงสว่างแห่งความหวัง ที่จะช่วยให้ทุกภาคส่วนหันมาร่วมมือกันศึกษาวิจัย วางมาตรการคุ้มครอง และอนุรักษ์ผืนป่าแห่งนี้ไว้ เพื่อให้ "จักรเศวต" ยังคงทำหน้าที่เป็นดาวเด่นประดับขุนเขาเมืองเลยต่อไปอย่างยั่งยืน"