วันที่ 3 สิงหาคม 2569 นพ.วีระพันธ์ สุวรรณนามัย สมาชิกวุฒิสภา (สว.) และ แพทย์ผู้เชี่ยวชาญเวชศาสตร์ป้องกันแขนงเวชศาสตร์วิถีชีวิต และประสาทศัลยแพทย์ ได้โพสต์ข้อความระบุว่า 

"หัวใจเต้นไม่สม่ำเสมอ" อาจไม่ใช่เรื่องแย่เสมอไป!  แล้วทำไมหมอถึงอยากให้ HRV สูง?

คุณเคยตื่นเช้ามาแล้วเห็นนาฬิกาสุขภาพแจ้งว่า HRV ลดลง จนแอบกังวลไหม? หรือบางคนเห็นตัวเลขนี้ทุกวัน แต่ไม่เคยรู้เลยว่ามันสำคัญกว่าการดู "อัตราการเต้นของหัวใจ" เสียอีก ความจริงแล้ว HRV เป็นหนึ่งในตัวชี้วัดสุขภาพที่น่าสนใจที่สุดครับ เพราะมันกำลังบอกว่า... ร่างกายของคุณพร้อมสู้กับวันใหม่ หรือกำลังส่งสัญญาณว่าควรพักแล้ว

HRV คืออะไรกันแน่?

HRV ย่อมาจาก Heart Rate Variability หรือ "ความแปรปรวนของช่วงเวลาระหว่างการเต้นของหัวใจ" หลายคนเข้าใจผิดว่า หัวใจที่แข็งแรงต้องเต้นเป็นจังหวะเป๊ะ ๆ เหมือนเครื่องจักร
แต่ความจริงกลับตรงกันข้าม หัวใจของคนที่สุขภาพดี จะไม่ได้เต้นห่างกันเท่ากันทุกครั้ง บางจังหวะห่างกัน 0.82 วินาที บางจังหวะห่างกัน 0.86 วินาที

ความแตกต่างเพียงไม่กี่มิลลิวินาทีนี้เอง คือ HRV

ยิ่งหัวใจสามารถปรับจังหวะได้ดีเท่าไร ก็ยิ่งสะท้อนว่าระบบประสาทและร่างกายมีความยืดหยุ่นมากเท่านั้น พูดง่าย ๆ คือ... หัวใจที่แข็งแรง ไม่ใช่หัวใจที่เต้นเหมือนหุ่นยนต์ แต่คือหัวใจที่ปรับตัวเก่ง

แล้วอะไรเป็นคนควบคุม HRV?

คำตอบคือ "ระบบประสาทอัตโนมัติ" ครับ

ลองนึกภาพว่าร่างกายเรามีคันเร่งกับเบรก เวลาทำงานหนัก เครียด รีบ หรือเจอเรื่องกดดัน ร่างกายจะเหยียบคันเร่ง หัวใจเต้นเร็วขึ้น และ HRV มักลดลง แต่เมื่อเราพักผ่อน นอนหลับ หายใจช้า ๆ หรือรู้สึกผ่อนคลาย ร่างกายจะเหยียบเบรก ระบบฟื้นฟูเริ่มทำงาน และ HRV จะสูงขึ้น นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไม HRV ถึงถูกใช้เป็นตัวชี้วัดความสามารถในการฟื้นตัวของร่างกาย หลายงานวิจัยพบว่า คนที่มี HRV ดี มักมีสุขภาพหัวใจแข็งแรงกว่า รับมือกับความเครียดได้ดีกว่า และฟื้นตัวจากการออกกำลังกายหรือการเจ็บป่วยได้เร็วกว่า แต่มีเรื่องหนึ่งที่อยากให้จำไว้

อย่าเอา HRV ของตัวเองไปเปรียบเทียบกับคนอื่น เพราะ HRV เป็นค่าที่แตกต่างกันมากในแต่ละคน บางคนค่าเฉลี่ย 30 บางคน 80 บางคนมากกว่า 100 ทั้งหมดนี้อาจเป็นเรื่องปกติของแต่ละคนสิ่งที่ควรดูคือ "แนวโน้มของตัวเอง"

ถ้าค่า HRV ลดลงต่อเนื่องหลายวัน นั่นอาจเป็นสัญญาณว่า นอนไม่พอ เครียดสะสม ออกกำลังกายหนักเกินไป ดื่มแอลกอฮอล์เมื่อคืน หรือร่างกายกำลังจะไม่สบาย HRV จึงไม่ใช่เครื่องวินิจฉัยโรค แต่เป็นเหมือนไฟเตือนบนหน้าปัดรถ ที่บอกว่าร่างกายอาจต้องการการดูแลมากขึ้น

หลายคนถามว่า ถ้าไม่มีนาฬิกาสุขภาพ จะดูแล HRV ได้ไหม

คำตอบคือ "ได้"

ถึงแม้จะวัดค่า HRV โดยตรงไม่ได้ แต่เราดูแลสิ่งที่ทำให้ HRV ดีขึ้นได้เหมือนกัน เริ่มจากการนอนหลับให้เพียงพอ เพราะนี่คือปัจจัยที่สำคัญที่สุด ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ แต่ไม่หักโหมจนร่างกายไม่มีเวลาฟื้นตัว "ลองฝึกหายใจช้า ๆ วันละ 5-10 นาที โดยหายใจเข้า 4 วินาที กลั้นเบา ๆ 2 วินาที แล้วหายใจออกช้า ๆ 6 วินาที"

วิธีง่าย ๆ นี้ช่วยกระตุ้นระบบประสาทที่ทำหน้าที่พักและฟื้นฟูได้อย่างดี

ลดการดื่มแอลกอฮอล์ เพราะแม้ดื่มเพียงคืนเดียว HRV ก็อาจลดลงได้หลายวัน และอย่าลืมดูแลความเครียด ดื่มน้ำให้เพียงพอ และหาเวลาทำสิ่งที่ทำให้ใจได้พักบ้าง

สุดท้าย...

อย่าให้อารมณ์ของทั้งวัน ขึ้นอยู่กับตัวเลข HRV เพียงตัวเดียว ถ้าวันนี้ HRV ต่ำ ไม่ได้แปลว่าคุณป่วย ถ้าวันนี้ HRV สูง ก็ไม่ได้แปลว่าคุณแข็งแรงที่สุด สิ่งที่สำคัญกว่าคือตัวเลขนั้นกำลังบอกอะไรเรา และเราจะใช้มันเป็นแรงผลักดันให้ดูแลสุขภาพได้ดีขึ้นอย่างไร

เพราะในท้ายที่สุด...

สุขภาพที่ดี ไม่ได้วัดจากตัวเลขบนหน้าปัดนาฬิกา แต่วัดจากพฤติกรรมที่เราทำซ้ำ ๆ ทุกวัน คืนนี้...ลองเข้านอนให้เร็วขึ้นอีกสักหนึ่งชั่วโมง บางที HRV ของวันพรุ่งนี้ อาจกำลังขอบคุณคุณอยู่ก็ได้นะครับ

ขอให้ทุกท่านแข็งแรงและมีความสุข