บึงบอระเพ็ด เป็นทะเลน้ำจืดขนาดใหญ่ที่อุดมสมบูรณ์ไปด้วยสัตว์น้ำนานาชนิด มีเนื้อที่ประมาณ 132,732 ไร่ ครอบคลุมพื้นที่ 3 อำเภอ ได้แก่ อำเภอเมือง ท่าตะโกและชุมแสง จังหวัดนครสวรรค์ ประโยชน์ของบึงบอระเพ็ดเป็นทั้งแหล่งอนุรักษ์พันธุ์สัตว์น้ำ เป็นแหล่งกักเก็บน้ำในช่วงฤดูน้ำหลาก แต่ปัจจุบันสภาพบึงบอระเพ็ดเปลี่ยนแปลงไป มีปัญหาที่เกิดขึ้นภายในพื้นที่บึงหลากหลายด้าน หากไม่ได้รับการแก้ไขอย่างถูกต้องและเหมาะสม อาจส่งผลกระทบในระยะยาว

นายสมเกียรติ ประจำวงษ์ เลขาธิการสำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ (สทนช.) กล่าวว่า สภาพบึงบอระเพ็ดในปัจจุบันเปลี่ยนแปลงไปจากเดิมหลายด้าน เช่น การใช้ประโยชน์ที่ดิน คุณภาพน้ำเสื่อมโทรม ระบบนิเวศเสื่อมโทรม ตะกอนตกสะสมจำนวนมากทำให้บึงตื้นเขิน เป็นต้น เหล่านี้ล้วนแล้วแต่ส่งผลเสียต่อบึงบอระเพ็ดและพื้นที่โดยรอบทั้งสิ้น จำเป็นต้องแก้ไขเพื่อฟื้นฟูบึงบอระเพ็ดให้กลับมาใช้ประโยชน์ได้อย่างสูงสุดภายใต้แนวทางที่ถูกต้องและเหมาะสม และสอดคล้องกับยุทธศาสตร์การบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ จึงได้ร่วมมือกับมหาวิทยาลัยนเรศวรจัดทำโครงการศึกษาทบทวนแผนการพัฒนาและฟื้นฟูบึงบอระเพ็ด จ.นครสวรรค์ขึ้น

จากผลการศึกษาฯ พบว่าการดำเนินการตามแผนการพัฒนาและฟื้นฟูบึงบอระเพ็ดทั้ง 7 ด้านดังต่อไปนี้จะช่วยให้บึงบอระเพ็ดกลับมาสร้างประโยชน์ได้ทุกมิติอีกครั้ง ได้แก่ 1.ด้านการแก้ปัญหาน้ำท่วม การสร้างอ่างเก็บน้ำและแก้มลิงจะทำให้เก็บน้ำได้ 24.47 ล้านลูกบาศก์เมตร (ลบ.ม.) มีพื้นที่ได้รับผลประโยชน์ 28,000 ไร่ ประตูระบายน้ำ 3 แห่งสามารถระบายน้ำได้ 260 ลบ.ม./ วินาที  สัตว์น้ำสามารถเข้า-ออกบึงได้ตามธรรมชาติ พื้นที่ได้รับผลประโยชน์ 9,000 ไร่ 2.ด้านการแก้ปัญหาน้ำแล้งด้วยการขุดลอกตะกอนดินจะช่วยเพิ่มความจุเก็บกักน้ำในบึง 18 ล้านลบ.ม. ขุดคลองดักตะกอนตามแนวขอบบึงความยาว 57 กิโลเมตร ช่วยดักตะกอนไม่ให้ไหลลงสู่บึง ก่อเกิดพื้นที่รับประโยชน์จำนวน 29,200 ไร่ ทำปฏิทินเพาะปลูกพืชที่เหมาะสมกับระดับน้ำในบึงบอระเพ็ด ลดความเสียหายของเกษตรกรจากอุทกภัยและภัยแล้ง

ส่วนด้านที่ 3 การปรับปรุงคุณภาพน้ำ ด้วยการลดปริมาณผักตบชวาและลดตะกอนดินที่เกิดจากวัชพืชเน่าในบึง ลดผลกระทบด้านนิเวศน้ำจากการขุดลอก ลดน้ำเสียที่เกิดจากชุมชนในพื้นที่บึงบอระเพ็ด จัดการขยะจากชุมชนในพื้นที่ให้ถูกต้องตามหลักสุขาภิบาล ให้ชุมชนมีส่วนร่วมในการอนุรักษ์ทรัพยากรความหลากหลายทางชีวภาพและใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน สร้างเครือข่ายผลิตภัณฑ์เกษตรอินทรีย์คุณภาพจากท้องถิ่นออกสู่ตลาด และลดการใช้สารเคมีในภาคการเกษตร 4.ด้านการจัดหาน้ำสะอาดเพื่ออุปโภคบริโภค 5.ด้านการฟื้นฟูป่าต้นน้ำและการพังทลายของดินโดยให้ประชาชนมีความเข้าใจในการใช้ที่ดินอย่างเหมาะสม 6.ด้านการบริหารจัดการบึงบอระเพ็ด ควรจะจัดตั้งองค์กรรัฐในรูปแบบพิเศษที่มีความเหมาะสมและมีอำนาจในการบริหารจัดการพื้นที่บึงบอระเพ็ดได้อย่างมีประสิทธิภาพ มีคู่มือการดำเนินงานสำหรับเจ้าหน้าที่หน่วยงานของรัฐและสำหรับประชาชนเพื่อการดำเนินงานร่วมกันอย่างมีประสิทธิภาพ มีความชัดเจนในการถือครองที่ดิน ดินตะกอนจากการขุดลอกบึงได้รับการจัดการอย่างเหมาะสมและเป็นประโยชน์ต่อการอนุรักษ์บึงบอระเพ็ด กำหนดพื้นที่และประเภทของการใช้ประโยชน์ของบึงบอระเพ็ด และ

และสุดท้ายคือด้านการพัฒนาศักยภาพบึงบอระเพ็ดเพื่อการพัฒนาคุณภาพชีวิต ให้หน่วยงานภาครัฐ นักท่องเที่ยวและชุมชนได้มีแหล่งเรียนรู้ทางธรรมชาติและวิถีชุมชนเพื่อร่วมกันอนุรักษ์บึงบอระเพ็ดอย่างยั่งยืน การสร้างสิ่งอำนวยความสะดวกและการให้บริการข้อมูลข่าวสารอย่างมีคุณภาพ ภาครัฐ เอกชน และชุมชนมีส่วนร่วมในการแปรรูปผลิตภัณฑ์จากผลผลิตการเกษตรและร่วมกันบริหารจัดการเพื่อยกระดับรายได้ให้ประชาชนในท้ายที่สุด

นายสมเกียรติ กล่าวเพิ่มเติมว่า สำหรับโครงการเร่งด่วนที่สามารถดำเนินการได้เลย คือการแก้ไขปัญหาน้ำท่วมโซนลุ่มน้ำบึงบอระเพ็ด คือการก่อสร้างโครงการประตูระบายน้ำปากคลองบอระเพ็ด บริเวณตำบลเกรียงไกร และโครงการประตูระบายน้ำคลองบางปอง กับการปรับปรุงขุดลอกคลองบางปอง ที่ตำบลปากน้ำโพ ทั้ง  3 โครงการจะช่วยจัดการน้ำที่ไหลบ่าจากด้านบนให้ไหลลงแม่น้ำน่านได้เร็วขึ้น บรรเทาน้ำท่วมให้ประชาชนใน ต.พระนอน ต.หนองปลิง ต.เกรียงไกร ต.แควใหญ่ ต.ทับกฤช ต.พนมเศษ และ ต.วังมหากร รวมกว่า 6,200 ครัวเรือน คิดเป็นประชากรราว 15,000 คน  อีกทั้งยังจะช่วยรักษาระบบนิเวศน์ด้านการประมง และแก้ปัญหาขาดแคลนน้ำเพื่อการเกษตร

“วันนี้ สทนช. ได้ลงพื้นที่บึงบอระเพ็ดเพื่อมาดูข้อเท็จจริงว่าผลการศึกษาของมหาวิทยาลัยนเรศวรในการพัฒนาฟื้นฟูบึงบอระเพ็ดนั้นถูกต้องเหมาะสม รวมทั้งได้มารับฟังความคิดเห็นจากตัวแทนประชาชนที่ได้รับประโยชน์จากบึงบอระเพ็ด ตลอดจนได้ล่องเรือสำรวจพื้นที่รอบบึงบอระเพ็ด เพื่อดูตำแหน่งที่จะมีการพัฒนา เช่น จุด Deep Pool จุดท่องเที่ยวต่างๆ พื้นที่นาบัว เป็นต้น ทั้งนี้ เพื่อจัดทำแผนหลักในการพัฒนาและฟื้นฟูบึงบอระเพ็ด จังหวัดนครสวรรค์ต่อไป” นายสมเกียรติ กล่าวทิ้งท้าย