ช่วงเวลานี้หันไปทางไหนก็ดูเหงาๆ ผลไม้ก็กำลังออกสู่ตลาด ทุเรียนภาคตะวันออกรุ่นแรกๆ เริ่มออกมาแล้ว ทางสมุทรสงครามลิ้นจี่ก็ใกล้จะเก็บเกี่ยว มะม่วงก็เริ่มเก็บเกี่ยวเช่นกัน เป็นช่วงของผลไม้ออกดอกติดผล ที่สร้างผลตอบแทนให้กับเจ้าของสวน ขณะเดียวกันประเด็นของความแห้งแล้งก็ยังติดตามาตั้งแต่ต้นปี บางพื้นที่ฝนก็ทิ้งช่วงกันไปก่อนหน้านั้นนานแล้ว แต่ด้วยสภาพความรุนแรงของการแพร่ระบาดของเชื้อไวรัส COVID-19 ทำให้ความสนใจของสังคมทุ่มเทไปให้กับประเด็นนี้ทั้งหมดโดยประเด็นอื่นๆ ได้รับความใส่ใจเป็นอันดับรอง

สัปดาห์ที่แล้ว ผมนำเรื่องของอำเภอสอยดาว และอำเภอโป่งน้ำร้อน มานำเสนอ ทั้งสองอำเภอเป็นแหล่งผลิตลำไยคุณภาพของประเทศ เป็นการผลิตลำไยเพื่อการส่งออกไปจีน แต่ในปีนี้มีปัญหาเรื่องของความแห้งแล้งที่เกิดขึ้นมาอย่างต่อเนื่อง อาจทำให้ไม่มีลำไยออกสู่ตลาดในช่วงถัดไป เกษตรกรไม่สามารถที่จะหาน้ำมาเลี้ยงต้นลำไยในช่วงแล้งนี้ได้ บางรายต้องปล่อยให้ยืนต้นตาย แล้วค่อยกลับมาปลูกใหม่ ซึ่งต้องใช้ระยเวลา 4-5 ปี จึงจะให้ผลผลิต ไม่นับรวมต้นทุนที่เพิ่มมากขึ้น บางรายต้องปรับตัวสู้หาแหล่งน้ำ ขุดเจาะบ่อบาดาลมาใช้กับสวนของตนเอง บางรายวางแผนทำบ่อกักเก็บน้ำไว้ตั้งแต่ต้นฤดู แต่หากเป็นพื้นที่เขต ส.ป.ก. มีระเบียบไว้ว่าไม่สามารถขุดบ่อได้เกินกว่า 5 เปอร์เซ็นต์ของพื้นที่ ซึ่งในพื้นสวนผลไม้ ปริมาณพื้นที่กักเก็บน้ำเท่านั้นไม่เพียงพอต่อความต้องการใช้ตลอดทั้งปีแน่นอน หากจะขุดเกินกว่านั้นก็เป็นการผิดระเบียบ บางพื้นที่ซึ่งเป็นเขตที่ฝ่ายความมั่นคงห้ามขุด ก็ต้องมีการขออนุญาตก่อนดำเนินการ เกษตรกรบางรายได้รับอนุมัติเงินกู้มาจากแหล่งทุนต่างๆ หรือได้รับการจัดสรรตามโครงการของรัฐบาล พอมีทุนมาจะดำเนินการขุดบ่อกักเก็บน้ำกลับเกิดปัญหาเหล่านี้ขึ้นมาแทน ต้องใช้ระยะเวลาในการขออนุญาตดำเนินการ ซึ่งเมื่อได้รับอนุญาตก็ไม่ทันการณ์เสียแล้ว ดอกเบี้ยก็ต้องจ่าย บ่อก็ขุดไม่ได้ พอจะได้ขุด ก็พ้นฤดูที่จะกักเก็บน้ำไว้ได้ เป็นปัญหาที่ผู้ที่ไม่เป็นเกษตรกรอาจจะไม่เข้าใจ ในขณะที่ภาครัฐเองอาจมีมุมมองว่าเกษตรกรไม่ยอมเสียพื้นที่ในการขุดบ่อกักเก็บน้ำไว้ไช้ ซึ่งเป็นไปได้ว่ามีทั้งเกษตรกรที่มีลักษณะที่ภาครัฐมอง และมีเกษตรกรที่ไม่ได้เป็นดังที่กล่าวแต่อย่างใด แต่ติดที่ระเบียบของภาครัฐเองมากกว่า

ในส่วนของกรมชลประทานมีความพยายามในการช่วยเหลือเกษตรกร ด้วยการหาแหล่งน้ำต้นทุนและจัดทำระบบกระจายน้ำไปยังสวนต่างๆ แต่บางโครงการยังอยู่ระหว่างการดำเนินการ ยังไม่แล้วเสร็จ เกษตรกรที่อยู่ในระยะท้ายๆ ของโครงการ เห็นโครงการเข้ามาถึงแล้ว มีการขุดคลองมาแล้ว แต่ทำไมยังไม่มีการปล่อยน้ำลงมาเกิดความไม่เข้าใจกัน ซึ่งในข้อเท็จจริงโครงการนั้นยังตัองมีการดาดคอนกรีต และทำคลองส่งน้ำรอดถนนข้ามไปอีกฟากหนึ่งด้วย การที่แต่ละฝ่ายได้มานั่งคุยกันทำให้เกิดการแลกเปลี่ยนข้อมูลและเข้าใจกันมากขึ้น เกษตรกรที่เห็นว่าโครงการน่าจะเสร็จเรียบร้อยส่งน้ำได้แล้ว เมื่อมีโอกาสมาคุยกัน ผู้นำชุมชนซึ่งเป็นตัวแทนของรัฐในพื้นที่ก็มีโอกาสให้ข้อเท็จจริง สร้างความเข้าใจกันมากขึ้น เกษตรกรรายนั้นเมื่อทราบข้อเท็จจริงแล้วก็ร้องขอให้นำท่อสูบน้ำข้ามถนนส่งไปให้สวนของตนก่อน เพื่อให้รักษาต้นไม้ให้รอดพ้นแล้งนี้ไปได้

เหตุการณ์ภัยแล้งที่เกิดขึ้น เกิดจากการขาดแหล่งน้ำต้นทุนและปัญหาของสภาพพื้นที่ที่เป็นที่สูง ทำให้การวางระบบส่งน้ำทำได้ยาก อีกทั้งฤดูฝนมีฝนทิ้งช่วงเป็นระยะเวลานาน พื้นที่ของเกษตรกรรายดังกล่าวเป็นพื้นที่สูง อยู่สุดปลายของสายน้ำ ซึ่งอาจเหมือนกันที่ท่านผู้ใหญ่ท่านหนึ่งให้ความเห็นว่า เมื่อผลไม้มีราคาดี ทุกพื้นที่ทุกตารางนิ้วเกษตรกรก็จะแห่ปลูกตามกันไปหมด ห้ามหรือให้ข้อมูลอย่างไรก็ไม่ฟัง พอมีปัญหาใดๆขึ้นมาก็มาเรียกร้องหรือแก้ไขกันทีหลังทำให้ผมนึกไปถึงเรื่อง COVID-19 รัฐบาลเองได้พยายามให้ข้อมูลและร้องขอความร่วมมือจากประชาชน ซึ่งก็ไม่ได้รับความร่วมมือเท่าที่ควร สุดท้ายกลายเป็นเรื่องเดือดร้อนกันทั้งแผ่นดิน หากคนไทยเราร่วมมือร่วมใจกัน เสียสละความสุขสบายส่วนตัว เห็นแก่ส่วนรวมบ้าง เชื่อว่าเราจะสามารถเอาตัวรอดได้ทุกสถานการณ์แน่นอน

สมชาย ชาญณรงค์กุล