ขณะนี้ เชื่อว่าหลายคนยังสับสนระหว่างเรื่องการขึ้นทะเบียนเกษตรกร - การปรับปรุงทะเบียนเกษตรกรของกรมส่งเสริมการเกษตร และเรื่องของการเยียวยาผลกระทบจากการระบาดของโรคโควิด-19 จากรัฐบาล บางคนยังงงอยู่ว่าตัวเองเป็นเกษตรกรหรือไม่ แล้วจะได้รับเงินเยียวยาหรือไม่อย่างไร...เมื่อสองวันก่อนผมได้มีโอกาสไปนั่งฟัง นายเข้มแข็ง ยุติธรรมดำรง อธิบดีกรมส่งเสริมการเกษตร แถลงข่าวให้ความชัดเจนถึงเรื่องดังกล่าว ซึ่งพอสรุปใจความได้ว่า ทะเบียนเกษตรกร หรือ ทบก. คือ ข้อมูลของครัวเรือนผู้ประกอบการเกษตรที่แสดงถึงสถานภาพและการประกอบอาชีพการเกษตรของครัวเรือน มีวัตถุประสงค์เพื่อใช้เป็นข้อมูลในการส่งเสริมการเกษตร ซึ่งกรมส่งเสริมการเกษตรได้มีการปรับปรุงวิธีจัดเก็บข้อมูลทะเบียนเกษตรกรมาโดยตลอด เพื่อความสมบูรณ์ในการนำข้อมูลมาใช้ในงานส่งเสริมการเกษตร เช่น จำนวนครัวเรือน พื้นที่การเกษตรแยกตามชนิดพืช การประมาณการผลผลิตการเกษตร และการวางแผนด้านการตลาด และปัจจุบันมีการใช้ข้อมูลทะเบียนเกษตรกร ในโครงการต่างๆ ของภาครัฐ เช่น โครงการประกันรายได้ และการขอรับเงินช่วยเหลือกรณีภัยพิบัติแต่การใช้ข้อมูลทะเบียนเกษตรกรจะเป็นไปตามเงื่อนไขของแต่ละโครงการและตามหน่วยงานที่เสนอโครงการนั้นๆ

ที่ผ่านมา กรมส่งเสริมการเกษตรได้ดำเนินการรับขึ้นทะเบียนเกษตรกรและปรับปรุงทะเบียนเกษตรกรอยู่เสมอ ตามรอบการผลิตของแต่ละพื้นที่คือ การขึ้นทะเบียนเกษตรกร บุคคลในครัวเรือนคนใดคนหนึ่ง หรือหลายคนที่ประกอบการเกษตรสามารถขึ้นทะเบียนเกษตรกรได้โดย (รายใหม่-แปลงใหม่/รายเดิม-แปลงใหม่) เอกสารที่ใช้ในการขึ้นทะเบียนเกษตรกร ประกอบด้วย ทะเบียนบ้าน บัตรประจำตัวประชาชนซึ่งมีหมายเลข 13 หลัก เอกสารสิทธิที่ดินทำการเกษตร หรือสัญญาเช่าที่ดินซึ่งเป็นที่ตั้งแปลง ฐานทะเบียนเกษตรกร กำหนดให้ 1 ทะเบียนบ้าน = 1 ครัวเรือน (ตั้งแต่เดือน ต.ค. 2556 เป็นต้นมา) โดยบุคคลในครัวเรือนที่มาขอขึ้นทะเบียนเกษตรกร จะมีสถานะเป็นหัวหน้าครัวเรือนและสมาชิกครัวเรือนเกษตรกร ซึ่งหัวหน้าครัวเรือนเป็นผู้แจ้งจำนวนสมาชิกที่ช่วยประกอบกิจกรรมการเกษตรได้ โดยการยื่นแบบ ทบก.01 ให้ยื่นที่สำนักงานเกษตรอำเภอ ณ ที่ตั้งแปลงปลูก หลังปลูกพืช 15 วัน

ส่วนการปรับปรุงทะเบียนเกษตรกร (รายเดิม-แปลงเดิม) คือ การแจ้งปลูกพืชทุกฤดูเพาะปลูก หลังจากปลูกพืชชนิดนั้นๆ แล้ว 15 วัน กรณีข้าว/พืชไร่ หรือกรณีพืชอายุสั้น หรือแจ้งปรับปรุงเป็นประจำทุกปีกรณีไม้ผล/พืชยืนต้น โดยหัวหน้าครัวเรือนสามารถแก้ไขปรับปรุงข้อมูลส่วนของสมาชิกครัวเรือนเกษตรกรที่เคยแจ้งไว้ตอนขึ้นทะเบียน และลบรายชื่อสมาชิกครัวเรือนเกษตรกรที่ไม่ได้ช่วยงานการผลิตแล้วผ่านแอพพลิเคชั่น Farmbook ที่กรมส่งเสริมการเกษตรได้พัฒนาขึ้นมาเพื่อลดภาระค่าใช้จ่ายของเกษตรกร

การทำอาชีพการเกษตร (ปลูกพืช) จำนวนเท่าไร ถึงจะมีสิทธิ์ขึ้นทะเบียนเกษตรกร เขามีหลักเกณฑ์คือ การทำนาหรือทำไร่อย่างใดอย่างหนึ่งหรือ รวมกันบนเนื้อที่ตั้งแต่ 1 ไร่ขึ้นไป การปลูกผัก หรือการปลูกไม้ดอกไม้ประดับ หรือการเพาะเห็ด หรือการปลูกพืชอาหารสัตว์อย่างใดอย่างหนึ่ง หรือรวมกัน บนเนื้อที่ตั้งแต่ 1 งานขึ้นไป การปลูกไม้ผลไม้ยืนต้น หรือการปลูกสวนป่า หรือปลูกป่าเศรษฐกิจแบบสวนเฉพาะอย่างใดอย่างหนึ่ง หรือรวมกันบนเนื้อที่ตั้งแต่ 1 ไร่ และมีจำนวนต้นตั้งแต่ 15 ต้นขึ้นไป การปลูกไม้ผล หรือไม้ยืนต้นแบบสวนผสม อย่างใดอย่างหนึ่งหรือรวมกัน บนเนื้อที่ตั้งแต่1 ไร่ และมีจำนวนต้นตั้งแต่ 15 ต้นขึ้นไป การทำนาเกลือสมุทรบนเนื้อที่ตั้งแต่ 1 ไร่ขึ้นไป การปลูกหม่อน การเลี้ยงไหม อย่างใดอย่างหนึ่งหรือรวมกัน การเพาะเลี้ยงแมลงเศรษฐกิจและเกษตรอื่น ๆ หมายความว่า การเลี้ยงผึ้งพันธุ์ ผึ้งโพรง ชันโรง ครั่ง จิ้งหรีด ด้วงสาคู ไส้เดือนดิน ชีวภัณฑ์และอื่นๆ ที่มีลักษณะเดียวกัน ประกอบการเกษตรอย่างใดอย่างหนึ่งหรือหลายอย่างรวมกัน นอกเหนือจากหลักเกณฑ์ที่กำหนด และมีรายได้ตั้งแต่ 8,000 บาทต่อปีขึ้นไป ได้แก่การเลี้ยงแม่โคนม ตั้งแต่ 1 ตัวขึ้นไป การเลี้ยงโค หรือกระบือ อย่างใดอย่างหนึ่งหรือรวมกัน ตั้งแต่ 2 ตัวขึ้นไป การเลี้ยงสุกร แพะ หรือแกะ อย่างใดอย่างหนึ่งหรือรวมกัน ตั้งแต่ 5 ตัวขึ้นไป การเลี้ยงสัตว์ปีก ตั้งแต่ 50 ตัวขึ้นไป การเลี้ยงสัตว์น้ำ หรือการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ อย่างใดอย่างหนึ่งหรือรวมกัน ซึ่งปัจจุบันมีผลการขึ้นทะเบียนเกษตรกร จำนวน 7,522,003 ครัวเรือน (ข้อมูล ณ วันที่ วันที่ 15 เมษายน 2563) ซึ่งเป็นข้อมูลที่ระบบรายงานหากเกษตรกรไม่มาปรับปรุงทะเบียนเกษตรกร หรือแจ้งเสียชีวิต หรือยกเลิกทำการเกษตร สถานะความเป็นเกษตรกรจะยังคงอยู่ ปัจจุบัน ข้อมูลสะสม และในรอบการผลิต ปี 2562/2563 มีการปรับปรุงทะเบียนเกษตรกร ประมาณ 6.2 ล้านครัวเรือน พื้นที่การเกษตร ประมาณ 130 ล้านไร่ แบ่งเป็น เกษตรกรผู้ปลูกพืชและอื่นๆ 6,196,346 ครัวเรือน พื้นที่ 130 ล้านไร่ และเกษตรกรทำนาเกลือ 569 ครัวเรือน พื้นที่ 27,125.83 ไร่ ทั้งนี้ จาก 6.19 ครัวเรือน ที่มาปรับปรุงทะเบียนเกษตรกร เป็นหัวหน้าครัวเรือน และสมาชิกครัวเรือน รวม 16,332,997 คน

จึงขอให้ประชาชนทั่วไป ตรวจสอบความเป็นเกษตรกร ผ่านเว็บไซต์ของกรมส่งเสริมการเกษตร เท่านั้น เพื่อป้องกันผู้นำข้อมูลเกษตรกรไปใช้เพื่อประโยชน์อย่างอื่น และควรตรวจสอบผ่านหลายหน่วยงาน เช่น กรมประมง กรมปศุสัตว์ สำนักงานคณะกรรมการอ้อยและน้ำตาลทราย การยางแห่งประเทศไทย เป็นต้น ส่วนมาตรการช่วยเหลือผลกระทบจากโควิด-19 ของรัฐบาลอยู่ระหว่างการพิจารณา ขอให้ติดตามข่าวสารจากทางรัฐบาลอย่างใกล้ชิด สำหรับท่านที่เป็นเกษตรกรอยู่แล้ว ไม่ต้องตื่นตระหนกหรือมีข้อกังวล หากปรับรอบการผลิตแล้ว ขอให้รอติดตามข้อมูลข่าวสารต่อไป...

สุธิพงศ์ ถิ่นเขาน้อย