คณะเราไปเยี่ยมชมศูนย์อพยพคนพลัดถิ่นในรัฐยะไข่เสร็จแล้ว คุณ เอ โก โก แกขยันมาก ภาคบ่ายแกในฐานะรองเจ้ากรม และคงมีโอกาสมาเยี่ยมเจ้าหน้าที่ในสังกัดที่รัฐนี้ไม่บ่อยนัก เลยถือโอกาสเชิญประชุมเจ้าหน้าที่ที่ทำงานในสำนักงานเกษตรรัฐเสียเลย เพราะมีระดับหัวหน้าที่ประจำอยู่ในระดับอำเภอ (district) และตำบล (Township) มาพร้อมหน้าพร้อมตาอยู่แล้ว ก่อนประชุมคณะเราก็ได้รับเชิญไปนั่งที่สำนักเกษตรแห่งรัฐ ที่ห้องรับรอง ดูเรียบง่ายและไม่โอ่อ่ามากนัก ข้ารัฐการเขาต้องแต่งเครื่องแบบทำงาน โดยผู้ชายก็จะเป็นโสร่งลายๆ เสื้อเชิ้ตขาว และมีคล้ายๆ แจ็กเก็ตสีเทาๆ ทับอีกชั้น ส่วนผู้หญิงน่ารักมาก เพราะใส่ผ้าซิ่นสีม่วงลายดอกเล็กน้อย เสื้อสีขาวแขนสั้นรัดเอว ดูสวยอ่อนช้อยทีเดียว ผมสังเกตแล้วมีความแตกต่างจากนักส่งเสริมเกษตรบ้านเราอยู่มาก และด้วยความที่รองอธิบดีเขาต้องการประชุมพูดคุยกับลูกน้องแบบส่วนตัว พวกเราคนนอกจึงต้องไม่ได้เข้าไปในห้องประชุมด้วย แต่เขาก็ได้จัดให้เจ้าหน้าที่พาไปเดินชมตลาดผลผลิตเกษตรเมืองซิตตเวอันร้อนแรงกล้าด้วยแสงแดดจัด จนเชื้อโควิดน่าจะอยู่ไม่ได้

สินค้าเกษตรในตลาดซิตตเว เท่าที่เห็นเป็นพวกของแห้ง เช่น ถั่ว งา เมล็ดธัญพืช แต่ที่เห็นมาก คือ หัวหอมใหญ่ เพราะเป็นสินค้าที่ส่งออกไปอินเดีย บังกลาเทศ พวกแขกกินกันเยอะ และเมียนมาก็ปลูกส่งออกมาก เดินอยู่สักชั่วโมงก็หมดสิ่งน่าสนใจ อีกทั้งร้อนมาก เขาเลยพากลับมาพักผ่อนที่โรงแรมก่อน รอเย็นเขาประชุมเสร็จจะมารับไปกินอาหารเย็น ซึ่งในเย็นนั้นก็เป็นงานเลี้ยงค่อนข้างใหญ่ที่ภัตตาคารแบบโอเพ่นแอร์ริมทะเลมีเจ้าหน้าที่เกษตรระดับอาวุโสในสังกัดกรมการเกษตรมาครบครัน แต่ไม่ปรากฏสักคนที่สวมหน้ากากกันโควิด จนสมควรแก่เวลาก็เดินทางกลับ ผมเห็นเจ้าหน้าส่วนกลางที่อยู่เนปิดอว์ที่ร่วมมากับคณะรองอธิบดีทักทายกับเพื่อนเกษตรที่อยู่ยะไข่ แกแนะนำผมว่าเป็นนักเรียนมหาวิทยาลัยเกษตรรุ่นเดียวกัน นานๆ เจอกันทีคือเคยเล่าไปครั้งหนึ่งแล้วครับว่า พวกที่เรียนสาขาเกษตรในเมียนมาทุกคนจะมาจากมหาวิทยาลัยเดียวกัน คือ มหาวิทยาลัยเยซิน ที่ตั้งอยู่ใกล้กรุงเนปีดอว์ (ตั้งก่อนนานแล้วและเมืองหลวงย้ายตามมาทีหลัง) ดังนั้น คนที่ทำงานในกระทรวงเกษตรเขาจะมาจากที่เดียวกัน เป็นรุ่นพี่รุ่นน้องกันทั้งหมดครับ อันนี้ต่างจากของเราที่คนทำงานในกระทรวงเกษตรฯ แม้ในสาขาเกษตรก็อาจมาจากคณะเกษตร จากมหาวิทยาลัยหลายแห่งด้วยกัน ดังนั้น จึงไม่ใช่รุ่นพี่รุ่นน้องกันทั้งหมด ซึ่งในบางกรณีจากระบบแบบไทยๆ จึงทำให้เกิดการลำเอียงกันได้อยู่บ้างโดยยึดสถาบันการศึกษาเป็นเงื่อนไขเมื่อยามมีการโปรโมทเพื่อความก้าวหน้าในหน้าที่ราชการ

เช้าอีกวัน ผมเรียนท่านรองอธิบดีว่าเราออกเดินทางกลับย่างกุ้งเวลาเทียงเศษ ช่วงเช้าพอมีเวลาอยากจะไปชมกิจกรรมการสาธิตของสำนักงานเกษตรยะไข่สักจุด ซึ่งแกก็ไม่ขัดข้องพาคณะไปชมศูนย์ผลิตเมล็ดพันธุ์พืชที่ตั้งชานเมืองซิตตเว ศูนย์ที่ว่านี้ทำหน้าที่ผลิตเมล็ดพันธุ์พืชเศรษฐกิจชนิดต่างๆ เพื่อบริการเกษตรกร สังกัด seed division กรมคุณเอ โก โก นั่นเอง ขณะไปชมงานก็มีการอบรมเกษตรกรกลุ่มเล็กๆ เกี่ยวกับการแปรรูปผลิตภัณฑ์เกษตร พร้อมฝึกปฏิบัติทำกันเลยที่นั่น ลูกน้องคุณเอ โก โก ก็มารอรับกับพรึบเหมือนเคย พร้อมหัวหน้าศูนย์ มีการพาไปชมการผลิตเมล็ดพันธุ์ ช่วงนั้นเห็นมี ถั่วต่างๆ งา ข้าวโพด เป็นแปลงเล็กๆ ส่วนข้าวยังไม่ได้ผลิตเพราะเป็นฤดูแล้ง คงเป็นการผลิตเมล็ดพันธุ์ชั้นพันธุ์ขยาย หลังจากนั้นก็เอาไปทำแปลงสาธิตผลิตเพิ่มในท้องถิ่นต่างๆ เพื่อกระจายให้เกษตรกรต่อไประบบของเมียนมา ยังไม่สามารถผลิตเมล็ดพันธุ์พืชได้เป็นจำนวนมากเพื่อจำหน่ายตรงให้กับเกษตรกรเหมือนอย่างบ้านเรา

บินกลับมาย่างกุ้งพร้อมคณะท่านรองอธิบดี ร่ำลากันเรียบร้อย คุณเอ โก โก มอบของฝากชิ้นหนึ่งปรากฏว่า เป็นหน้ากากอนามัย 1 ห่อ ปานว่ารู้ใจพวกเรา แล้วพวกเขาแยกตัวบินกลับขึ้นไปกรุงเนปิดอว์ เราชาวแอปเตอร์นั่งรอไฟล์ทเกือบค่ำเพื่อกลับกรุงเทพฯ ขณะนั่งอยู่ที่สนามบิน พวกคนอิตาลีกลุ่มใหญ่สักสิบคน คุยเสียงดังมานั่งใกล้ๆ ไม่มีใครสวมหน้ากาก
สักคน เราเลยต้องเผ่นรีบลุกหนีไปนั่งไกลๆ อีกที่หนึ่ง จบการเดินทางเที่ยวนี้ด้วยความหวาดเสียวนิดหน่อยครับ

ชาญพิทยา ฉิมพาลี

chanpithya@apterr.org