การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก กลายเป็นวาระสำคัญของโลก กระทรวงเกษตรและสหกรณ์จึงเดินหน้าขับเคลื่อนนโยบาย เกษตรยั่งยืน เกษตรคาร์บอนต่ำ (Low Carbon Agriculture) ควบคู่กับการยกระดับคุณภาพสินค้าเกษตร เพื่อสร้างความมั่นคงทางอาหาร เพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขัน และตอบสนองความต้องการของตลาดโลกที่ให้ความสำคัญกับการผลิตที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม

ขานรับนโยบายดังกล่าว กรมการข้าว ได้เร่งผลักดันการวิจัยและถ่ายทอดเทคโนโลยีสู่เกษตรกร ผ่าน ศูนย์วิจัยข้าวปทุมธานี โดยดำเนินงานวิจัยด้านข้าวคาร์บอนต่ำ เพื่อยกระดับคุณภาพข้าวและชาวนาไทย มุ่งเปลี่ยนองค์ความรู้จากห้องปฏิบัติการสู่แปลงนา ถ่ายทอดเทคโนโลยีการผลิตข้าวที่ช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ควบคู่กับการเพิ่มผลผลิต ลดต้นทุน และสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับข้าวไทยอย่างเป็นรูปธรรม

ดร.ธารารัตน์ มณีน่วม นักวิชาการเกษตรชำนาญการพิเศษ หัวหน้าโครงการ เปิดเผยว่า แม้ภาพนาข้าวสีเขียวจะสะท้อนความอุดมสมบูรณ์ของประเทศ แต่ในทุกกระบวนการผลิตกลับมีการปล่อยก๊าซเรือนกระจกแฝงอยู่ ตั้งแต่การเผาฟางหลังเก็บเกี่ยวที่ปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์จำนวนมาก ไปจนถึงการปลูกข้าวแบบน้ำท่วมขังตลอดฤดูเพาะปลูก ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญของการเกิดก๊าซมีเทน หนึ่งในก๊าซเรือนกระจกที่ส่งผลต่อภาวะโลกร้อน ศูนย์วิจัยข้าวปทุมธานีจึงนำองค์ความรู้จากงานวิจัยมาปรับใช้ในพื้นที่จริง ด้วยการส่งเสริม "การจัดการน้ำแบบเปียกสลับแห้ง" (Alternate Wetting and Drying : AWD) โดยควบคุมระดับน้ำในแปลงนาให้มีช่วงเปียกและแห้งสลับกันอย่างเหมาะสม เมื่อดินได้รับออกซิเจนมากขึ้น จะช่วยลดการสะสมของก๊าซมีเทนในดินได้อย่างมีประสิทธิภาพ อีกทั้งยังช่วยประหยัดน้ำ ลดต้นทุนการสูบน้ำ และส่งเสริมการเจริญเติบโตของระบบรากข้าวให้แข็งแรงยิ่งขึ้น

ทั้งนี้ ศูนย์วิจัยข้าวปทุมธานี กรมการข้าว ได้ดำเนิน โครงการพัฒนาเทคโนโลยีการผลิตและแปรรูปข้าวคาร์บอนต่ำคุณภาพดีแบบครบวงจรในระดับกลุ่มเกษตรกรเพื่อรองรับการส่งออก ซึ่งได้รับการสนับสนุนทุนวิจัยจากสำนักงานพัฒนาการวิจัยการเกษตร (องค์การมหาชน) หรือ สวก. พื้นที่นำร่องคือ กลุ่มเครือข่าย "ข้าวชาวนาร่วมใจ" อำเภอลำลูกกา จังหวัดปทุมธานี โดยนำ 7 เทคโนโลยีสำคัญ มาใช้ตลอดกระบวนการผลิต ได้แก่ การปรับระดับพื้นที่นาด้วยระบบเลเซอร์ การปลูกข้าวด้วยโดรน การจัดการน้ำแบบเปียกสลับแห้ง การใช้ปุ๋ยตามผลวิเคราะห์ดิน การสำรวจแปลงและจัดการศัตรูพืชแบบผสมผสาน การจัดการหลังการเก็บเกี่ยวอย่างเหมาะสม และการจัดการฟางและตอซังโดยไม่เผา

ผลการดำเนินงานพบว่า สามารถลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้ 66.7–90.2% ผลผลิตเพิ่มขึ้น 17.4–25.6% และช่วยเพิ่มรายได้ให้เกษตรกร 2,261–3,591 บาทต่อไร่ ขณะเดียวกัน ข้อมูลการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากกระบวนการผลิต ยังถูกนำไปใช้ประกอบการขอรับรอง ฉลากคาร์บอน จากองค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (องค์การมหาชน) หรือ อบก. ความสำเร็จของโครงการไม่ได้หยุดเพียงการลดต้นทุนหรือเพิ่มผลผลิต แต่ยังต่อยอดสู่การสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับสินค้าเกษตรไทย

ปัจจุบัน กลุ่มเครือข่าย "ข้าวชาวนาร่วมใจ" มีสมาชิกกว่า 77 ราย ครอบคลุมพื้นที่เพาะปลูกกว่า 1,975 ไร่ สมาชิกทุกคนได้รับการรับรองมาตรฐาน GAP ขณะที่โรงสีของกลุ่มผ่านมาตรฐาน GMP, HACCP และได้รับเครื่องหมาย Q ซึ่งช่วยยกระดับความปลอดภัยด้านอาหารตลอดห่วงโซ่การผลิต ที่สำคัญ กลุ่มยังสร้างประวัติศาสตร์หน้าใหม่ให้กับวงการข้าวไทย ด้วยการเป็น กลุ่มเกษตรกรภาคกลางแห่งแรกของประเทศ ที่ผลิตภัณฑ์ข้าวสารได้รับการรับรอง "ฉลากคาร์บอน" จากองค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (องค์การมหาชน) สะท้อนให้เห็นว่า การผลิตข้าวที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมสามารถเกิดขึ้นได้จริง และสามารถสร้างความเชื่อมั่นให้กับผู้บริโภคทั้งในและต่างประเทศ

ทั้งหมดนี้สะท้อนให้เห็นถึงการบูรณาการระหว่าง นโยบายของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กับการขับเคลื่อนของ กรมการข้าว ที่นำองค์ความรู้ด้านวิจัยมาต่อยอดสู่การปฏิบัติจริงในระดับชุมชน จนเกิดเป็นโมเดลการผลิตข้าวคาร์บอนต่ำที่สร้างทั้งคุณค่าทางเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมเพราะการทำนายุคใหม่ ไม่ได้มุ่งเพียงการเพิ่มผลผลิตในแปลงนาเท่านั้น แต่ยังให้ความสำคัญกับการลดผลกระทบต่อโลกในทุกขั้นตอนของการผลิต ทุกหยดน้ำที่บริหารจัดการอย่างเหมาะสม ทุกฟางข้าวที่ไม่ถูกเผา และทุกเทคโนโลยีที่นำมาใช้ ล้วนเป็นส่วนหนึ่งของการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก เพื่อยกระดับคุณภาพข้าวไทย สร้างรายได้ที่มั่นคงให้เกษตรกร และขับเคลื่อนภาคการเกษตรไทยสู่ความยั่งยืนอย่างแท้จริง

ติดตามรายละเอียดเพิ่มเติม ลิงค์ : https://youtu.be/Cm-4ErQkHAM