บทบรรณาธิการ : น้ำมันถูกใครก็อยากได้ แต่ต้องคิดให้รอบด้าน

ข้อเรียกร้องของกลุ่มผู้ชุมนุมที่นำโดย “กำนันมะโน” ให้รัฐบาลลดราคาน้ำมันลงลิตรละ 10 บาท กลายเป็นประเด็นที่ได้รับความสนใจจากประชาชน เพราะในภาวะที่ค่าครองชีพสูง น้ำมันเป็นต้นทุนสำคัญของการดำรงชีวิตและการประกอบอาชีพ ใครๆ ก็อยากเห็นราคาน้ำมันถูกลงเรื่องนี้ไม่มีใครปฏิเสธ แต่สิ่งที่น่ากังวลคือการที่นักเคลื่อนไหวบางกลุ่ม รวมถึงนักการเมืองบางคน ออกมาสนับสนุนข้อเรียกร้องดังกล่าว พร้อมพูดในทำนองว่าการลดราคาน้ำมันลงลิตรละ 10 บาท เป็นเรื่องที่ทำได้ไม่ยาก ราวกับเป็นเพียงการตัดสินใจของรัฐบาลเท่านั้น

การพูดเช่นนี้อาจเรียกเสียงชื่นชมจากประชาชนได้ในระยะสั้น แต่เป็นการนำเสนอปัญหาที่ง่ายเกินไป และอาจเข้าข่ายการพูดเอาคะแนนนิยมทางการเมือง โดยไม่ได้อธิบายให้ประชาชนเข้าใจถึงต้นทุนและผลกระทบที่จะตามมา เพราะเรื่องราคาพลังงานไม่ใช่เรื่องที่รัฐบาลจะกำหนดตัวเลขขึ้นมาได้ตามความต้องการ หากแต่เกี่ยวข้องกับกลไกตลาดโลก การค้าเสรี ฐานะการเงินของกองทุนน้ำมัน ตลอดจนความมั่นคงทางพลังงานของประเทศ

ประเด็นแรกที่ต้องทำความเข้าใจคือ ประเทศไทยไม่ได้มีน้ำมันดิบเหลือเฟืออย่างที่บางคนพยายามสร้างความเข้าใจว่ามีทรัพยากรอยู่ในประเทศมากมาย แต่กลับต้องไปอิงราคาน้ำมันสิงคโปร์ ทั้งที่ความจริงประเทศไทยผลิตน้ำมันดิบได้เองเพียงประมาณร้อยละ 9-10 ของปริมาณน้ำมันดิบที่ต้องจัดหามาใช้ ส่วนที่เหลือต้องพึ่งพาการนำเข้าจากต่างประเทศเป็นหลัก ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่าเรายังต้องพึ่งพาตลาดโลกอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

ส่วนการที่ประเทศไทยมีโรงกลั่นน้ำมันอยู่หลายแห่ง และมีกำลังการกลั่นเพียงพอต่อความต้องการใช้น้ำมันสำเร็จรูปในประเทศ ไม่ได้หมายความว่าเรามีน้ำมันดิบเป็นของตัวเองทั้งหมด โรงกลั่นเหล่านี้ยังต้องนำเข้าน้ำมันดิบมาเป็นวัตถุดิบในการผลิต นี่คือข้อเท็จจริงที่ต้องแยกให้ออกระหว่างการมีโรงกลั่นในประเทศกับการมีแหล่งน้ำมันดิบเพียงพอในประเทศ

สำหรับการอ้างอิงราคาตลาดสิงคโปร์ ก็มีเหตุผลทางเศรษฐศาสตร์ เนื่องจากสิงคโปร์เป็นศูนย์กลางการซื้อขายน้ำมันสำเร็จรูปที่สำคัญของภูมิภาค ราคาในตลาดดังกล่าวจึงเป็นราคาอ้างอิงที่สะท้อนภาวะซื้อขายและต้นทุนที่ผู้ประกอบการในภูมิภาคต้องเผชิญ ภายใต้ระบบการค้าเสรี หากราคาภายในประเทศแตกต่างจากตลาดโลกมากเกินไป ก็ย่อมมีผลต่อการตัดสินใจซื้อขายและการจัดหาพลังงาน

อย่างไรก็ตาม การใช้ราคาตลาดสิงคโปร์เป็นราคาอ้างอิงไม่ได้หมายความว่าโครงสร้างราคาของไทยจะไม่มีส่วนใดที่ควรตรวจสอบหรือปรับปรุง ตรงกันข้าม รัฐบาลต้องเปิดเผยรายละเอียดต้นทุน ค่าการกลั่น ภาษี และส่วนประกอบต่างๆ ให้ประชาชนตรวจสอบได้อย่างโปร่งใส ดังเช่นการปรับหลักเกณฑ์ราคาหน้าโรงกลั่นเมื่อวันที่ 29 ตุลาคม 2569 ที่มีการตัดค่าใช้จ่ายสมมุติบางรายการออก ทำให้ราคา ณ โรงกลั่นลดลงตามประเภทน้ำมัน 0.0875-0.3548 บาทต่อลิตร นี่คือตัวอย่างของการแก้ปัญหาที่ต้องพิจารณาจากข้อมูลและต้นทุนจริง ไม่ใช่การกำหนดตัวเลขที่ต้องการโดยปราศจากคำอธิบาย

อีกเรื่องที่ไม่อาจมองข้ามคือสถานะของกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง ซึ่งมีหน้าที่ช่วยรักษาเสถียรภาพราคาพลังงานในประเทศ แต่ปัจจุบันกองทุนมีฐานะสุทธิติดลบกว่า 107,203 ล้านบาท ตามข้อมูล ณ วันที่ 1 พฤศจิกายน 2569 การเรียกร้องให้ลดราคาน้ำมันลงอีกลิตรละ 10 บาท จึงต้องตอบให้ได้ว่าจะนำเงินจากที่ไหนมาอุดหนุน จะก่อหนี้เพิ่มอีกเท่าใด และใครจะเป็นผู้รับภาระในท้ายที่สุด เพราะเงินที่นำมาใช้พยุงราคาไม่ใช่เงินที่เกิดขึ้นโดยไม่มีต้นทุน

ที่สำคัญกว่านั้นคือเรื่องความมั่นคงทางพลังงาน ประเทศไทยต้องพึ่งพาการนำเข้าน้ำมันจากต่างประเทศเป็นสัดส่วนสูง เมื่อเกิดสงคราม ความขัดแย้งระหว่างประเทศ หรือปัญหาการขนส่งน้ำมันในเส้นทางสำคัญ ย่อมส่งผลกระทบต่อการจัดหาและราคาพลังงานของเราโดยตรง การบริหารราคาน้ำมันจึงต้องคำนึงถึงความสามารถในการจัดหาพลังงานสำรอง การรักษาเสถียรภาพของระบบ และการไม่สร้างภาระทางการเงินจนประเทศขาดความพร้อมรับมือกับวิกฤตครั้งต่อไปด้วย

เพราะน้ำมันถูก ใครๆ ก็อยากได้ แต่การบริหารพลังงานของประเทศไม่ใช่เวทีประกวดว่าใครจะพูดให้ประชาชนพอใจได้มากกว่ากัน สิ่งที่ประเทศต้องการคือการแก้ปัญหาบนพื้นฐานข้อเท็จจริง มีเหตุผลทางเศรษฐศาสตร์ โปร่งใส และคำนึงถึงผลประโยชน์ของประชาชนในระยะยาว ไม่ใช่เอาความพอใจเฉพาะหน้ามาแลกกับภาระที่คนทั้งประเทศต้องร่วมกันแบกรับในอนาคต