ส่งออกอาหารทรุด 9เดือนลบ3.7%-ลุ้นปี70ฟื้น

น.ส.ไปยดา หาญชัยสุขสกุล ผู้อำนวยการสถาบันอาหาร กล่าวในงานแถลงข่าวร่วม 3 องค์กรเศรษฐกิจด้านธุรกิจเกษตรและอาหาร ครั้งที่ 37 หัวข้อ “สถานการณ์ธุรกิจเกษตรและอาหารในปัจจุบัน และแนวโน้มในอนาคต” ว่า 9 เดือนแรกปี 2569 อุตสาหกรรมอาหารไทยหดตัว 1.5% จากราคาพลังงานและค่าขนส่งที่สูงขึ้น ส่งผลให้ราคาอาหารเพิ่มขึ้น ขณะที่กำลังซื้อในประเทศยังอ่อนแอ ส่วนการส่งออกมีมูลค่า 1,140,100 ล้านบาท หดตัว 3.7% คาดว่าทั้งปีมีมูลค่า 1.47 ล้านล้านบาท ลดลง 2.7% จากเศรษฐกิจโลกชะลอตัว กำลังซื้อที่อ่อนแอ และการแข่งขันจากประเทศคู่แข่ง โดยเฉพาะเวียดนาม อินเดีย และจีน
ขณะที่มูลค่าการค้าอาหารโลกปี 2569 คาดว่าจะอยู่ที่ 2,186 พันล้านเหรียญสหรัฐ เพิ่มขึ้น 1.9% จากปีก่อน แต่ส่วนแบ่งตลาดของไทยกลับลดลงจาก 2.14% เหลือ 2.05% สะท้อนแรงกดดันจากการแข่งขันที่เพิ่มขึ้น โดยเฉพาะเวียดนามที่มีต้นทุนผลิตต่ำและพร้อมด้านวัตถุดิบ ทั้งนี้ จีน อินโดนีเซีย และเวียดนาม มีส่วนแบ่งตลาด 4.47% , 2.63% และ 2.36% ตามลำดับ ขณะที่อันดับผู้ส่งออกอาหารโลกของไทยปี 2569 ลดลงจากอันดับ 15 มาอยู่ที่อันดับ 18 โดย 5 อันดับแรก ได้แก่ สหรัฐ บราซิล เนเธอร์แลนด์ เยอรมนี และจีน
ผู้อำนวยการสถาบันอาหาร ระบุว่า ปี 2570 คาดว่าการส่งออกอาหารไทยมีมูลค่า 1.58 ล้านล้านบาท ขยายตัว 7.5% โดยไทยยังมีศักยภาพรองรับคำสั่งซื้อเพิ่มขึ้น จากอัตราการใช้กำลังผลิต 58% และมีดุลการค้าอาหารเกินดุล 800,000 ล้านบาทต่อปี สูงเป็นอันดับ 6 ของโลก ประกอบกับความต้องการอาหารและความกังวลด้านความมั่นคงทางอาหารของตลาดโลก รวมถึงความเชื่อมั่นต่อมาตรฐานความปลอดภัยอาหารไทย
อย่างไรก็ตาม อุตสาหกรรมอาหารยังเผชิญความเสี่ยงจากภัยพิบัติ และการเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศ ความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์และความไม่แน่นอนของเส้นทางขนส่ง ซึ่งกระทบต่อห่วงโซ่อุปทานและต้นทุนวัตถุดิบ พลังงาน ปุ๋ย บรรจุภัณฑ์ และค่าขนส่ง รวมถึงมาตรการจำกัดการส่งออกของประเทศผู้ผลิต
ขณะที่เศรษฐกิจโลกที่ชะลอตัวและเงินเฟ้ออาหารยังกดดันกำลังซื้อ โดยสินค้าเกษตรและอาหารแปรรูปขั้นต้นมีสัดส่วนถึง 60% ของการส่งออกอาหารไทย ทำให้แข่งขันด้านราคาสูง และผู้ประกอบการยังต้องรับมือกับความผันผวนของคำสั่งซื้อ การขนส่ง การส่งมอบ และเงื่อนไขการชำระเงินที่เข้มงวดขึ้น จึงต้องบริหารวัตถุดิบ ต้นทุน สภาพคล่อง และความเสี่ยงทางการค้าอย่างรอบด้าน
สำหรับปี 2570 ทั้ง 3 องค์กรเสนอให้ภาครัฐและเอกชนร่วมกันเร่งปรับตัวใน 4 ด้านสำคัญ ได้แก่ 1.สร้างความมั่นคงด้านวัตถุดิบและห่วงโซ่อุปทาน โดยภาครัฐสนับสนุนการวิจัยพันธุ์พืชทนต่อสภาพภูมิอากาศ พัฒนาระบบน้ำและเฝ้าระวังโรคพืช พร้อมเชื่อมโยงข้อมูลผลผลิตกับความต้องการโรงงาน ส่วนเอกชนวางแผนการผลิตและรับซื้อร่วมกับเกษตรกร กระจายแหล่งจัดหา และเตรียมวัตถุดิบสำรอง
2.เทคโนโลยี แรงงาน และมาตรฐาน ภาครัฐควรสนับสนุนเงินทุน การพัฒนาทักษะ และบริการทดสอบมาตรฐาน ขณะที่เอกชนนำ AI ระบบอัตโนมัติ มาเพิ่มประสิทธิภาพและความปลอดภัยอาหาร ลดการใช้น้ำและพลังงาน 3.บริหารต้นทุนและโลจิสติกส์ ภาครัฐควรติดตามต้นทุนและปริมาณสำรองอาหาร พัฒนาระบบขนส่งและห่วงโซ่ความเย็น พร้อมสนับสนุนเงินทุน ขณะที่เอกชนกระจายผู้ให้บริการขนส่งและเส้นทาง บริหารกระแสเงินสดและสินค้าคงคลัง รวมถึงสำรองปัจจัยการผลิตที่จำเป็น
4.เร่งใช้ประโยชน์จากความตกลงการค้าเสรี (FTA) เพื่อขยายตลาดและสร้างมูลค่าเพิ่ม โดยภาครัฐอำนวยความสะดวกการใช้สิทธิ ผลักดันการเจรจาการค้า และเปิดตลาดใหม่ ส่วนเอกชนใช้สิทธิ FTA อย่างถูกต้อง กระจายตลาดและช่องทางจำหน่าย ตลอดจนพัฒนาอาหารสุขภาพ อาหารสะดวกบริโภค ผลิตภัณฑ์ที่มีอายุการเก็บรักษานานขึ้น เพื่อเพิ่มมูลค่าและยกระดับขีดความสามารถการแข่งขันในระยะยาว
