กวนน้ำให้ใส : ตั๋วเครื่องบินแพง เพดานราคาสูงเกินไป หรือการกำกับดูแลมีช่องโหว่?

เมื่อวานนี้ นายภัทรพงศ์ ภัทรประสิทธิ์ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงคมนาคม ให้สัมภาษณ์กรณีค่าตั๋วเครื่องบิน ไป-กลับ กทม.- เชียงใหม่ มีราคาแพงมหาโหดในช่วงนี้
รมช.คมนาคม เปิดเผยว่า เมื่อวันที่ 16 พฤศจิกายน 2569 มีการประชุมระหว่างสำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทยและสมาคมสายการบินรวมถึงการบินไทย เรื่องตั๋วราคาเที่ยวบินในไทยที่มีราคาสูงขึ้น
โดยสำนักงานการบินพลเรือนจะเข้าไปกำกับ travel agency ทั้ง บุ๊กกิ้ง agoda ทริปดอทคอม เพราะปัจจุบัน กฎหมายประเทศไทยยังไม่รับรองหรือบังคับ travel agency เหล่านี้ได้ดังนั้น สำนักงานการบินแห่งประเทศไทยจะเรียกออนไลน์ travel agency เข้ามาจดทะเบียนในประเทศไทย และต้องอยู่ภายใต้กรอบของกฎหมายประเทศไทย
“หากเกิดปัญหาเช่นราคาตั๋วที่แพงขึ้น เราจะสามารถควบคุมได้และเข้าไปแทรกแซง เพื่อยกเลิก รวมถึงสั่งฟ้องร้องได้ ซึ่งปัจจุบันมีทราเวลโลก้าเพียงเจ้าเดียวที่ตั้งบริษัทหรือจดทะเบียนในประเทศไทย
ทั้งนี้ หากตรวจสอบพบว่าบริษัทตัวแทนจำหน่ายรายใดขายตั๋วของสายการบิน เช่น ไทยเวียตเจ็ท ในราคาสูงเกินจริง จะดำเนินการขึ้นบัญชีดำ บริษัทดังกล่าวทันที” - รมช.คนาคมกล่าว
รมช.คมนาคม ระบุว่า กระทรวงคมนาคม สำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทย และสมาคมสายการบิน ได้พูดคุยกันแล้วว่าจะรีบดำเนินการเรื่องดังกล่าวให้เร็วที่สุด และคาดว่าภายในปีใหม่ที่ใกล้จะถึงนี้จะไม่มีปัญหาเกี่ยวกับเรื่องนี้ แต่ก็ยังไม่สามารถแก้ไขทันในช่วงเทศกาลลอยกระทง เพราะกรณีเชียงใหม่มีหลายประเด็น ทั้งสนามบินโดนบังคับให้หยุดบินบางช่วงเวลา เพราะต้องปล่อยโคมลอย สามารถเดินทางได้มากที่สุดคือ 113 เที่ยวต่อวัน และไม่สามารถเพิ่มได้แล้ว ส่วนจะเพิ่มได้หรือไม่ทุกสายการบินยังไม่ตอบรับ
อย่างไรก็ดี กระทรวงคมนาคมกำลังหารือกับท่าอากาศยานเพื่อขยายเวลาเที่ยวบินให้ครอบคลุมตั้งแต่ 04.00 น. ถึง 01.00 น. เพื่อเพิ่มจำนวนเที่ยวบินและปรับลดราคาตั๋วลง
1. เป็นเรื่องดี ที่ รมช.คมนาคมยืนยันว่า รัฐบาลไม่นิ่งนอนใจ และเร่งแก้ไข เพื่อมิให้ช่วงเทศกาลใหญ่ถัดไป คือ ปีใหม่ ไม่เกิดปัญหาเช่นนี้อีก แต่ผลการทำงานจะเป็นอย่างไร รอดู
2. ราคาค่าโดยสารเครื่องบิน มีอัตราเพดานกำหนดไว้ ตามประกาศของสำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทย (CAAT)
สำหรับเส้นทาง กรุงเทพฯ–เชียงใหม่ (เที่ยวเดียว)
สายการบินต้นทุนต่ำ (Low Cost) ไม่เกิน 5,000 – 5,500 บาท/เที่ยว (เช่น AirAsia, Nok Air, Thai Lion Air, Thai Vietjet)
สายการบินที่ให้บริการเต็มรูปแบบ (Full Service) ไม่เกิน 7,500 บาท/เที่ยว (เช่น การบินไทย, บางกอกแอร์เวย์ส)
ราคาข้างต้น เป็นราคาเฉพาะค่าบัตรโดยสารพื้นฐาน ยังไม่รวมค่าภาษีสนามบิน (Passenger Service Charge: PSC) และภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT 7%) รวมถึงค่าบริการเสริมต่างๆ ที่ผู้โดยสารเลือกซื้อเพิ่ม เช่น ค่าน้ำหนักกระเป๋าโหลดใต้ท้องเครื่อง ค่าเลือกที่นั่ง หรือค่าอาหารบนเครื่อง
ช่วงเทศกาลที่มีนักท่องเที่ยวเดินทางเข้าเชียงใหม่พร้อมกันจำนวนมาก ที่นั่งในระบบเหลือน้อย กลไกราคาแบบพลวัต (Dynamic Pricing) ปรับราคาขึ้นไปชนเพดานอย่างรวดเร็ว
แต่ส่วนที่ราคาพุ่งสูงเกินเพดานกฎหมาย มักปรากฏบนเว็บไซต์หรือแอปพลิเคชันตัวแทนจำหน่ายต่างชาติที่ซื้อโควตาตั๋วไปขายต่อ และใช้ระบบปรับราคาอัตโนมัติตามความต้องการ
3. ความจริง ปัญหาค่าโดยสารเครื่องบินภายในประเทศราคาแพง จนเปรียบเทียบกับการเดินทางไปต่างประเทศบางทริป ไปต่างประเทศดูคุ้มกว่า เป็นปัญหาที่มีมาโดยตลอด
โดยเฉพาะในช่วงฤดูกาลท่องเที่ยว
นายสันติสุข มะโรงศรี พิธีกรข่าวท็อปนิวส์ เคยระบุว่า “...ราคาค่าโดยสารเครื่องบินภายในประเทศ โดยเฉพาะสายการบินต้นทุนต่ำ มีราคาสูงขึ้นจน “โลว์คอสต์ ชักจะไม่ใช่ Low price” อีกต่อไป
แม้ตั๋วในเที่ยวบินเดียวกัน จะไม่ใช่ราคาเดียวกันทุกที่นั่ง ตามกลไกราคาแบบพลวัต (Dynamic Pricing) แต่ก็ไม่ควรมีผู้โดยสารคนไหนโดนฟันหัวแบะ ด้วยค่าโดยสารแพงเกินไป
แม้สำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทย (CAAT) จะกำหนดเพดานราคาไว้แล้ว แต่การที่ราคายังสามารถขยับขึ้นไปได้สูงมาก 5,500 บาทต่อเที่ยว (ยังไม่ทะลุเพดาน) ก็สะท้อนว่าเกณฑ์เพดานราคาปัจจุบัน “สูงเกินไป จึงเปิดช่องให้สายการบินกำหนดราคากอบโกยกำไรพิเศษ” หรือเปิดช่องขูดรีดผู้บริโภคได้โดยไม่ผิดกฎ
กระทรวงคมนาคมและรัฐบาล ควรเข้าไปตรวจสอบและ “รื้ออัตราเพดานราคา” ให้เหมาะสมกับความเป็นจริงและต้นทุนปัจจุบัน เพื่อให้เกิดประโยชน์กับประชาชนอย่างแท้จริง ไม่ใช่ปล่อยให้เป็นช่องว่างให้ผู้ประกอบการตั้งราคาสูงเกินควรในช่วงที่มีความต้องการเดินทางมาก
นี่ยังไม่นับปัญหาเกิดขึ้นบนแพลตฟอร์ม OTA ต่างชาติ ซึ่งนำตั๋วมาขายต่อ และบวกราคาเพิ่มกันฉ่ำ...”
4. เพดานราคาสูงเกินไป หรือการกำกับดูแลมีช่องโหว่?
คุณ Navatasn Kongsamutr ให้มุมมองที่น่าสนใจเพิ่มเติม ระบุว่า
“ค่าโดยสารกรุงเทพฯ–เชียงใหม่ 3 หมื่นบาท: เพดานราคาสูงเกินไป หรือการกำกับดูแลมีช่องโหว่?
ในช่วงเทศกาลยี่เป็งระหว่างวันที่ 23–26 พฤศจิกายน ราคาบัตรโดยสารเส้นทางกรุงเทพฯ–เชียงใหม่ที่จำหน่ายผ่านแพลตฟอร์มจองออนไลน์ปรับสูงขึ้นถึง 9,000–12,000 บาทต่อเที่ยว และราคาไป-กลับสูงกว่า 33,000 บาท
ขณะที่อัตราค่าโดยสารขั้นสูงตามกฎหมายสำหรับเส้นทางระยะทาง 566 กิโลเมตรอยู่ที่ประมาณ 5,320 บาท สำหรับสายการบินต้นทุนต่ำ (9.40 บาทต่อกิโลเมตร) และ 7,358 บาท สำหรับสายการบินที่ให้บริการเต็มรูปแบบ (13 บาทต่อกิโลเมตร)
ทั้งนี้ คำชี้แจงของสายการบินและสำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทย (กพท.) สอดคล้องกันว่าราคาดังกล่าวเป็นราคาของตัวแทนจำหน่ายออนไลน์ (Online Travel Agency: OTA) ต่างประเทศ และกฎหมายไทยมีอำนาจกำกับดูแลเฉพาะสายการบิน โดยมีสาเหตุหลักมาจากการลดจำนวนเที่ยวบินช่วงค่ำลงประมาณ 60 เที่ยวบินต่อวัน อันเป็นผลจากมาตรการควบคุมการปล่อยโคมลอย
ก่อนการอภิปรายประเด็นดังกล่าว มีข้อเท็จจริงสำคัญสามประการที่ควรพิจารณา ดังนี้
1. ประเด็นอ้างถึงว่า “ไม่มีกฎหมายควบคุม OTA” ถูกต้องเพียงบางส่วน
แม้พระราชบัญญัติการเดินอากาศจะมิได้ให้อำนาจ กพท. ลงโทษแพลตฟอร์มต่างประเทศโดยตรง แต่มาตรา 41/130 กำหนดให้ค่าโดยสารต้องไม่เกินอัตราขั้นสูง มาตรา 41/135 ห้ามมิให้สายการบินยินยอมให้ผู้อื่นดำเนินกิจการในนามของตน มาตรา 41/129 ให้อำนาจพักใช้หรือเพิกถอนใบอนุญาตในกรณีที่ไม่ปฏิบัติตามเงื่อนไข และข้อ 10 ของประกาศคณะกรรมการการบินพลเรือน (กบร.) พ.ศ. 2561 กำหนดให้สายการบินเปิดเผยค่าโดยสารที่ได้รับความเห็นชอบใน “ทุกช่องทางการจำหน่าย” นอกจากนี้ สายการบินยังเป็นผู้แต่งตั้งตัวแทนจำหน่ายและเป็นคู่สัญญาโดยตรง
ช่องว่างทางกฎหมายที่แท้จริง จึงมีเพียงสองประการ ได้แก่
ประการแรก ประกาศ กบร. มิได้นิยาม “ค่าโดยสาร” ให้หมายถึงราคาสุดท้ายที่ผู้โดยสารชำระ
และประการที่สอง มิได้กำหนดหน้าที่ของสายการบินที่มีต่อตัวแทนจำหน่ายไว้อย่างชัดเจน
ซึ่งทั้งสองประการ ผู้เขียนเห็นว่าสามารถแก้ไขได้ในระดับข้อบังคับของ กบร. โดยไม่จำเป็นต้องตรากฎหมายฉบับใหม่
2. เพดานค่าโดยสารของไทยสูงกว่าประเทศเพื่อนบ้าน 2–3 เท่า
เมื่อเปรียบเทียบที่ระยะทางใกล้เคียงกันกับเส้นทาง กรุงเทพ-เชียงใหม่ เพดานค่าโดยสารของเวียดนามคิดเป็นเงินประมาณ 2,900 บาท และของอินโดนีเซีย (รวมค่าธรรมเนียมเชื้อเพลิง) ประมาณ 2,600–3,000 บาท (ส่วนของไทยคือประมาณ 5,320-7,358 บาท)
อย่างไรก็ดี ตัวเลขดังกล่าวต้องพิจารณาอย่างรอบด้าน กล่าวคือ เพดานของอินโดนีเซียอยู่ในระดับต่ำจนราคาจำหน่ายอยู่ที่ระดับเพดานตลอดทั้งปี และภาครัฐต้องปรับค่าธรรมเนียมเชื้อเพลิงทุกไตรมาส
ในขณะที่เพดานของไทยอยู่ในระดับสูงจน กพท. ไม่เคยตรวจพบสายการบินจำหน่ายเกินเพดานในการตรวจสอบช่วงเทศกาลทุกครั้ง เพดานค่าโดยสารของไทยจึงทำหน้าที่เป็น “ราคานโยบาย” ให้สายการบินใช้ตั้งราคาสูงสุดไปโดยปริยาย ทำให้มีผู้โดยสารที่มีโอกาสต้องจ่ายเงินเพื่อซื้อตั๋วในราคาสูงสุดในทุกๆ เที่ยวบิน
...ในความเห็นของผู้เขียน เห็นว่า หลักการกำกับเช่นนี้ ควรได้รับการทบทวนอย่างยิ่ง ทั้งประเด็นระดับราคาเพดานที่สูงเกินไป และการกำกับเพดานราคาในทุกเส้นทางที่ถูกกำกับ ทั้งๆ ที่แต่ละเส้นทางมีระดับการแข่งขันต่างกันอย่างมาก
โดยหลักการสากล เส้นทางที่มีการแข่งขัน กลไกตลาดทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ รัฐไม่ควรแทรกแซง ในขณะที่เส้นทางที่ผูกขาด+การแข่งขันต่ำ รัฐควรพิจารณามาตรการที่เหมาะสมเพื่อประโยชน์ที่สมดุลทั้งฝ่ายผู้โดยสารและสายการบิน!!!
3. เพดานราคาไม่สามารถเพิ่มจำนวนที่นั่งได้
เทศกาลยี่เป็งจัดขึ้นเป็นประจำทุกปีและทราบกำหนดการล่วงหน้า แต่ข้อจำกัดด้านความปลอดภัยที่ส่งผลให้ต้องลดจำนวนเที่ยวบินกลับมีการประกาศล่าช้าเกินกว่าที่สายการบินจะจัดตารางบินเสริมได้ทัน
...ข้อเสนอเชิงนโยบาย.. จากคุณ Navatasn Kongsamutr
สายการบิน: แก้ไขสัญญากับ OTA ได้โดยไม่ต้องรอหน่วยงานอื่น
ในรอบการต่อสัญญาครั้งถัดไป สายการบินควรกำหนดให้ราคาสุดท้ายที่แสดงต่อผู้โดยสาร ซึ่งรวมค่าบริการของตัวแทนจำหน่ายแล้ว ต้องไม่เกินเพดานตามกฎหมายไทย
และกำหนดให้เป็นเงื่อนไขที่หากฝ่าฝืนสามารถระงับการเชื่อมต่อระบบได้ทันที รวมทั้งกำหนดเพดานค่าบริการของตัวแทนจำหน่ายและให้แสดงแยกจากค่าโดยสาร
สำหรับสัญญาจัดสรรที่นั่งแบบกลุ่ม ควรกำหนดราคาขายต่อสูงสุด ห้ามขายต่อผ่านแพลตฟอร์มอื่น และงดการจัดสรรที่นั่งในช่วงเทศกาลที่อุปทานมีจำกัด พร้อมทั้งกำหนดสิทธิในการตรวจสอบราคาและค่าปรับต่อรายการที่ฝ่าฝืน ในลักษณะเดียวกับนโยบายตัวแทนจำหน่ายของ Vietnam Airlines
อนึ่ง ข้อกำหนดเหล่านี้ เป็นการกำหนดราคาขายต่อ “สูงสุด” ซึ่งแตกต่างจากการกำหนดราคาขายต่อขั้นต่ำที่กฎหมายว่าด้วยการแข่งขันทางการค้าให้ความสำคัญ
อย่างไรก็ตาม ควรดำเนินการผ่านสัญญาของสายการบินแต่ละรายหรือตามเงื่อนไขกลางที่ กพท. กำหนด มิใช่การตกลงร่วมกันระหว่างสายการบิน
กพท.: ดำเนินการได้ทันทีก่อนช่วงปีใหม่
โดยออกเงื่อนไขในใบอนุญาตกำหนดให้สายการบินทุกรายรับผิดชอบต่อราคาสุดท้ายที่จำหน่ายผ่านตัวแทนที่ตนแต่งตั้ง เพื่อมิให้สายการบินที่ดำเนินการก่อนเสียเปรียบในการแข่งขัน และขยายขอบเขตการตรวจสอบช่วงเทศกาลให้ครอบคลุมแพลตฟอร์มรายใหญ่ควบคู่กับสายการบิน ในลักษณะเดียวกับสำนักงานการบินพลเรือนเวียดนาม (CAAV)
กบร.: ภายใน พ.ศ. 2570 แก้ไขข้อบังคับให้ “ค่าโดยสาร” หมายถึงราคาสุดท้ายที่ผู้โดยสารชำระไม่ว่าจะซื้อผ่านช่องทางใด ปรับโครงสร้างเพดานให้เป็นแบบแบ่งช่วงระยะทาง พร้อมสูตรปรับตามต้นทุนโดยอัตโนมัติ และจำแนกประเภทเส้นทาง โดยเส้นทางที่มีผู้ให้บริการหลายรายแข่งขันกันอย่างแท้จริงให้ผ่อนคลายเพดานราคา ภายใต้ระบบติดตามราคาที่เปิดเผยต่อสาธารณะและอำนาจในการประกาศเพดานชั่วคราวเมื่อเกิดภาวะอุปทานช็อก ส่วนเส้นทางที่มีผู้ให้บริการเพียงรายเดียวให้คงเพดานไว้ ทั้งนี้ ฟิลิปปินส์ได้ใช้แนวทางดังกล่าวมาตั้งแต่ พ.ศ. 2538
ทุกเทศกาล: ให้ กพท. ท่าอากาศยาน และสายการบินร่วมกันวางแผนอุปทานล่วงหน้า 6 เดือน ครอบคลุมทั้งการจัดสรรเวลาขึ้น-ลงของเที่ยวบิน (slot) ชั่วคราว การใช้อากาศยานขนาดใหญ่ และการประกาศข้อจำกัดด้านความปลอดภัยให้เร็วเพียงพอต่อการจัดตารางบิน
การแนะนำให้ประชาชน “หลีกเลี่ยงการซื้อผ่าน OTA” เท่ากับเป็นการยอมรับโดยปริยายว่ารัฐไม่สามารถกำกับดูแลได้ สิ่งที่ควรสื่อสารต่อประชาชน คือ หากซื้อบัตรโดยสารผ่านช่องทางที่สายการบินรับรองแล้วถูกเรียกเก็บเกินเพดาน ผู้โดยสารสามารถร้องเรียนต่อสายการบินและ กพท. ได้ และหน้าที่ของรัฐคือการทำให้หลักการดังกล่าวเกิดผลในทางปฏิบัติ” - Navatasn Kongsamutr
สุดท้าย รอดูว่า รัฐบาลจะมีฝีมือในการแก้ปัญหาแค่ไหน
ปีใหม่ จะไม่มีปัญหาแบบนี้อีก จริงหรือไม่?
พูดแล้วทำ หรือแค่คำคุย ?
สารส้ม
